Асиповичй (беларусча: Асиповичы; Łаcинка: Асиповиčй, полякча: Осипоwиcзе) ёки Осиповичи (русча: Осипо́вичи) — Беларусиянинг Маҳилёв вилоятидаги шаҳарча, Маҳилёвдан 136 км жануби-ғарбда,Минскдан-Гомел автомагистралидан 3 км жанубда жойлашган. 2020-йил ҳолатига кўра, унинг аҳолиси 29,900 кишини ташкил қилади[1].

Асиповичй

Асіповічы
Skyline of Asipovichy
Asipovichy
Байроқ
Asipovichy
Герб
Мамлакат [[ Беларус]]
Вилоят [[Маҳилёw]]
Асос солинган 1872-йил
Маркази баландлиги 136 м
Аҳолиси
 (2020)
29,900
Зичлиги ауто киши/км2
Вақт минтақаси УТC+2, ёзда УТC+3
Телефон коди +375 2235
Почта индекс(лар)и 213759-213761, 213763-213765

Асиповичнинг фаол тармоқларига машинасозлик, қурилиш материаллари, озиқ-овқат ишлаб чиқариш, енгил ва ёғочни қайта ишлаш саноати киради. Бу жой Свислач дарёсидаги гидроэлектростанциянинг уйи ҳисобланади.

Тарихи

ХВИИИ асрда замонавий шаҳар ўрнида қишлоқ мавжуд бўлиб, у 1787-йилда Литва Буюк Герцоглигидаги Доминик Хероним Радзивилга тегишли бўлган Протасевичи халқининг бир қисми сифатида ўн еттита турар-жойга эга эди. Полшанинг иккинчи бўлинишидан сўнг, қишлоқ Россия империяси назоратига ўтди. 1805-йилда ўтказилган инвентаризацияга кўра, қишлоқда 22 турар-жой ва 146 киши, 1834-йилда эса 26 турар-жой бўлган. Қишлоқ аҳолиси деҳқончилик ва чорвачиликдан ташқари тўқувчилик, балиқчилик, ёғочсозлик билан ҳам шуғулланган. 1885- йилда арра ва ун тегирмони ташкил этилган. Шу билан бирга, 1872-йилда қишлоқдан икки километр узоқликдаги ўрмонда Либау-Ромни темир йўлида темир йўл стансияси ташкил этилган. Темир йўл ҳудудда ўрмон хўжалигининг кенгайишига, ҳунармандчиликнинг ривожланишига хизмат қилди. 1880-йилларнинг охири ва 1890-йилларнинг биринчи ярмида иккита тахта тегирмони, бир нечта уйлар, почта бўлими ва меҳмонхоналар қурилди. Тор калибрли Асаповичй-Дараҳанава темир йўли 1896-йилда қуриб битказилди. Россия империяси 1897-йилги аҳолини рўйхатга олишда қишлоқда 449 стансия атрофида ривожланган аҳоли пунктларида 99 киши яшаган, вилоят Бобруйский уезди таркибига кирган[2].

1900-йилда темир йўл шпал заводи ташкил этилган ва 20-аср бошларида қишлоқ новвойхона, чана ғилдираклари ва қишлоқ хўжалиги асбобларини ишлаб чиқариш ва таъмирлаш устахоналари жойлашган шаҳар посёлкасига айланди. 1905-йил 17-сентабрда, ҳудудда ишчилар намойиши бўлиб ўтди. Асаповичй-Дараҳанава темир йўли 1905-1907- йилларда Уручагача чўзилган ва шаҳар ҳар йили миллион пуддан ортиқ ўрмон хўжалиги маҳсулотлари жўнатиладиган темир йўл кесишмасига айланди. 1908-йилда буг 'тегирмони,1909-йилда эса смола заводи қурилган, бу орқали Минск ва Могилев вилоятлари билан мустаҳкам алоқа ўрнатилган. 1913-йилда локомотив депоси очилди ва темир йўл 1915-йилда, Биринчи жаҳон уруши пайтида, Слуцк ҳудудигача узайтирилди. 1915-йил август ва сентабр ойларида, шаҳар гарнизони аскарлари қўзғолон кўтардилар. 1917-йилга келиб қишлоқда 601 киши, шаҳарчага айланган стансияда эса 4178 киши яшаган. Октабр инқилобидан кейин 1000 кишидан иборат Қизил гвардия отряди тузилди, улар 1918-йил январ ва феврал ойларида Юзеф Довбор-Муśниcки полшалик қўшинларини мағлуб этишда қатнашдилар. Шаҳар 1918-йил 19-февралдан то ноябргача немис қўшинлари томонидан, 1919-йил августдан 1920-йил июлгача эса Полша қўшинлари томонидан босиб олинган[2].

