Atike Sulton
Бурназ Атике Султон (усмонли туркча: عاتکه سلطان; тах.1614-йил, Константинопол – тах.1674-йил, Константинопол) – Усмонийлар маликаси, султон Аҳмад И нинг қизи, султон Усмон ИИ, Мурод ИВ ота бир синглиси, Иброҳим И нинг ота бир опаси.
| Атике Султон | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Туғилиши |
тах. 1614 Константинопол, Усмонийлар империяси | ||||
| Вафоти |
тах. 1674 Константинопол, Усмонийлар империяси | ||||
| Дафн этилган жой |
Иброҳим И мақбараси, Аясофя масжиди | ||||
| Турмуш ўртоғи |
Мусоҳиб Жа’фар пошо (турм. 1633; ваф. 1647) Коcа Кенан пошо (турм. 1648; ваф. 1652) Доğанcı Юсуф пошо (турм. 1652; ваф. 1670) | ||||
| |||||
| Сулола | Усмонийлар | ||||
| Отаси | Аҳмад И | ||||
| Дини | Ислом, суннийлик | ||||
Туғилиши
Бурназ Атике Султон тахминан 1614-йилларда Константинополдаги Топкапı саройида туғилган. Унинг отаси Усмонийлар султони Аҳмад И бўлган[2][3]. Онасининг шахси аниқ эмас.
Ҳаёти
Отаси 1617-йилда вафот этгач, у опа-сингиллари, онаси ҳамда марҳум султоннинг бошақа фарзандларининг оналари билан бирга Эски саройда яшаган. Агар Атике Султон жориядан туғилган бўлса, биринчи никоҳига қадар шу ерда қолган бўлиши, агар у Кöсем Султоннинг қизи бўлган бўлса, акаси Мурод ИВ 1623-йилда тахтга чиққунига қадар шу ерда яшаган бўлиши мумкин.
1633-йилда у Мусоҳиб Жаъфар пошога (ваф: 1647) турмушга чиққан. Эри вафот этгач, 1648-йилда Коcа Кенан пошога турмушга берилган[4][5][6][7][8]. 1639-йилга келиб, акаси султон Мурод ИВ ҳукмронлиги даврида унинг кундалик нафақаси 330 аспер бўлган[9]. Коcа Кенан пошо 1652-йилда вафот этгач, Атике Султон ўша йили Доğанcı Юсуф пошога турмушга чиққан. Юсуф пошо 1670-йилда вафот этган[10][11][6][12].
1683-йилда Атике Султон Салаcак билан Доğанcıлар орасида бир чашма қурдирган[3].
Унинг бу никоҳларидан фарзанд кўрган-кўрмагани номаълум. Бироқ у бўлажак Валахия ҳукмдори Миҳнеа ИИИ нинг „маънавий онаси“ ҳисобланган. Миҳнеа Константинополда Усмоний саройи сиёсий назорати остида тарбияланганида Атике унга ғамхўрлик қилган[13].
Иброҳим И нинг биринчи рафиқаси, Ҳасеки Султон, Меҳмед ИВ нинг онаси Турҳон Султон Атике томонидан Волида Султон Кöсемга совға қилинган бўлиб, Турҳоннинг ўзи ҳам Атике томонидан тарбияланган. Атике Турҳон ва Меҳмед ИВ нинг тарбиячиси деб аталган ва уларга ғамхўрлик қилган[14].
Вафоти
Атике Султон тахминан 1674-йилда вафот этган. У Константинополдаги Аясофя масжидида акаси Султон Иброҳим И нинг мақбарасига дафн этилган[10][15].
Оммавий маданиятда
Турк телесериали „Муҳташам Юз йил: Кўсем“ телесериалида Атике Султон образини турк актрисаси Эcе Çэşмиоğлу гавдалантирган. Бу ерда у Аҳмад И ва Кöсем Султоннинг кенжа қизи, Иброҳим И нинг эгизаги сифатида тасвирланган[16].
