Atmosfera turlari

Atmosfera – Yerni oʻrab turgan havo qobigʻi. Yunoncha atmos – bugʻ, sphairo – shar maʼnosini bildiradi. Atmosfera Yer bilan birga aylanadi. Yer yuzini samodan keladigan meteor jismlardan, Quyoshning tirik jonlar uchun zararli boʻlgan ultrabinafsha nurlaridan saqlaydi. Atmosfera boʻlmaganida Yer yuzi kunduzi +120 °C gacha qizib, tunda esa – 180 ° −200 °C gacha sovib ketar edi. Havo qobigʻi Yer yuzini shaffof koʻrpa kabi asrab turadi.

 Yerning havo qobig‘i asosan ikki xil gazdan, ya'ni, azot va kislorod aralashmasidan iborat. Havodagi gazlarning 78% ini azot, 21% ini kislorod tashkil etadi. Bulardan tashqari havoda karbonat angidrid, boshqa qazlar, suv bug‘lari, changlar ham bor. Yerning yuza qismidagi havo]][[ qobig‘ida azot

78.09%, kislorod 20.94%, argon 0.93%, karbonat angidrid 0.03% ni tashkil etadi. Boshqa gazlar esa (kripton Kr, ksenon Xe, neon Ne, geliy He, vodorod H2, ozon O3, radon Rn, metan CH4, ammiak NH3, vodorod peroksidi H2O2, va boshqalar), taxminan 0,01% ni tashkil etadi. Havoda doim 3-4% suv bugʻlari ham mavjud.

Atmosferaning turlari

Troposfera

Troposfera – atmosferaning quyi qatlami tropos – yunoncha so‘z bo‘lib, aylanmoq, o‘zqarmoq degani. O‘rtacha qalinligi 10–11 km, qutblar ustida 8–9 km, ekvatorda 18 km gacha yetadi. Havodagi barcha suv bug‘lari shu qatlamda. Bu qatlamdabulutlar paydo bo‘ladi. Yog‘inlar yog‘adi, ob-havo o‘zgarib turadi, tirik mavjudotlar shu qatlamda yashaydi. Yuqoriga ko‘tarilgan sari har 1000 m da harorat 6 °C pasayadi.[1]

Stratosfera

 Stratosfera – yunoncha stratum – qatlam troposferadan yuqorida joylashgan. Yuqori chegarasi 40–50 km balandda. Stratosferaning quyi qismida harorat -45 °C dan -75 °C gacha pasayadi. Lekin yuqoriga ko‘tarilgan sari havo isib, +10 °C gacha ko‘tariladi. [2]

Mezosfera va termosfera

 Mezosfera va termosfera - yunoncha mesos – o‘rta va therme - issiq atmosferaning yuqori qatlamlaridir. Bu qatlamlarda havo juda siyrak va koinotdan keladigan nurlar ta'sirida elektr tokini yaxshi o‘tkazadigan bo‘lib qolgan. Qutb yog‘dulari, Yulduz uchishi hodisalari shu qatlamlarda ro‘y beradi.

 Atmosferani o‘rganish Inson qadim zamonlardan ob-havoni, atmosferada bo‘ladigan hodisalarni kuzatib keladi. Atmosferada ro‘y beradigan ayrim hodisalar havo aynib, yomg‘ir yog‘ishidan, boshqa hodisalar esa havo ochilishi, quyoshli kunlar bo‘lishidan darak berishini odamlar qadimdan anglab olganlar. Inson uchun ob-havoni oldindan bilish juda zarur.

Hozirgi vaqtda atmosfera, unda ro‘y beradigan hodisalar dunyoning turli joylardagi minglab meteorologik stansiyalar ida o‘rganiladi. Bu ishda elektron hisoblash mashinalari, kompyuterlar, havo sharlari, meteorologik raketalar, Yerning sun'iy yo‘ldoshlaridan foydalaniladi. Barcha ma'lumotlar maxsus ilmiy tadqiqot institutlarida o‘rganilib, [ob-havo] xaritalari tuziladi va ob-havoda ro‘y beradigan o‘zgarishlar e'lon qilib turiladi
   Meteorologiyada atmosfera bosimi Ob-havoning xulq-atvorini bashorat qilish va o'rganishda buni hisobga olish juda muhimdir. Bulutlar, tsiklonlar, bo'ronlar, shamollar va boshqalar. Ular asosan atmosfera bosimining o'zgarishi bilan shartlanadi.

Biroq, atmosfera bosimi koʻzga koʻrinadigan narsa emas, shuning uchun kontseptsiyani tushunadigan, ammo aslida nima ekanligini bilmaydigan odamlar koʻp.

Manbalar

• Atmosfera tarkibi
• Atmosfera