Atopik dermatit
Атопик дерматит (АД), шунингдек, атопик экзема сифатида ҳам танилган, терининг узоқ муддатли яллиг'ланиш тури (дерматит)[1]. Бу терининг қичиши, қизариши, шишиши ва ёрилишига олиб келади[1]. Та'сирланган соҳалардан шаффоф суюқлик келиши мумкин, бу соҳалар вақт о'тиши билан ко'пинча қалинлашади[1]. АД ҳар қандай ёшда пайдо бо'лиши мумкин бо'лса-да, у одатда болаликдан бошланади ва йиллар давомида о'згариб туради[1][2]. Бир ёшгача бо'лган болаларда тананинг ко'п қисмига та'сир қилиши мумкин[2]. Болалар улг'айган сайин, тиззалар ва тирсакларнинг ички қисмидаги жойлар ко'пинча та'сирланади[2]. Катта ёшлиларда қо'ллар ва оёқлар ко'проқ та'сирланади[2]. Та'сирланган жойларни тирнаш симптомларни ёмонлаштиради ва та'сирланганларда тери инфексиялари хавфи ортади[1]. Атопик дерматити бо'лган ко'п одамларда пичан иситмаси ёки астма ривожланади[1].
Сабаби нома'лум, аммо генетик бузилишлар, иммунитет тизимининг дисфунксияси, атроф-муҳитнинг та'сир қилиши ва терининг о'тказувчанлиги билан бог'лиқ қийинчиликлар билан бог'лиқ бо'лиши мумкин[1][2]. Агар бир хил эгизаклардан бири касал бо'лса, иккинчисида ушбу касалликка чалиниш эҳтимоли 85% ни ташкил қилади[3]. Шаҳарларда ва қуруқ иқлим шароитида яшовчилар ко'проқ касалланади[1]. Ба'зи кимёвий моддалар билан та'сирланиш ёки тез-тез қо'л ювиш симптомларни ёмонлаштиради[1]. Руҳий стресс симптомларни ёмонлаштириши мумкин бо'лса-да, бу асосий сабаб эмас[1]. Касаллик юқумли эмас[1]. Ташхис одатда белгилар ва аломатларга асосланади[2]. Ташхис қо'йишдан олдин истисно қилиниши керак бо'лган бошқа касалликларга контакт дерматит, псориаз ва себореяли дерматит киради[2].
Атопик дерматит одамларнинг тахминан 20 фоизига ҳаётининг бирор нуқтасида та'сир қилади[1][4]. Бу ёш болаларда ко'проқ учрайди[2]. Аёллар эркакларга қараганда бир оз ко'проқ касалланади[5]. Атопик дерматит ба'зан экзема деб аталади, бу атама тери касалликларининг катта гуруҳига ҳам тегишли[1]. Бошқа номлар орасида "инфантил экзема", "флексурал экзема", "пруриго Бесниэр", "аллергик экзема" ва "нейродерматит" мавжуд[6].
Белгилари

АД билан ог'риган одамлар ко'пинча бутун танани қамраб олган қуруқ ва қобиқли терига эга бо'либ, у қо'л ёки оёқ, юз ва бо'йиннинг букилиш жойларида кучли қичима, қизил, дог'ли, ко'тарилган жароҳатлар пайдо бо'лади [7][8][9].
АД ко'пинча ко'з қовоқларига та'сир қилади, бу ерда Денни-Морган инфраорбитал бурмалари, қулоқ орқасида ёриқлар ва периорбитал пигментация каби белгилар ко'ринади[10]. Бо'йиндаги яллиг'ланишдан кейинги гиперпигментация классик "ифлос бо'йин" ко'ринишини беради. Лихенификация, экскориация, эрозия ёки танада қобиқ пайдо бо'лиши иккиламчи инфексияни ко'рсатиши мумкин. Ко'пинча билак, бармоқ бо'г'имлари, то'пиқ, оёқ ва қо'лларнинг букилиш соҳаларида гиперчизиқли ёки гиперчизиқли бо'лмаган аниқланган қирралар билан кузатилади[11].
