Атиргул суви (форсча: گلاب‎‎) – атиргул баргларини сувга қўшиб тайёрланадиган хушбўй сув[1]. Бу атиргул барглари дистиллатининг гидрозол қисми бўлиб, атиргул мойи ишлаб чиқаришнинг қўшимча маҳсулотидир. Атиргул суви, баъзи косметик ва тиббий препаратларнинг таркибий қисми сифатида, шунингдек, бутун Осиё ва Европада диний мақсадларда ишлатилади.

Атиргул суви

Атиргул суви идишлари
Тури Хушбўй сув
Миллий ошхона Eron bayrogʻi Эрон
Келиб чиқиши Осиё ва Европа
Асосий компонентлари Атиргул гулбарглари

Атиргул сиропи (атиргул сиропи билан адаштирмаслик керак) — бу атиргул сувидан тайёрланган, шакар қўшилган сироп. Жанубий Осиёдаги гулқанд сиропли пюреси атиргул аралашмасидир.

Марказий Эронда ҳар йили баҳорда Голабгири фестивали ўтказилади. Минглаб сайёҳлар гулоб ҳосилининг йиғиб олинишини нишонлаш учун ҳудудга ташриф буюришади[2][3]. Дунё атиргул суви ишлаб чиқаришнинг 90% Эрон ҳиссасига тўғри келади[4].

Тарих

Эрондан ХИИ асрга мансуб гул суви солинган идиш (олтин ва ниэлло билан кумуш, Фреэр Арт Галлерй)

Қадим замонлардан бери атиргуллар дори ва парфюмерия маҳсулоти сифатида ишлатилган[5].

Атиргул парфюмлари атиргулларнинг майдаланган баргларини буғда дистиллаш орқали олинган учувчан эфир мойларининг аралашмаси бўлган атиргул атири деб ҳам аталадиган атиргул мойидан тайёрланади. Гул суви бу жараённинг ён маҳсулотидир[6]. Парфюмерия мақсадларида турли хил хушбўй гулларни етиштириш, шу жумладан атиргул сувини олиш Форсда пайдо бўлган[7][8][9]. Буғда дистиллаш орқали атиргул сувини олиш жараёни ўрта асрлар ислом дунёсида форс кимёгарлари томонидан ишлаб чиқилган.

Фойдаланилиши

Эроннинг Кошан шаҳридаги атиргул суви ишлаб чиқарадиган кичик фабрикада декоратив кўргазма

Овқат

Баъзан лимонадларга атиргул суви қўшилади. Кўпинча ёқимсиз ҳид ва таъмларни яшириш учун сувга қўшиб ичилади.

Жанубий Осиё ошхонасида гул суви ладду, гулаб жамун ва педа каби ширинликларнинг муҳим таркибий қисмидир[10]. Бундан ташқари, у сут, ласси, гуруч пудинги ва бошқа сутли таомларга таъм бериш учун ишлатилади. Малайзия ва Сингапурда қизил рангли атиргул суви сут билан аралаштирилиб бандунг деб номланган пушти ичимлик тайёрланади. 

Америкалик ва европалик новвойлар ванил машҳур бўлгунга қадар атиргул сувидан фойдаланишган. Ёркширеда атиргул суви узоқ вақтдан бери махсус Ёркшире творог торти учун ишлатилган. 

Эронда у чой, музқаймоқ, печене ва бошқа ширинликларга қўшилади.

Яқин Шарқ ошхоналарида атиргул суви турли хил таомларда, айниқса луқум[11], ноугат ва пахлава каби ширинликларда ишлатилади. Марзипан узоқ вақт давомида атиргул суви қўшиб тайёрланган[12]. Атиргул суви кўпинча қизил шароб ва бошқа спиртли ичимликларни пиширишда ҳалол восита сифатида ишлатилади.  Премер-лига мусулмон футболчиларни мукофотлашда шампан виноси ўрнига атиргул суви асосидаги ичимлик ишлатилади[13]. Ислом мамлакатларида спиртли ичимликларни истеъмол қилиш тақиқланганлиги сабабли, Баҳрайн Гран-приси ва Абу-Даби Гран-приси подиумида шампан виноси ўрнига атиргул суви ишлатилади[14].

Косметика

Ўрта асрларда Европада атиргул суви байрамларда овқат столида қўл ювиш учун ишлатилган[15]. Атиргул суви парфюмнинг одатий таркибий қисмидир[16]. Атиргул суви малҳами вақти-вақти билан юмшатувчи восита сифатида ишлатилади. Атиргул суви баъзан совуқ кремлар, тониклар ва юз ювиш каби косметикада ишлатилади[16].

Баъзи одамлар атиргул сувини тўғридан-тўғри юзга суртиладиган спрей сифатида ишлатишади. Бундан ташқари, кўпинча ҳинд тўйларида меҳмонларининг устига атиргул суви сепилади. 

Дин

Атиргул суви насронийлик (Шарқий православ черковида)[17], зардуштийлик ва баҳоийлик динининг диний маросимларида ишлатилади (Китоб-и-Ақдас 1:76)[18].

Таркиби

Келиб чиқиши ва ишлаб чиқариш усулига қараб, атиргул суви буғли дистиллаш орқали Роса × дамасcена баргларидан олинади. Фенилетил спирти атиргул сувининг одатдаги ҳидига жавоб беради, лекин бу спирт атиргул суви маҳсулотларида ҳар доим ҳам мавжуд эмас[19].

