Atik Valide masjidi
Атик Валиде масжиди (туркча: Атик Валиде Cамии, Эски Валиде Cамии) – ХВИ асрдаги Усмонли империяси масжиди, Туркиянинг Истанбул шаҳри, катта ва аҳоли зич жойлашган Üскüдар (талаффузи: Ускудар) туманидаги тепаликда жойлашган. Масжид султон Салим ИИ нинг рафиқаси Нурбану Султон учун мадраса, меҳмонхоналар ва қўшалоқ карвонсаройни ўз ичига олувчи катта мажмуанинг бир қисми сифатида ташкил қилинган. Масжидни империя меъмори Хўжа Синон лойиҳалаштирган. 1571-йилда битта минорадан иборат кичик масжид қурилиши режалаштирила бошланган. Кейинчалик эса масжид биноси кенгайтирилган, Нурбану Султоннинг вафотидан уч йил ўтиб, 1586-йилда иншоот тўлиқ қуриб битказилган.
| Масжид | |
| Мамлакат | |
| Истанбул | Üскüдар |
| Координаталар | 41°01′08″Н 29°01′26″Э / 41.018797°Н 29.023862°Э |
| Масжид тури | Масжид |
| Меъморий услуб | Ислом меъморчилиги |
| Меъмор | Хўжа Синон |
| Бинокорлик | 1571—1586 |
| Гумбаз йўғонлиги | 12.7 м (42 фт) |
| Миноралар сони | 2 |
| Миноралар сони | 2 |
| Қурилиш материали | гранит, мармар, кошинлар |

Тарихи
Атик Валиде масжиди (таржимаси: Эски Волида Султон масжиди) Истанбул ҳудудида жойлашган масжидлар орасидаги майдони жиҳатдан кенг қурилган мажмуалардан бири ҳисобланган[1]. Масжид султон Салим ИИ нинг венециялик рафиқаси ва Мурод ИИИ нинг онаси Нурбану Султонга атаб қурилган. Нурбану Султан аёллар салтанати деб аталган даврда Усмонлилар империясини ҳарамдан туриб самарали бошқарган биринчи Волида Султон (она қиролича) бўлган[1]. Атик Валиде масжидларини қуриш ва таъмирлаш учун 1583-йилда вақф ташкил этилган[2]. Килис ва Реşwан (талаффузи: Решван) қабиласидан келган курдлардан олинган солиқлар айнан масжид қурилиши ва таъмирланиши учун сарфланган[2].
Масжид Усмонли империяси меъмори Хўжа Синон томонидан лойиҳалаштирилган бўлиб, уч босқичда қурилган. 1571-йилда масжид пойдевори қўйилгандан то 1574-йилда масжиднинг дастлабки нусхаси қуриб битказилгунга қадар қурилиш ишларини бошқа меъмор бошқарган, чунки ўша вақтда меъмор Синон Эдирнеда жойлашган Салимия масжиди қурилишида бўлган. Атик Валиде масжиди қурилишининг иккинчи босқичи 1577-йилдан 1578-йилгача давом этган. Ушбу қурилиш давомида бинога иккинчи минора қўшилган бўлиб, у битта галереядан иборат бўлган. Қурилиш ишлари давомида иншоотга, шунингдек, қўш айвон ҳам қўшилган. Қурилишдаги бу ўзгаришлар, эҳтимол, Нурбану Султоннинг мавқеи янада ошгани сабабли ҳам амалга оширилган бўлиши мумкин, чунки 1574-йилда унинг ўғли Мурод ИИИ тахтга ўтиргандан сўнг, султон хоним Волида Султонга айланган. Нурбану Султон 1583-йилда вафот этган ва қурилишнинг учинчи ва охирги босқичи унинг вафотидан кейин 1584 ва 1586-йиллар оралиғида бўлиб ўтган. Масжид марказий гумбазининг ҳар икки томонига бир жуфт кичик гумбазлар қўшилган ва шу орқали бино ён томонга кенгайтирилган[1].
Атик Валиде масжиди мадраса, ҳадис мактаби, Қур’он тиловати мактаби, бошланғич мактаб, дарвишхона, шифохона, меҳмонхона ва қўшалоқ карвонсаройни ўз ичига олган катта мажмуанинг бир қисмини ташкил қилган[1]. Шунингдек, масжидда ҳаммом ҳам қурилган[1].
Архитектураси
Масжиднинг асосий майдони 12.7 метр (42 фт)[1].
Қибла девори ва меҳроб Изник кошинлари билан безатилган. Меҳробнинг икки томонидаги ён деворларига баҳорги гуллар тасвири туширилган. Шимолий жабҳада жойлашган панелларда, шунингдек, марказий панелларда ҳам Қур’он сураларидан иқтибослар келтирилган (48:3-4)[3][4][1].
Юқори қаватлар ХИХ асрда ҳарбий касалхона ва қамоқхонага айлантирилганда ҳоспис биноларига қўшиб юборилган[1].
Галерея
-
Атик Валиде масжидининг жанубий томондан мадраса билан биргаликдаги кўриниши
-
Атик Валиде масжидининг кириш қисми
-
Атик Валиде масжидининг ёмондан кўриниши
-
Атик Валиде масжидининг кириш қисми
-
Атик Валиде масжидининг кичик тешикдан кўриниши
-
Атик Валиде масжиди балкони
-
Атик Валиде масжидининг умумий кўриниши
-
Атик Валиде масжидининг кенг бурчаги
-
Атик Валиде масжидидининг меҳроб ҳудуди
-
Атик Валиде масжиди кошинлари
-
Атик Валиде масжиди кошинлари
-
Атик Валиде масжиди кошинлари
-
Масжид ҳовлиси
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 Неcипоğлу 2005.
- ↑ 2,0 2,1 Wинтер, Стефан (2017). "Тҳе Реşwан Курдс анд Оттоман Трибал Сеттлемент ин Сйриа, 1683-1741". Ориэнте Модерно 97 (2): 259. ИССН 0030-5472. ҳттпс://www.жстор.орг/стабле/48572068.
- ↑ [Қуръон [6 48 3 48:3]]
- ↑ [Қуръон [6 39 53 39:53]]
Адабиётлар
- Неcипоğлу, Гüлру. Тҳе Аге оф Синан: Арчитеcтурал Cултуре ин тҳе Оттоман Эмпире. Лондон: Реактион Боокс, 2005. ИСБН 978-1-86189-253-9.
- Говерноршип оф Истанбул. „Генерал информатион он Атик Валиде Мосқуэ“. 2012-йил 19-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2009-йил 7-март.
- Палерне, Жеан. Перегринатионс ду С. Жеан Палерне Форесиэн, Сеcретаире де Франçоис де Валоис Дуc д'Анжоу (фр). Лён: Иэан Пиллеҳотте, 1606 — 431-бет. Инcлудес а десcриптион оф тҳе cаравансарай дуринг а висит ин 1582.
Ҳаволалар
- Атик Валиде Кüллиеси (Wайбаcк Мачине сайтида 2014-04-09 санасида архивланган), АрчНет.
- Пҳотограпҳс оф тҳе Атик Валиде Мосқуэ бй Диcк Оссеман
- Флиcкр.cом – Пҳотограпҳс оф Атик Валиде Мосқуэ