1921-йилда дорихона очилди ва телеграф қайта тикланди, иккита мактаб, темир йўл клуби ва кейинги йили кутубхона очилди. Асиповичи 1922-йил январда волост марказига айланди. 1922-йилда электр стансияси, кейинги йили эса Ред Чемист смола заводи ишга туширилди. 1924-йилда Халқ уйи ва касалхонаси, 1925-йилда иккита поликлиника очилди. Локомотив депоси, арра заводлари, тегирмон, ҳунармандчилик устахоналари тикланди, 1925- йилда асаларичилик кооперативи ташкил этилди. 1926-йилда об-ҳаво стансияси ташкил этилган ва 1925-йилдан бошлаб шаҳарга радио келган. 1926-йилга келиб шаҳар посёлкасида 3504 киши, қишлоқда 616 киши ва стансияда 141 киши яшаган. Коллективлаштириш даврида машина-трактор стансияси, 1932-йилда қишлоқ хўжалиги машиналарини таъмирлаш устахонаси ташкил этилди. Асаповичй шаҳридан туман газетаси чиқа бошлади ва 1934-йилда дарахт кесувчиларга мўлжалланган „Қизил ўрмон“ газетаси нашр этилди. Асапович 1935-йил 15-июлда, шаҳар мақомини олди. 1940-йилда шаҳар аҳолиси 14000 кишига кўпайди[2].

Шаҳар 1941-йил 30-июнда, Иккинчи Жаҳон уруши пайтида, немислар томонидан босиб олинган. Совет партизанлари уруш йилларида минтақада фаол бўлиб, темир йўл кесишмасига қарши саботаж уюштирдилар. Шаҳар 1944-йил 30-июнда, Қизил Армия ва маҳаллий партизанлар томонидан озод қилинган[2].

1944-йил бошида шаҳар Бобруйск вилояти маъмурияти таркибига ўтказилди. Озод қилинганидан кўп ўтмай, шаҳар қайта қурилди — ўрмон хўжалиги, тегирмон, қаймоқ заводи, „Қизил кимёгар“, „Тараққиёт“ ва „Ижтимоий иш“ артеллари, телефон ва телеграф алоқалари қайта тикланди. Радиостансия эфирга узатила бошлади, депо ва темир йўл стансияси қайта тикланди. 1953-йилда шаҳар яқинида сув омбори ва унга тегишли гидроэлектростансия қурилган. 1959-йилга келиб унинг аҳолиси 15777 кишига кўпайди. Шаҳар саноати 1990-йилга келиб том ёпиш заводи, темир-бетон, саноат заводи, ўрмон маҳсулотлари, автомобил йиғиш, нон маҳсулотлари, маиший хизмат кўрсатиш, иш юритиш, консентратлар заводлари билан сезиларли даражада ривожланди[2].

2006-йилда машинасозлик ва металлга ишлов бериш, қурилиш материаллари, озиқ-овқат саноати корхоналари фаолият юритди. Касб-ҳунар лицейи, Беларус гимназия мактаби, тўртта умумтаълим мактаби, махсус мактаб-интернат, болалар ва ўсмирлар спорт-мусиқа мактаби, санъат мактаби, 12 та болалар мактабгача таълим муассасаси, коррексия-ривожлантирувчи таълим ва реабилитация маркази бор эди. Туман маданият саройи, 5 кутубхона, болалар ва ўсмирлар маркази, болалар ва ўсмирлар туризми ва ўлкашунослик клуби, туман халқ ҳунармандчилиги маркази, 2 шифохона, поликлиника, дорихоналар ва дорихоналар, туман ҳудудий хизмат кўрсатиш шохобчалари фаолият кўрсатди. Шаҳарда 2 та меҳмонхона, 2 та давлат уйи, маиший хизмат кўрсатиш комбинати, 2 та жамоа фойдаланиш пункти, компютер клуби, автомактаблар ва ДТСААФ клублари, стадионлар, спорт заллари ва комплекс спорт майдончалари, ресторанлар, кафелар, шаҳар бозори, офислар ва бошқалар мавжуд эди. Асипович номидаги тарихий-ўлкашунослик музейи, Улуғ Ватан урушида ҳалок бўлган совет аскарлари ва партизанлари, фашизм қурбонларининг қабрлари диққатга сазовордир[2].

