Ассими Гоита (франсузча: Ассими Гоïта, 9-ноябр 1983-йил туғ) — малилик ҳарбий ва давлат арбоби, Мали халқини қутқариш миллий қўмитасининг собиқ раиси, 2020-йилда давлат тўнтариши уйиштирилгандан сўнг ҳокимиятни эгаллаб олган[1]. 2021-йилдан бошлаб амалдаги давлат раҳбари.

Ассими Гоита
франсузча: Ассими Гоïта
 Мали халқини қутқариш миллий қўмитаси раиси
 
Мансаб даври
25-май 2021-йил
Линда Томас-Гринфилд ва Ассими Гоита 2021 йилда

Биографияси

1983-йил[2] Малида, армия капитанининг оиласида туғилган. У оиланинг тўнғич фарзанди эди. Унинг отаси хизмат бўйича Коуликорога кўчирилади ва у ўша ерда ўсиб улғаяди. 1992-йилдан бошлаб у ўрта ҳарбий мактабда, кейин Кати ҳарбий мактабида ва Коуликоро шаҳридаги қўшма қуролли ҳарбий мактабда танк қўшинлари мутахассислиги бўйича ўқиди[2]. Франсия ва Германияда тайёрлов курсларидан ўтган. Уйланган, уч фарзанднинг отаси.

Ҳарбий хизмат

Ўқишни тамомлагандан сўнг 2002—2008-йилларда мамлакат шимолида жойлашган Гао шаҳридаги 134-разведка баталиёнида, 2005-йилдан Кидал шаҳридаги 123-разведка баталёнида (қўмондон ўринбосари лавозимида) хизмат қилган. 2008-йилда у Жазоир билан чегарада террорчи гуруҳлар ва гиёҳванд моддалар савдогарларига қарши курашиш учун мас’ул бўлган тезкор тактик гуруҳ қўмондони этиб тайинланган[3].

Мали Қуролли Кучларининг махсус бўлинмасида полковник бўлган[4].

2011-2013-йилларда полкнинг таъминот бўлими бошлиғи бўлган. Мамлакатнинг шимоли-шарқий ҳудудларида туареглар билан тўқнашувлар пайтида раҳбарият томонидан қўйилган топшириқ ва операцияларни муваффақиятли бажарди ва махсус кучлар сафига қўшилди. Германия, АҚШ ва Габонда қайта тайёрлаш ва махсус курслардан ўтган.

2014—2015-йилларда Мали қўшинларининг қуруқликдаги штабининг операциялар бўлими бошлиғи бўлган. 2015-йилда „Радиссон Блу“ меҳмонхонасида содир этилган терактдан сўнг Мудофаа вазирлигидан Хавфсизлик вазирлигига махсус операциялар бўйича координатор сифатида ишга юборилган.

2016—2017-йилларда Софарда жойлашган махсус кучлар бўлинмасини бошқарган[3]. Нигер ва Буркина-Фасо билан чегарада исломий радикалларга қарши курашиш учун "Бархан" операцияси доирасида тактик гуруҳларни мувофиқлаштириш билан шуғулланган.

Давлат тўнтарилиши пайтида у махсус кучлар ва тажриба ошириш марказларининг автоном баталёни қўмондони эди[3]. Ушбу баталиён 2018-йил май ойида тузилган ва Зофарада (Мали марказий қисми) жойлашган. Шунингдек, у ушбу лавозим билан биргаликда — армия штаби бошлиғининг ўринбосари ҳам бўлган. У оддий аскарлар билан мулоқот қилишдан қочмайдиган вазмин ва ўйчан офицер сифатида ажралиб турарди.

2020-йил воқеалари

2020-йил 19-августда ҳарбий тўнтариш натижасида у Халқни қутқариш миллий қўмитаси (ХҚМҚ) раиси этиб тайинланди. У янги умумий сайловлар ўтказишга ваъда берди[5][6]. Ушбу тўнтаришни авваллари ҳукуматга қарши кўплаб митинг ва намойишларда қатнашган аҳоли фаол қўллаб-қувватлади.

Кейинги уч кун ичида ЭCОWАС (Ғарбий Африка давлатлари иқтисодий ҳамжамияти) делегацияси билан ўтказилган музокаралар давомида ўтиш даври ҳукумати ва тинч аҳолининг ҳокимият таркибига киритилиши бўйича келишувга эришилмади (хусусан, озод этилган собиқ президент Мамаду Кейта ҳокимиятга қайтишдан бош тортди[7]).

24-август куни ХҚМҚ Гоитани давлат раҳбари деб эълон қилди[3]. Янги парламент ўз ишини бошлаши билан ҳарбий-сиёсий орган тарқатиб юборилди. Унинг бир неча яқинлари Моктар Уана ҳукуматидаги лавозимларга тайинланди[8]. 21-сентабрда мамлакат „ўтиш ҳукумати“нинг вице-президенти этиб тайинланди (25-сентабрда қасамёд қабул қилинган[9][10]).