Сабаблари
АДнинг сабаби нома'лум, аммо ба'зи далиллар генетик, атроф-муҳит ва иммунологик омилларнинг ролини ко'рсатади[12].
Иқлим
Паст намлик ва паст ҳарорат атопик дерматит билан ог'риган беморларда жараённинг ог'ирлашиш хавфини оширади[13].
Генетика
АД билан ог'риган ко'плаб одамларнинг оилавий тарихи ёки шахсий атопия тарихи бор. Атопия - бу астма, озиқ-овқат аллергияси, АД ёки пичан иситмаси каби намоён бо'лиши мумкин бо'лган дарҳол бошланадиган аллергик реаксия ( Иге иштирогида 1-тур юқори сезувчанлик реаксияси). Атопик дерматит билан ог'риган одамларнинг 80% гача умумий ёки аллергенга хос Иге даражаси ко'тарилган[14].
Атопик дерматит билан ог'риган одамларнинг тахминан 30 % да филагрин ( ФЛГ ) ишлаб чиқарувчи генида мутациялар кузатилади, бу атопик дерматитнинг эрта бошланиши ва астма ривожланиши хавфини оширади[15][16].
Диагностика
АД одатда клиник ташхис қо'йилади, я'ни у махсус тестларсиз фақат белгилар ва аломатларга асосланади[17]. Ташхис қо'йишда бир нечта турли усуллар ҳам тасдиқланган[18]. Улардан Ҳанифин ва Ражка ишларига асосланган Буюк Британия диагностика усуллари энг кенг тарқалган[18][19].
Даволаш
АД учун ҳеч қандай даволаш усули мавжуд эмас, аммо даволанишлар касалликни зо'райишини ва тезлигини камайтириши мумкин[20].
Дори воситалари
Гидрокортизон каби маҳаллий кортикостероидлар АД касаллигини бошқаришда самарали эканлигини исботлади [21]. Агар маҳаллий кортикостероидлар ва намлантирувчи суртма берилади. Ушбу дори воситалар самарасиз бо'лса, такролимус ёки пимекролимус каби маҳаллий калсинеурин ингибиторлари билан қисқа муддатли даволашни синаб ко'риш мумкин, гарчи улардан фойдаланиш мунозарали бо'лса-да, чунки ба'зи дори воситалари шуни ко'рсатадики, улар тери саратони ёки лимфома ривожланиш хавфини оширади[20][22]. 2007 йилги мета-таҳлил шуни ко'рсатдики, маҳаллий пимекролимус кортикостероидлар ва такролимус каби самарали эмас[23]. 2015 йилги мета-таҳлил шуни ко'рсатдики, маҳаллий такролимус ва пимекролимус паст дозали топикал кортикостероидларга қараганда самаралироқ ва малигн о'сма ёки тери атрофияси хавфи ортиши учун ҳеч қандай далил топилмади[24] . 2016 йилда ПДЕ-4 ингибитори бо'лган cрисабороле енгил ва о'ртача экзема учун маҳаллий даволаш сифатида тасдиқланган[25][26].
Манбалар
- ↑ 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 1,12 „Ҳандоут он Ҳеалтҳ: Атопиc Дерматитис (А тйпе оф эcзема)“. Натионал Институте оф Артҳритис анд Мусcулоскелетал анд Скин Дисеасес (2013-йил 1-май). 2015-йил 30-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 19-июн.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 „Атопиc дерматитис: скин-диреcтед манагемент“. Педиатриcс. 134-жилд, № 6. Деcембер 2014. э1735–44-бет. дои:10.1542/педс.2014-2812. ПМИД 25422009.
- ↑ Эвиденcе-Басед Дерматологй. Жоҳн Wилей & Сонс, 2009 — 128-бет. ИСБН 9781444300178.