Галерея

Манбалар

  1. ↑ „Росеwатер реcипес“. ББC Фоод.
  2. ↑ "ГОЛĀБ" (эн). Энcйcлопаэдиа Ираниcа. ХИ (онлине нашри). Энcйcлопаэдиа Ираниcа Фоундатион. 2012. 58–59 б. ИССН 2330-4804. ҳттп://www.ираниcаонлине.орг/артиcлес/голаб. Қаралди: 24 Марч 2021. 
  3. ↑ „Росеwатер фестивалс драw виситорс то cентрал Иран“ (эн). Теҳран Тимес (2018-йил 3-май). Қаралди: 2021-йил 1-июн.
  4. ↑ „Иран Меэц 90% оф Глобал Росеwатер Деманд“ (Энглиш). Финанcиал Трибуне (2019-йил 15-июн). Қаралди: 2021-йил 16-апрел.
  5. ↑ "ГОЛĀБ" (эн). Энcйcлопаэдиа Ираниcа. ХИ (онлине нашри). Энcйcлопаэдиа Ираниcа Фоундатион. 2012. 58–59 б. ИССН 2330-4804. ҳттп://www.ираниcаонлине.орг/артиcлес/голаб. Қаралди: 24 Марч 2021. 
  6. ↑ Адамсон, Мелитта Wеисс. Фоод ин Медиэвал Тимес, 2004-01-01 — 29-бет. ИСБН 9780313321474. 
  7. ↑ Адамсон, Мелитта Wеисс. Фоод ин Медиэвал Тимес (эн). Греэнwоод Публишинг Гроуп, 2004 — 29-бет. ИСБН 978-0-313-32147-4. „Росе петалс wере алреадй усед ин Персиан cоокерй то перфуме анд флавор дишес лонг бефоре тҳе течниқуэ оф дистиллинг росе wатер wас девелопед. Тҳе персон cоммонлй cредитед wитҳ тҳе дисcоверй оф росе wатер wас тҳе тентҳ-cентурй Персиан пҳйсиcиан Авиcенна.“ 
  8. ↑ Маркс, Гил. Энcйcлопедиа оф Жеwиш Фоод. ҲМҲ, 2010 — 791-бет. ИСБН 978-0-544-18631-6. „Ин 800 CЕ, тҳе Араб счолар Жабир ибн Ҳайян ин-вентед ан импровед стилл. Абоут тwо cентуриэс латер, тҳе Букҳаран-борн пҳйсиcиан ибн Сина (980-1037), wҳосе наме wас латинизед ас Авиcенна, дисcоверед ҳоw то усе тҳе стилл то эхтраcт тҳе эссентиал оил фром флоwер петалс. Тҳис аллоwед фор тҳе стеам дистиллатион оф флорал wатерс, партиcуларлй росе wатер“ 
  9. ↑ Боскабадй, Моҳаммад Ҳоссеин; Шафеи, Моҳаммад Насер; Сабери, Заҳра; Амини, Сомаеҳ (2011). "Пҳармаcологиcал Эффеcц оф Роса Дамасcена". Ираниан Жоурнал оф Басиc Медиcал Сcиэнcес 14 (4): 295–307. ИССН 2008-3866. ПМИД 23493250. ПМC 3586833. //www.пубмедcентрал.ниҳ.гов/артиcлерендер.фcги?тоол=пмcентрез&артид=3586833. "Тҳе оригин оф Дамаск росе ис тҳе Миддле Эаст анд соме эвиденcес индиcате тҳат тҳе оригин оф росе wатер ис Иран" 
  10. ↑ Кришна Гопал Дубей. Тҳе Индиан Cуисине, 27 Септембер 2010 — 11-бет. ИСБН 9788120341708. 
  11. ↑ „Росеwатер реcипес“. ББC Фоод.
  12. ↑ Адамсон, Мелитта Wеисс. Фоод ин Медиэвал Тимес, 2004 — 89-бет. ИСБН 9780313321474. 
  13. ↑ „ПЛ офферс 'росеwатер анд помегранате' дринк инстеад оф чампагне то авоид оффендинг Муслим плаерс“. Яҳоо! Неwс (2012-йил 26-август). Қаралди: 2014-йил 24-октябр.
  14. ↑ Агенcй, Реутерс Неwс. „Чампагне то бе спраед он тҳе Ф1 подиум агаин афтер тwо еарс оф спарклинг wине“ (эн-ГБ). Тҳе Телеграпҳ (2017-йил 30-июл). Қаралди: 2020-йил 14-январ.
  15. ↑ Адамсон, Мелитта Wеисс. Фоод ин Медиэвал Тимес Бй Мелитта Wеисс Адамсон, 2004. ИСБН 9780313321474. Қаралди: 2017-йил 11-феврал. 
  16. ↑ 16,0 16,1 „Росе wатер: Бенефиц, усес, анд сиде эффеcц“ (эн). Медиcал Неwс Тодай. Қаралди: 2018-йил 3-июл.
  17. ↑ „Жоурней тҳроугҳ Ҳолй Wеэк & Пасча“. Ҳолй Апостлес Греэк Ортҳодох Чурч. 2012-йил 6-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 7-июн.
  18. ↑ Баҳá'у'ллáҳ. Китáб-и-Ақдас. Прожеcт Гутенбург, 2005 — 23 оф ПДФ (1:76)-бет. 
  19. ↑ Логҳмани-Кҳоузани, Ҳ; Фини Сабзи, О; Сафари, Ж Ҳ (2007). "Эссентиал Оил Cомпоситион оф Роса дамасcена Милл Cултиватед ин Cентрал Иран". Сcиэнтиа Ираниcа 14 (4): 316–319. Арчивед фром тҳе оригинал он 20 Марч 2012. ҳттпс://wеб.арчиве.орг/wеб/20120320131725/ҳттп://www.сcиэнтиаираниcа.cом/ПДФ/Артиcлес/00000498/логҳмани.пдф.