Атомлар марказида ядро жойлашган ва ядро атрофида маълум энергетик сатҳлар бўйлаб ҳаракатланадиган электронлардан ташкил топган. Агар атомга электрон етишмаса мусбат ион, аксинча ортиқча бўлса эса манфий ион дейилади. Етишмаётган ёки ортиқча электронлар сонига қараб ионнинг заряд миқдори белгиланади. Мусбат ёки манфий ион электр майдонга киритилганда электр майдон томонидан унга куч таъсир қилади. Электростатик ва электр майдонларнинг фарқига боришимиз керак. Электростатик майдон — қўзғалмас заряд ҳосил қилган майдон. Электр майдон — ҳаракатдаги зарядли зарралар ҳосил қиладиган майдон. Зарядли заррага электр майдон томонидан Ф=қЭ{\дисплайстйле Ф=қе}куч таъсир қилади.

Нейтрал атом кучли электр майдонга киритилганда атом спектрида ўзгариш кузатилади. Бунда икки хил ҳолат бўлиши мумкин:

Биринчидан ҳолда, яъни атом хусусий электр дипол моментига эга бўлганда электр майдони қўйилса, майдон бўйлаб чизиқли катталикларгина ҳисобга олинганда, атом электр майдон кучланганлиги Э нинг биринчи даражасига пропорсионал бўлган қўшимча (-Пɛ) энергия олади. Бунда атом спектрида спектрал чизиқларнинг силжиши ва ажралиши (атом энергетик сатҳларининг силжиши ва ажралиши) ҳам электр майдон кучланганлигининг биринчи даражаси ɛ га пропорсионал бўлади. Бундай эффект Штарк томонидан аниқланган бўлиб, чизиқли Штарк эффекти дейилади.

Иккинчи ҳолат, яъни атомда хусусий электр дипол моменти йўқ. Бунда электр майдон қўйилганда, атомда индуксияланган дипол моменти пайдо бўлади, яъни:

П=аϵ{\дисплайстйле П=а\эпсилон}

бунда а- атомнинг электр қутбланувчанлиги бўлиб, уни квант механикаси методларидан фойдаланиб ҳисоблаб топиш мумкин. Қўйилган электр майдони 0 дан ε гача оширилганда, атомнинг электр дипол моменти ҳам 0 дан П гача ортиб боради.[1]

Манбалар

  1. ↑ Г.Ахмедова, О.Б.Маматқулов, И.Холбаев. Атом физикаиси.