Ziyosfera

At-Tahaviy

Абу Жаъфар Аҳмад ат-Таҳовий (арабча: أبو جعفر الطحاوي‎‎)[6] (853 – 5 ноябр 933), ёки оддийгина аṭ-Ṭаҳāwī (араб : الطحاوي), мисрлик араб[7][8][9] Ҳанафий ҳуқуқшуноси ва анъанавий диншунос эди[10]. У амакиси ал-Музанийдан таҳсил олган ва шофеъий фақиҳи бўлган, кейин Ҳанафий мазҳабига ўтган. У Мисрдаги ҳанафийларга таъсир кўрсатган сунний ислом ақидасининг[11][12] хулосаси бўлган "ал-'Ақида ат-Таҳовийя" асари билан машҳур[13].

Абу Жа'фар Аҳмад ат-Таҳавий
أبو جعفر أحمد الطحاوي
Шахсий маълумотлар
Таваллуди Милодий 853 / ҳижрий 239 йил[1]
Таҳа ал Амидаҳ, Аббосийлар халифалиги
Вафоти 5 Новембер 933 CЕ / 14 Дҳул Қа’ада 321 АҲ[1]
Cаиро, Аббасид Cалипҳате
Дини Ислом
Эра Аббосийлар халифалиги
Мазҳаб сунний
Юриспруденсия Ҳанафи[2][3][4]
Имом Ашари[5]
Асосий қизиқиш(лар)и Ислом фиқҳи, Ислом илоҳиёти, Ҳадис
Ал ақида ат -Таҳовия

Исм

Аз-Заҳабийнинг манбалари ёзишича, Ат-Таҳавийнг асл исми Абу Жаъфар Аҳмад ибн Муҳаммад ибн Салама ибн Абдулмалик ибн Салама, ал-Азди ал-Ҳажари ал-Мисри ат-Таҳовий ал-Ҳанафий бўлган эди[14].

Биография

Аṭ-Таҳави (239-ҳижрий) 853-йили Мисрнинг юқори қисмидаги Таҳа қишлоғидаги асли Аздий бўлган бадавлат араб оиласида туғилган[15]. У ўз таълимини амакиси Исмоил ибн Яҳё ал-Музаний яъни, аш-Шофиъийнинг етакчи шогирдидан[16] бошлаган, аммо 873-йили (ҳижрий 259), тахминан 20 ёшида., Атҳ-Таҳавий шофиий мазҳабидан воз кечиб, ҳанафий мазҳаби фойдасига чиқдаи. Унинг ҳанафий мазҳабига кирганлиги ҳақида унинг таржимаи ҳоли муаллифлари томонидан турли хил ривоятлар келтирилади, лекин энг эҳтимолий сабаб Абу Ҳанифа тузуми Шофиийникидан кўра унинг танқидий қарашларига кўпроқ мурожаат қилганидек кўринади.

Кейин Атҳавий Мисрдаги ҳанафийлар бошлиғи Аҳмад ибн Абу Имрон ал-Ҳанафий қўлида таҳсил олади, Абу Ҳанифанинг икки бошланғич шогирди Абу Ҳанифа ва Абу Муҳаний-Шуайнийдан таҳсил олади. Сўнгра Ат-ҳавий (ҳижрий 268) 882-йили ҳанафий фиқҳи бўйича ўқишни давом эттириш учун Сурияга йўл олади ва Абу Хозим Абдулҳамид ибн Абдул-Азизиқизнинг шогирди бўлади[17].

Ат-таҳавий ҳанафий фиқҳи билан бир қаторда ҳадис илми бўйича ҳам кенг маълумотга эга бўлган, шу сабабли, унинг ўқув тўгарагига кўплаб илм талабалари жалб қилинган ва улар Ат-таҳавийдан ҳадис ривоят қилган ва асарларини нақл қилиб борган. Шунигндек улар орасида Хуросондаги зоҳирийларнинг бошлиғи ад-Довудий ва ҳадис ривоятчиларининг таржимаи ҳоли луғатлари билан машҳур бўлган ат-Табароний ҳам бор эди[18].

Ат-Таҳавий ҳаётлигида ҳам ҳадис ва ҳанафий фиқҳи бўйича ўз билими билан шуҳрат қозонган. Унинг “Китоб Маъони ал-Атор”, "Ақида аътиёти" ва бошқа кўплаб асарлари бугунги кунда ҳам Муслим ривояти бўйича юқори баҳоланган.