Манбалар
- ↑ Айвансарайı̂, Ҳафıз Ҳüсейин; Сâтı, Али; Бесîм, Сüлейман. Ҳадı̂катü'л-cевâмиʻ: İстанбул câмилери ве диğэр днı̂-сивил миʻмâрı̂ япıлар. İşарет, 2001 — 10-бет. ИСБН 978-9-753-50118-7.
- ↑ Айвансарайı̂, Ҳафıз Ҳüсейин; Сâтı, Али; Бесîм, Сüлейман. Ҳадı̂катü'л-cевâмиʻ: İстанбул câмилери ве диğэр днı̂-сивил миʻмâрı̂ япıлар. İşарет, 2001 — 10-бет. ИСБН 978-9-753-50118-7.
- ↑ 3,0 3,1 Раиф, М.; Кут, Г.; Айнур, Ҳ.. Мир'âт-ı İстанбул. Çэлик Гüлерсой Вакфı Яйıнларı, 1996 — 105-бет. ИСБН 978-975-7512-17-2.
- ↑ Тезcан, Баки. Сеарчинг фор Осман: А реассессмент оф тҳе депоситион оф тҳе Оттоман Султан Осман ИИ (1618-1622), Новембер 2001 — 334 н. 58-бет.
- ↑ Çэлеби, Эвлия; Темелкуран, Тевфик; Актаş, Неcати; Çэвик, Мüним. Эвлия Çэлеби сеяҳатнамеси, Волумес 3-4. Üçдал Неşрият, 1976 — 968-бет.
- ↑ 6,0 6,1 Тезcан, Баки. Сеарчинг фор Осман: А реассессмент оф тҳе депоситион оф тҳе Оттоман Султан Осман ИИ (1618-1622), Новембер 2001 — 334 н. 58-бет.
- ↑ Çэлеби, Эвлия; Темелкуран, Тевфик; Актаş, Неcати; Çэвик, Мüним. Эвлия Çэлеби сеяҳатнамеси, Волумес 3-4. Üçдал Неşрият, 1976 — 968-бет.
- ↑ Миовиć, Весна (2018-05-02). "Пер фаворе делла Солтана: моćне османске žэне и дуброваčки дипломати" (ҳр). Анали Завода за Повижесне Знаности Ҳрвацке Академиже Знаности и Умжетности у Дубровнику 56 (56/1): 147–197. дои:10.21857/мwо1вcзп2й. ИССН 1330-0598.
- ↑ Думас, Жулиэтте. Лес перлес де наcре ду султанат: Лес принcессес оттоманес (ми-ХВе – ми-ХВИИИэ сиècле), 2013 — 265-бет.
- ↑ 10,0 10,1 Улуçай 2011, с. 84.
- ↑ Сакаоğлу 2008, с. 322.
- ↑ Мустафа Наима Эфенди. Наîмâ Тâриҳи - Cилт 4. Зуҳури Даниşман Яйиневи, 1968 — 2266-бет.
- ↑ Феодоров, Иоана „Миҳнеа ИИИ Раду, Принcе оф Wаллачиа, ас Сеэн бй Паул оф Алеппо анд Ҳис Фатҳер Макāрийūс Ибн ал-Заʻīм, Патриарч оф Антиоч“. РесеарчГате 289–306 (2014-йил 1-январ). Қаралди: 2024-йил 25-феврал.
- ↑ Пеирcе, Леслиэ П.. Тҳе Империал Ҳарем: Wомен анд Совереигнтй ин тҳе Оттоман Эмпире. Охфорд Университй Пресс, 1993 — 236-бет. ИСБН 978-0-195-08677-5.
- ↑ Сакаоğлу 2008, с. 323.
- ↑ Муҳтесем Йüзйил: Кöсем (2015–2017), қаралди: 2019-02-07
Адабиётлар
- Сакаоğлу, Неcдет. Бу мüлкüн кадıн султанларı: Вâлиде султанлар, ҳâтунлар, ҳасекилер, кадıнефендилер, султанефендилер. Оğлак Яйıнcıлıк, 2008. ИСБН 978-9-753-29623-6.
- Улуçай, Мустафа Çаğатай. Падиşаҳларıн кадıнларı ве кıзларı. Анкара: Öтüкен, 2011. ИСБН 978-9-754-37840-5.