Atlant (umurtqa)
Атланта (лотинча: атлас) - умуртқали ҳайвонларнинг, шу жумладан одамларнинг биринчи бо'йин умуртқаси . Оксипитал суяк билан ҳаракатланувчи артикуляцияда иштирок этиши туфайли у бошқа сервикал вертебралардан фарқ қиладиган тузилишга эга.
Ушбу умуртқанинг анатомик вариантлари генетик хилма-хиллик билан чамбарчас бог'лиқ: атласларнинг анатомик вариантлари қанчалик ко'п бо'лса, популяциянинг генетик хилма-хиллиги шунчалик паст бо'лади .
Структуравий хусусиятлар
Атласнинг танаси деярли ё'қ, чунки эмбрионал даврда у иккинчи бачадон бо'йни умуртқаси - эпистрофия ёки о'қ билан бирлашиб, унинг тишини (денс) ҳосил қилади. Шу муносабат билан, атласнинг вертебрал тешиклари сезиларли даражада кенгаяди ва танадан фақат қисқа олдинги камар (арcус антериор) қолади. Олдинги ёй ён томонларда иккита қалинлашув - латерал массалар (массаэ латералис) ёрдамида орқа (арcус постериор) билан бог'ланган. Ташқи томондан, олдинги камарда олдинги туберкуляр мавжуд (туберcулум антериус). Унинг ички (орқа) юзасида атласни иккинчи бо'йин умуртқасининг тиши билан бог'лаш учун мо'лжалланган тиш чуқурчаси (фовеа дентис дентис) мавжуд (медиан атлантоаксиял бо'г'ин). Орқа ёйда орқа туберкул (туберcулум постериус) мавжуд бо'либ, бу кам ривожланган о'муртқа жараёндир. Орқа ёйнинг устки юзасида, атласнинг иккала томонида умуртқали артериянинг йиви (сулcус артериаэ вертебралис) ко'ринади.
Атласнинг ҳар бир латерал массасининг тепасида ва остида юқори ва пастки артикуляр юзалар жойлашган. Юқори артикуляр юзалар (лотинча: фаcиэс артиcуларес супериорес) овал шаклга эга, улар оксипитал суякнинг кондиллари билан бог'ланиб, атлантооксипитал бо'г'инни ҳосил қилади. Пастки бо'г'им юзалари (фаcиэс артиcуларес инфериорес) юмалоқ шаклда бо'либ, улар иккинчи бо'йин умуртқасининг бо'г'им юзалари билан бо'г'инлашиб, латерал атлантоаксиял бо'г'инни ҳосил қилади.
Ривожланиш аномалиялари
Атласнинг жуда кам учрайдиган аномалияси унинг оксипитал суяк билан бирлашиши (атлас ассимиляцияси). Ушбу нуқсон олдинги нейропоранинг то'лиқ ёпилмаганлиги туфайли юзага келадиган орқа ёйнинг бо'линиши билан бирлаштирилиши мумкин ва миеломенингоцел пайдо бо'лади - сервикал умуртқа пог'онасининг кистли ёриг'и.
Ко'пинча Киммерле аномалияси мавжуд - умуртқали артерия йиви устидаги орқа ёйда суяк ёйсимон септум шаклида атласнинг атипик туг'ма нуқсони билан бог'лиқ бо'лган краниовертебрал бирикманинг малформацияси.