Astrokolorimetriya

Астроколориметрия (астро... ва лот. cолор – ранг, метрон – ўлчаш) – ҳар хил рангларда осмон ёритқичи ёруғлигини ўлчаш орқали унинг фи-зик кўрсаткичларини ўрганиш билан шуғулланадиган соҳа. Ёритқичдан келаётган нўрни ҳар хил рангли нур кўрсаткичлар орқали ўтказиб, нур қабул қилувчи ва ўлчовчи асбоблар ёр-дамида унинг интенсивлиги ўлчанади. Ҳар бир нур қабул қилувчи асбоб ўзига хос спектрал сезгирлик макси-мумида қўлланади. Икки хил рангда ёритқич нурининг интенсивликлари, аииқроғи, юлдуз катталиклари айирмаси унинг ранг кўрсаткичи дейилади. Ранг кўрсаткичи ёритқич спектрида энерги-янинг тақсимланишини кўрсатади ва ёритқичнинг температурасига боғлиқ бўлади. Паст температурадаги юлдузлар қизил, юқори температурадагилар оқ ёки ҳаворанг нур сочади. температура билан ранг кўрсаткичи орасида богла-ниш мавжуд. Ёритқич спектрини тўлароқ ўрганиш мақсадида кўп рангли колори-метрик тизимлар қўлланади. Бунда нур қабул қилувчи асбоб сифатида фото-электрон кўпайтиргич қўлланади ва ҳар хил махсус танланган рангли шиша тўсқичлар ишлатилади. Мас, уч ранг-ли тизим ултрабинафша (В), кўк (В) ва сариқ (В) нурларда юлдуз катталиги У – В ва В – В ранг кўрсаткичларини ўлчашга асосланган. Олти рангли ти-зимда қўшимча яшил (Г), қизил (Р) ва инфрақизил (И) юлдуз катталиклари ўлчанади. Колориметрик ўлчашлар ёритқичнинг ранг температураларини ва самара-ли нурланиш рангини (тўлқин узунлиги-ни) аниқлашга имкон беради.Исроил Сатторов.

Адабиётлар

• ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил