Atomdagi elektronlarning qobiqlari

Атомнинг электрон қобиғи — бу н асосий квант сонининг бир хил қийматига эга бўлган ва натижада яқин энергия даражасида жойлашган электронларнинг энг эҳтимолий жойлашуви майдони. Ҳар бир электрон қаватдаги электронлар сони маълум бир максимал қийматдан ошмаслиги керак.

Электрон қобиқларни тўлдириш тартиби (асосий квант сонининг бир хил қийматига эга бўлган орбиталлар) Клечковский қоидаси билан белгиланади, орбиталларни бир хил пастки даражадаги электронлар билан тўлдириш тартиби (бош қийматнинг бир хил қийматлари бўлган орбиталлар квант сони н ва орбитал квант сони л) Ҳунд қоидаси билан аниқланади.

Қобиқлар

Электрон қобиқлар К, Л, М, Н, О, П, Қ ҳарфлари ва ёки 1 дан 7 гача рақамлар билан белгиланади. Қобиқларнинг пастки сатҳлари с, п, д, ф, г, ҳ ҳарфлари билан белгиланади ёки 0 дан 6 гача бўлган рақамлар билан ҳам белгиланиши мумкин. Ташқи қобиқларнинг электронлари кўпроқ энергияга эга ва ички қобиқларнинг электронлари билан таққослаганда, ядродан узоқроқдир, бу уларни кимёвий реаксияларда ва ўтказгич сифатида атомнинг хатти-ҳаракатларини таҳлил қилишда муҳимроқ қилади, чунки уларнинг ядро билан алоқаси заифроқ ва осонроқ узилади.

Ҳар бир қобиқдаги электронлар сони

Электрон қобиқнинг даражалари ва пастки даражалари. 1 тўғри бурчакли учбурчак (1/2 катак) = 1 электрон. 0 (с) пастки даража қизил ранг билан белгиланган; апелсин — 1 §; сариқ — 2 (д); яшил — 3 (ф); кўк — 4 (г); кўк — 5 (ҳ); бинафша — 6 (и)

Ушбу миқдор қуйидаги формула бўйича ҳисобланади:

${\дисплайстйле \матҳрм{2}Н^2}$, бу ерда Н — қобиқ рақами.

даража/пастки даража	0(лар)	1 §	2(д)	3(ф)	4 (г)	5(соат)	6(и)	Жами қобиқдаги
1(К)	2							2
2 (Л)	2	6						8
3(М)	2	6	10					18
4(Н)	2	6	10	14				32
5 (О)	2	6	10	14	18			50
6§	2	6	10	14	18	22		72
7(Қ)	2	6	10	14	18	22	26	98

Қобиқнинг пастки даражалари

Ҳар бир қобиқ бир ёки бир нечта пастки сатҳлардан иборат бўлиб, уларнинг ҳар бири атом орбиталларидан иборат. Масалан, биринчи қобиқ (К) битта кичик даражадаги „1с“ дан иборат. Иккинчи қобиқ (Л) иккита пастки сатҳдан, 2с ва 2п дан иборат. Учинчи қобиқ (М) „3с“, „3п“ ва „3д“ дан. Тўртинчи (Н) — „4с“, „4п“, „4д“, „4ф“ дан.

Шундай қилиб, атомларнинг электрон қобиқларининг пастки даражалари 2+2²н формула бўйича электронлар билан тўлдирилади(бу ерда н — пастки даражадаги рақам.)

Мумкин бўлган қобиқ пастки даражали вариантлари қуйидаги жадвалда кўрсатилган:

Пастки даражани белгилаш	л	Макс. электронлар сони	Қобиқлардаги таркиб	Тарихий номи
с	0	2	Ҳар бирида	с арфа (ўткир)
п	1	6	Ҳаммаси бўлиб 2-дан	асосий (асосий)
д	2	10	Ҳаммаси бўлиб 3-дан	д диффуз (диффуз)
ф	3	14	Ҳаммаси бўлиб 4-дан	асосий (асосий)
г	4	18	Ҳаммаси бўлиб 5-дан	(бундан буён матнда алифбо тартибида)
ҳ	5	22	Ҳаммаси бўлиб 6-дан
и	6	26	Ҳаммаси бўлиб 7-дан

Валент қобиқлари

Валентлик қобиғи атомнинг энг ташқи қобиғидир. Ушбу қобиқнинг электронлари кўпинча нотўғри деб аталади валентлик электронлар, яъни кимёвий реакцияларда атомнинг ҳаракатини аниқлайдиган электронлар. Кимёвий фаоллик нуқтаи назаридан, валентлик қобиғи тўлиқ тўлдирилган атомлар (инерт газлар) энг кам фаол ҳисобланади. Валентлик қобиғи фақат битта электрондан (ишқорий металлар) ва битта электрон қобиқни тўлдириш учун этарли бўлмаган атомлардан иборат бўлган атомлар (галогенлар) энг юқори кимёвий фаолликка эга.

Яна бир тушунтириш бор. Кимёвий реаксияларда атомнинг ҳаракати кўпроқ энергияга эга бўлган электронлар, яъни ядродан узоқроқда жойлашган электронлар билан белгиланади. Қобиқларнинг ички пастки сатҳларининг электронлари ташқи пастки сатҳларнинг электронларига қараганда камроқ энергияга эга. Гарчи 3 ўлчамли қобиқ пастки электронлари валентлик қобиғига тегишли бўлмаса-да, улар 4с қават пастки сатҳидагидан каттароқ энергияга эга бўлиб, уларни валент электронга айлантиради.

Манбалар

• Милантев, Владимир Петрович. История возникновения квантовой механики и развитиэ представлений об атоме.
• Райнер-Cанҳам, Геофф; Овертон, Тина (2014). Десcриптиве Инорганиc Чемистрй (6 эд.). Маcмиллан Эдуcатион. пп. 13-15. ИСБН 978-1-319-15411-0.
• Wеисстеин, Эриc W. (2007). „Элеcтрон Орбитал“. wолфрам.
• Эббинг, Даррелл Д.; Гаммон, Стевен Д. (12 Жануарй 2007). Генерал Чемистрй. п. 284. ИСБН 978-0-618-73879-3.
• Лангмуир, Ирвинг (Жуне 1919). „Тҳе Аррангемент оф Элеcтронс ин Атомс анд Молеcулес“. Жоурнал оф тҳе Америcан Чемиcал Соcиэтй. 41 (6): 868-934. дои:10.1021/жа02227а002.

Ҳаволалар

• Атом кўринишидан нимага ўхшайди? 3Д даги талқини (Wайбаcк Мачине сайтида 2010-04-17 санасида архивланган)