Asperitas
Асперитас (илгари Ундулатус асператус номи билан танилган) булутини илк марта 2009-йилда Булутарни асрлаш жамияти ходими Гавин Претор-Пинни томонидан булут тури сифатида оммалаштириш таклифи киритилган. 2017-йил март ойида Халқаро булут атласига 1951-йилги сиррус интортусдан кейин қўшилган иккинчи булут шаклланишидир[1]. Унга берилган, тахминан, „дағаллик“ дея таржима қилинади[2].
Асперитас булути тўлқинли булутлар билан чамбарчас боғлиқдир. Асперитас қора ва бўронга ўхшаш булутлар сирасига кирса-да, деярли ҳар доим талофат келтирмасдан тарқалиб кетади. Бироз ваҳимали кўринадиган ушбу булутлар, айниқса, Америка Қўшма Штатларининг текислик штатларида, кўпинча конвектив момақалдироқдан кейин эрта тонгдан токи кун тугашга яқинлашгунгача осмонни қоплаб туриши тез-тез кузатилувчи ҳодисадир[3].
Таърифи
Халқаро булут атласига кўра, Аспериталар шундай таърифланади:
Булутнинг пастки қисмида аниқ кўриниб турувчи тўлқинсимон тузилмалар горизонтал шаклда ташкил топган. Асперитас булутлар манбаси маҳаллий тўлқинлар билан тавсифланади. Уларга қараганингизда гўёки ердан осмонга қараб дағалланган денгиз юзасини кўраётгандек бўлишингиз мумкин. Қуёш ёруғлигининг турли даражалари ва булутнинг қалинлик даражалари визуал эффектларга олиб келиши мумкин. Кўпинча, Стратокумулус ва Алтокумулус булут турлари билан бирга учрайди[4].
Кузатишлар тарихи
2009-йилда Америка Атмосфера тадқиқотлари миллий марказининг булутлар бўйича мутахассиси Маргарет ЛеМоне 30 йил давомида асперита булутларини суратга олгани ва уни янги булут тури деб ҳисоблагани ҳақида хабар берган.
2006-йил 20-июнда Жейн Уиггинс Америка Қўшма Штатларининг Аёва штати, Сидар Рапидс шаҳри марказидаги офис биноси деразасидан асперита булутларини суратга олади[5]. Тасвирга олинганидан кўп ўтмай, Wиггинс ўзи суратга олган бутун бошли галереяни булутларни асраш жамиятига юборади[6]. 2006-йилдан бери кўплаб шунга ўхшаш булутли шаклланишлар тасвирлари ушбу галереяга ҳисса қўшиб келади. 2009-йилда Булутларни асраш жамияти асосчиси Гавин Претор-Пинней Асперита булутини бутунлай янги тур сифатида тарғиб қилиш учун Қироллик метеорология жамияти билан бирга иш бошлайди[7]. Уиггинснинг сурати эса Натионал Геограпҳиc веб-сайтида 2009-йил 4-июн куни жойлаштирилган[5].
2013-йил 23-июлда Жанет Салсман Асперита булутларини Канадада жойлашган Янги Шотландия жанубий қирғоқлари бўйлаб суратга олади. 2013-йил 28-октабрда Тускалуза (Алабама, Қўшма Штатлар) устидан асперита булути қатлами пайдо бўлади[8]. 2014-йил 7-июл куни Небраска штати, Линколн шаҳридаги асперита булутлари Алекс Шуэт томонидан суратга олинди[9]. Энг драматик тузилмалардан бири 2005-йилда Янги Зеландияда Wитта Приэстер томонидан қўлга киритилади. Фотосурат НАСА томонидан куннинг астрономия сурати сифатида эълон қилинади ва жуда катта тафсилотларни ўз ичига қамраб олади. Чунки ушбу суратда қуёш нурлари Асперита тўлқинли булутларни қисман ён томондан ёритиб турарди[10].
Бутунжаҳон метеорология ташкилотининг (БМТ) 2017-йилги Халқаро булутлар атласида асперита булут тури ҳам киритилади[11]. Претор-Пинней 2017-йилда Женевада бўлиб ўтга Бутунжаҳон метеорология кунида қайта ишлаб чиқилган булутлар атласини тақдимотини ўтказади. Қироллик метеорология жамиятининг Wеатҳер журналида чоп этилган ушбу мақоланинг ҳаммуаллифи бўлмиш Претор-Пенней Реадинг университетининг метеорология бўлими олимлари билан биргаликда аспериталарнинг пайдо бўлиш эҳтимоли бўлган механизмлар бўйича иш олиб боради[12].
Галерея
Манбалар
- ↑ „ПИCТУРЕС: Неw Cлоуд Тйпе Дисcоверед?“. Натионал Геограпҳиc. Натионал Геограпҳиc Неwс (3-июн 2009-йил), с. Натионал Геограпҳиc.
- ↑ „Асператус: гатҳеринг сторм то форcе неw cлоуд наме“. Тҳе Гуардиан (2-июн 2009-йил).
- ↑ „Неw cлоуд тйпе дисcоверед ундулус асператус“.
- ↑ „Cлоудс супплементарй феатурес асперитас“.
- ↑ 5,0 5,1 „Иоwа Wоман'с Пҳото Спаркс Пуш фор Неw Cлоуд Тйпе“.
- ↑ „Wиггинс олган асператус суратлари галереясини булутларни асраш жамиятига юборди.“.
- ↑ „Асператус: гатҳеринг сторм то форcе неw cлоуд наме“. Тҳе Гуардиан.
- ↑ Жамес Спанн ҳттпс://плус.гоогле.cом/108868884822043573742/посц/гБбвҳБйхГW8
- ↑ Алех Счуэтҳ ҳттпс://www.ёутубе.cом/wатч?в=Жз7БгхрВмиҚ
- ↑ „НАСА'с репорт абоут асператус“.
- ↑ „Cлоудс супплементарй феатурес асперитас“.
- ↑ Ҳаррисон, Р. Гилес; Претор‐Пинней, Гавин; Марлтон, Граэме Ж.; Андерсон, Граэме Д.; Киршбаум, Даниэл Ж.; Ҳоган, Робин Ж. (2017). „Асперитас – а неwлй идентифиэд cлоуд супплементарй феатуре“ (ПДФ). Wеатҳер (инглизча). 72-жилд, № 5. 132–141-бет. дои:10.1002/wеа.2996. ИССН 1477-8696.