Ҳарбий қудрати

Южний (Жанубий) ҳарбий базаси шаҳарнинг жануби-шарқий чеккасида, улица Рабоче-Крестянская кўчасида жойлашган. Базада 51- гвардия артиллерия бригадаси, 336- ракета — артиллерия бригадаси ва 465- ракета бригадаси жойлашган[3]. 2017-йилда, 51-гвардия артиллерия бригадаси шаҳарда жойлашганига 25 йил тўлди[4]. Северний (Шимолий) деб номланувчи ҳозирда ёпиқ ҳарбий база ҳам шимолий ҳудуднинг чеккасида жойлашган эди[5].

Демографияси

Аҳолининг ўсиши
ЙилАҳоли±%
1897500—    
193913723[6]—    
195915777[7]—    
197019705[8]—    
197927409[9]—    
198933808[10]—    
199535 200—    
200135 466+0.8%
200633 550−5.4%
201831 129−7.2%
202029 900−3.9%

Таниқли шахслар

  • Уладзимер Крукоǔски (1937-йил 6-март — 2022-йил 3-март) — беларуслик рассом[11][12].

Манбалар

  1. ↑ „Национальный статистический комитет Республики Беларусь“. 2021-йил 30-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 3-декабр.
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 Лакотка 2008.
  3. ↑ Голод, Игор. „Столица артиллерии“ (ру). Минскй курер (2018-йил 31-октябр). 2022-йил 3-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 29-май.
  4. ↑ Талейко, Мария. „51 гвардейская артиллерийская бригада в Осиповичах. Без четверти век“ (ру). Асиповицкй Край (2017-йил 9-август). 2017-йил 25-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 8-январ.
  5. ↑ МИНЧЕНКО. „«Отставная» недвижимость“ (ру-РУ). www.сб.бй (2009-йил 13-январ). Қаралди: 2022-йил 30-май.
  6. ↑ „Всесоюзная перепись населения 1939 г. Численность городского населения СССР по городским поселениям и внутригородским районам“. Демоскоп Wеэклй. Қаралди: 2019-йил 8-феврал.
  7. ↑ „Всесоюзная перепись населения 1959 г. Численность городского населения союзных республик (кроме РСФСР), их территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу“. Демоскоп Wеэклй. Қаралди: 2019-йил 8-феврал.
  8. ↑ „Всесоюзная перепись населения 1970 г. Численность городского населения союзных республик (кроме РСФСР), их территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу“. Демоскоп Wеэклй. Қаралди: 2019-йил 8-феврал.
  9. ↑ „Всесоюзная перепись населения 1979 г. Численность городского населения союзных республик (кроме РСФСР), их территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу“. Демоскоп Wеэклй. Қаралди: 2019-йил 8-феврал.
  10. ↑ „Всесоюзная перепись населения 1989 г. Численность городского населения союзных республик, их территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу“. Демоскоп Wеэклй. Қаралди: 2019-йил 8-феврал.
  11. ↑ „Памёр Уладзімэр Крукоўскі — суаўтар эталённай выявы герба «Пагоня» (Уладзимер Крукоǔски, cо-аутҳор оф тҳе темплате оф тҳе cоат оф армс "Паҳониа" диэд) (ин Беларусиан)“. Қаралди: 2022-йил 4-апрел.
  12. ↑ „Памёр адзін са стваральнікаў дзяржаўнага герба Пагоня — Уладзімір Крукоўскі (Оне оф тҳе cреаторс оф тҳе натионал cоат оф армс "Паҳониа", Уладзимир Крукоǔски, диэд) (ин Беларусиан)“. Қаралди: 2022-йил 4-апрел.

Библиографияси

  • Лакотка, А. И., эд (2008). "Асиповичы" (Беларусиан). Гарады і вёскі Беларусі: энцыклапедыя.. 5. Магілёўская вобласць. Кн. 1. Минск: Белен. 78–82 б. 

Ҳаволалар