25-сентабрда Ба Ндау мамлакатнинг муваққат президенти, Гоита эса вице-президент (президент ўрни бўш қолган тақдирда президентни ўзгартириш ҳуқуқисиз), Моcтар Оуане эса бош вазирдеб эълон қилинди. Ўтиш даври низомида, хусусан, ўтиш даврининг президенти ҳам, вице-президент ҳам сайлов тугагандан сўнг президентлик сайловларида қатнаша олмаслиги назарда тутилган эди. Шундан сўнг ЭCОWАС санксияларни бекор қилди.

5-декабрда Миллий ўтиш кенгаши (МЎК, муваққат қонун чиқарувчи орган) ўз ишини бошлади.

2021-йил воқеалари

2021 йил 13 январда ЭCОWАС НCСНни тарқатиб юборишга чақирди.

Май ойи бошида ҳукумат истеъфога чиқади, аммо кейинчалик ҳарбийлар ва А. Гоитанинг қаршилигига қарамай, Моктар Уан яна бош вазир этиб тайинланади.

С началом перестановок в составе правителства (били отправлени в оцтавку вице-председатели НКСН полковники Садио Комара и Модибо Коне, занимавшиэ пости министров оборони и безопасности), 25 мая 2021 А. Гоита объявил о низложении переходного президента Ба Ндау и премер-министра Моктара Уана, обвинив их в „саботаже переходного периода“[11] (накануне они били арестовани и доставлени на воэнную базу в Кати[12]).

Унинг таъкидлашича, у ҳокимиятни олишга мажбур бўлган, чунки мамлакатда „нейтрал фуқаролик“ сиёсатчилар йўқлиги ва ҳокимиятдагилар эски тузум вакиллари билан муроса қилишган [13] . Тўнтариш яна мамлакат аҳолиси томонидан қўллаб-қувватланди.

2022-йил 11-майдан 12-майга ўтар кечаси А. Гоитага содиқ қўшинлар номи ошкор этилмаган „Ғарбий давлат“ томонидан қўллаб-қувватланган „прогрессияга қарши зобитлар ва унтер-офицерлар гуруҳи“нинг давлат тўнтаришига уринишини бостиришди. 13-май куни Бамакода „франсуз ҳарбийлари мавжудлигини“ тўхтатишга чақирувчи намойиш ташкил этилди, унда А.ни қўллаб-қувватловчи шиорлар янгради. Гоиц ва унинг иттифоқчиси — Россия [14] .

Манбалар

  1. ↑ „Эл cоронел Ассими Гоита, десигнадо нуэво ҳомбре фуэрте де Мали трас эл голпе“. 2020-йил 20-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 19-август.
  2. ↑ 2,0 2,1 „Қуи эст Ассими Гоïта, ле чеф де ла жунте ау Мали — МАЛИ CАНАЛ“. 2020-йил 16-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 6-июн.
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 Кусов В.Г. „Ассими Гоита, глава государства Мали“ (ру). Правители Африки: ХХИ век. 2021-йил 8-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 23-сентябр.
  4. ↑ „Ин Мали, Cолонел Ассими Гоита ис пут ин чарге оф тҳе ребелс“. 2020-йил 26-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 19-август.
  5. ↑ „Мали Cоуп Леадерс Пледге Демоcраcй Афтер Депосинг Пресидент“. 2020-йил 19-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 19-август.
  6. ↑ „Мали Ребелс Чоосе Cол. Ассими Гоита Ас Леадер — Репорц“. 2020-йил 23-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 19-август.
  7. ↑ „Ау Мали, РФИ эт Франcе 24 привéэс д’антенне пар ле поувоир“. 2022-йил 31-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 18-май.
  8. ↑ „Мали : поурқуои ле CНСП н’а-т-ил пас энcоре éтé диссоут ? | Африқуэ | ДW | 19.10.2020“. 2021-йил 1-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 6-июн.
  9. ↑ „Мали: ле прéсидент де ла транситион, Баҳ Н’Даw, а прêтé сермент“. 2020-йил 28-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 20-июн.
  10. ↑ „Мали: ун анcиэн министре де ла Дéфенсе дéсигнé прéсидент де транситион ду Мали“. 2021-йил 21-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 22-феврал.
  11. ↑ „Мали cоуп леадер фирес приме министер анд пресидент“ (эн). Деуцче Wелле (2021-йил 25-май). 2021-йил 26-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 26-май.
  12. ↑ „Мали : Баҳ Н’Даw эт Моcтар Оуане аррêтéс“ (фр). Жеуне Африқуэ (2021-йил 24-май). 2021-йил 24-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 24-май.
  13. ↑ „Ассими Гоïта а-т-ил прис гоûт ду поувоир?“. 2021-йил 17-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 18-май.
  14. ↑ „Мали : ле гоувернемент д’Ассими Гоïта аффирме авоир дéжоуé ун cоуп д’Éтат“. 2022-йил 18-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 18-май.