Ҳижрий 321-йили (милодий 933-йил 5-ноябр) Зул-қаъда ойининг 14-кунида Ат-Таҳавий вафот этган ва Қоҳирадаги ал-Қарафада дафн этилган.

Мерос

Ат-Таҳавийнинг кўплаб замондошлари уни мақташган эди, ишончли олим ва ҳадис ровийи сифатида қайд этишган ҳам. Шунингдек, Ат-Таҳавий кўзга кўринган ва сермаҳсул ёзувчи сифатида танилган ва барча мазҳаблардан хабардор бўлган, қўшимчасига у Мисрдаги ҳанафийлар орасидаги энг илмли фақиҳ сифатида танилган эди. Унинг «Ақида атҳ-таҳавийя» рисоласига, жумладан, ҳанафий фақиҳи Исмоил ибн Иброҳим аш-Шайбоний ва таймийяга мойил Ибн Абу ал-Иззнинг шуруҳларига ўн бешдан ортиқ шарҳлар ёзилган[19].

Ишлар

Ат-Таҳавий бошқа кўплаб асарлар муаллифи бўлиб, қирқга яқин турли китоблар ёзган ва улардан баъзилари бугунги кунда ҳам мавжуд, жумладан:

  • Маъони ал-Асар (мʿạнй ạлạтẖạр)
  • ал-ʿАқида аṭ-ḥāwīйяҳ (ạлʿқйдẗ ạлṭḥḥḥẗ)
  • Аҳкам ал-Қур’он ал-Карим (ḥкạм ạлқрḢн ạлкрйм)
  • Ал-Мухтасар фил-Фурūʿ (ạлмкṣṣр фй ạлфрwʿ)
  • Шарḥ Мушкил ал-Атҳāр (сḥрḭ мссẖкл ạлḥтẖạр)
  • Шарҳ Маъани ал-Атҳāр (сḥрḭ мʿạнй ạлḥтẖạр)
  • Шаркҳ ал-Жоми' ал-Кабир (сḥрḥ ḥ ạлжạмʿ ạлкбйр)
  • Шарḥ ал-Жāмиʿ ас-Ṣагҳир (сḥрḭ ạлжạмʿ ḵгẖйр)
  • Аш-Шурūṭ ас-Ṣагҳир (ạлсẖрwṭ ạлṢгйр)
  • Аш-Шурут ал-Кабир (ạлсẖрwṭ ạлкбйр)
  • Ихтилоф ал-'Уламо' (ạạтлạф ạлʿлмạʾ)
  • ʿУқūд ал-Маржон фī Маноқиб Аби Ҳанифа ан-Нуʿмон (ʿқwд ạлмржạн фй мнạқб ạлнʿмạн)
  • Тарикҳ ал-Кабир (тạрйкҳ ạлкбйр)
  • Ҳукм Арахи Макка ал-Мукаррамаҳ (ḥкм ḣрḍй мкẗ ạлмкрмẗ)

Шунингдек қаранг

Манбалар

Ислом ҳуқуқий тафаккури: мусулмон ҳуқуқшуносларининг тўплами, 2013-йил 25 сентябр — 123–126-бет. „Конструктив танқид, ҳадис адабиёти ва сунний исломнинг баёни: Ибн Сад, Ибн Моин ва Ибн Ҳанбал авлодининг мероси.“, Ислом тарихи ва сивилизацияси, 93-бет

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 Манба хатоси: Инвалид <реф> таг; но техт wас провидед фор рефс намед Шариф
  2. ↑ А.C. Браwн, Жонатан. Ҳадис: Ўрта аср ва замонавий дунёда Муҳаммад мероси ( Ислом асослари), 2009 — 166-бет. ИСБН 978-1851686636. 
  3. ↑ Хироюки, Ислом тафаккурида ҳудуд тушунчаси, 56-бет. ИСБН 1136184538
  4. ↑ Жозеф В. Мери, Жере Л. Бачарач, Ўрта аср ислом цивилизацияси: А-К, индекс, 6-бет. ИСБН 0415966914
  5. ↑ Эл Шамсй. Биринчи Шофиъий: Абу Яъқуб ал-Бувайдийнинг анъанавий ҳуқуқий фикрлаши 231/846). Брилл Публишерс. п. 327. ҳттп://www.жстор.орг/стабле/40377944. ""Ал-Таҳавий ҳанафий бўлди, лекин унинг ҳуқуқ ва илоҳиётдаги методологияси ўзига хос ан'анавий хусусиятни сақлаб қолди."" 
  6. ↑ Cалдер, Н. (2012-04-24). "ал-Ṭаḥāwī" (эн). Энcйcлопаэдиа оф Ислам, Сеcонд Эдитион. ҳттпс://референcеwоркс.бриллонлине.cом/энтриэс/энcйcлопаэдиа-оф-ислам-2/ал-таҳаwи-CОМ_1150. 
  7. ↑ Ибн-Ḫалликāн, Аḥмад Ибн-Муḥаммад. Ибн Кҳалликан'с Биограпҳиcал Диcтионарй, 1 (эн). Ориэнтал Транслатион Фунд оф Греат Бритаин анд Иреланд, 1843. 
  8. ↑ Ингрид Матцон. Тҳе Сторй оф тҳе Қур'ан: Иц Ҳисторй анд Плаcе ин Муслим Лифе. Жоҳн Wилей & Сонс, 2013 — 146-бет. ИСБН 9781118257098. 
  9. ↑ АРАМ: Зороастрианисм ин тҳе Левант анд тҳе Аморитес Шафиқ Абоузайд: . Арам Соcиэтй фор Сйро-Месопотамиан Студиэс, 2014 — 195-бет. ИСБН 9781326717438. 
  10. ↑ Эл Шамсй, Аҳмед (2007). "Тҳе Фирст Шāфиʿī: Тҳе Традитионалист Легал Тҳоугҳт оф Абū Яʿқūб ал-буwайṭī (д. 231/846)". Исламиc Лаw анд Соcиэтй (Брилл Публишерс) 14 (3): 327. ҳттп://www.жстор.орг/стабле/40377944. ""Ал-Таҳаwи беcаме а Ҳанафи, бут ҳис метҳодологй ин ботҳ лаw анд тҳеологй ретаинед а дистинcтивелй традитионалист чараcтер."" 
  11. ↑ Масоода Бано. Тҳе Ревивал оф Исламиc Ратионалисм: Логиc, Метапҳйсиcс анд Мйстиcисм ин Модерн Муслим Соcиэтиэс. Cамбридге Университй Пресс, 2020 — 82-бет. ИСБН 9781108485319. 
  12. ↑ Сcотт C. Луcас. Cонструcтиве Cритиcс, Ҳадитҳ Литературе, анд тҳе Артиcулатион оф Сунни Ислам: Тҳе Легаcй оф тҳе Генератион оф Ибн Са'д, Ибн Ма'ин, анд Ибн Ҳанбал. Брилл Публишерс, 2004 — 93-бет. ИСБН 9789004133198. 
  13. ↑ Оливер Леаман. Тҳе Биограпҳиcал Энcйcлопедиа оф Исламиc Пҳилосопҳй. Блоомсбурй Публишинг, 2015. ИСБН 9781472569462. 
  14. ↑ „Сияр А'лам ал-Нубала' бй Ал-Дҳаҳаби“. Ислам Wеб.
  15. ↑ Мартижн Тҳеодоор Ҳоуцма, Сир Тҳомас Wалкер Арнолд, Ренé Бассет, Тҳе энcйcлопаэдиа оф Ислāм: а диcтионарй оф тҳе геограпҳй, этҳнограпҳй анд биограпҳй оф тҳе Муслим пеоплес, Волуме 4 п 609.
  16. ↑ Ибн Аби ал-Wафа, Жаwаҳир (Cаиро), 1:273
  17. ↑ Ибн Асакир, Тариқҳ Мадинат Димашқ, 5.367
  18. ↑ Каwтҳари, ал-Ҳаwи, 238
  19. ↑ Ҳоовер, Жон (2014-09-01). "Cреэд" (эн). Энcйcлопаэдиа оф Ислам, ТҲРЕЭ. ҳттпс://референcеwоркс.бриллонлине.cом/энтриэс/энcйcлопаэдиа-оф-ислам-3/cреэд-CОМ_25587?с.нум=7&с.ф.с2_парент=с.ф.боок.энcйcлопаэдиа-оф-ислам-3.  
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/At-Tahaviy" dan olindi