- ↑ „Атопиc дерматитис: натурал ҳисторй, диагносис, анд треатмент“. ИСРН Аллергй. 2014-жилд. 2014. 354250-бет. дои:10.1155/2014/354250. ПМC 4004110. ПМИД 25006501.
- ↑ „Атопиc Дерматитис“ (эн). Натионал Институте оф Артҳритис анд Мусcулоскелетал анд Скин Дисеасес (2019-йил 1-сентябр). Қаралди: 2022-йил 29-август.
- ↑ „Эпидемиологй оф атопиc дерматитис“. Cлиниcал анд Эхпериментал Дерматологй. 25-жилд, № 7. Cамбридге Университй Пресс. Оcтобер 2000. 522–529-бет. дои:10.1046/ж.1365-2230.2000.00698.х. ИСБН 9780521570756. ПМИД 11122223. 2015-06-19да асл нусхадан архивланди.
- ↑ „Атопиc Дерматитис“, Энcйcлопедиа оф молеcулар мечанисмс оф дисеасес Ланг, Ф: . Берлин: Спрингер, 2009. ИСБН 978-3-540-67136-7.
- ↑ „Гуиданcе он тҳе диагносис анд cлиниcал манагемент оф атопиc эcзема“. Cлиниcал анд Эхпериментал Дерматологй. 37-жилд, № Суппл 1. Май 2012. 7–12-бет. дои:10.1111/ж.1365-2230.2012.04336.х. ПМИД 22486763.
- ↑ „Ассессмент оф cлиниcал сигнс оф атопиc дерматитис: а сйстематиc ревиэw анд реcоммендатион“. Тҳе Жоурнал оф Аллергй анд Cлиниcал Иммунологй. 132-жилд, № 6. Деcембер 2013. 1337–47-бет. дои:10.1016/ж.жаcи.2013.07.008. ПМИД 24035157.
- ↑ „Тҳе инфра-ауриcулар фиссуре: а бедсиде маркер оф дисеасе северитй ин патиэнц wитҳ атопиc дерматитис“. Жоурнал оф тҳе Америcан Аcадемй оф Дерматологй. 66-жилд, № 6. Жуне 2012. 1009–10-бет. дои:10.1016/ж.жаад.2011.10.031. ПМИД 22583715. Қаралди: 2016-03-20.
- ↑ Проблем-Басед Медиcал Cасе Манагемент (эн). Ҳонг Конг Университй Пресс, 2006-01-01. ИСБН 9789622097759.
- ↑ „Атопиc Дерматитис: Упдате фор Педиатриcианс“. Педиатриc Анналс. 45-жилд, № 8. Аугуст 2016. э280–6-бет. дои:10.3928/19382359-20160720-05. ПМИД 27517355.
- ↑ „Тҳе эффеcт оф энвиронментал ҳумидитй анд температуре он скин барриэр фунcтион анд дерматитис“. Жоурнал оф тҳе Эуропеан Аcадемй оф Дерматологй анд Венереологй. 30-жилд, № 2. Фебруарй 2016. 223–249-бет. дои:10.1111/ждв.13301. ПМИД 26449379.
- ↑ „Атопиc Дерматитис“. Тҳе Неw Энгланд Жоурнал оф Медиcине. 384-жилд, № 12. Марч 2021. 1136–1143-бет. дои:10.1056/НЕЖМра2023911. ПМИД 33761208.
- ↑ „Тҳе Патҳогенетиc Эффеcт оф Натурал анд Баcтериал Тохинс он Атопиc Дерматитис“. Тохинс. 9-жилд, № 1. Деcембер 2016. 3-бет. дои:10.3390/тохинс9010003. ПМC 5299398. ПМИД 28025545.
- ↑ „Филаггрин мутатионс ассоcиатед wитҳ скин анд аллергиc дисеасес“. Тҳе Неw Энгланд Жоурнал оф Медиcине. 365-жилд, № 14. Оcтобер 2011. 1315–27-бет. дои:10.1056/НЕЖМра1011040. ПМИД 21991953.
- ↑ „Гуиделинес оф cаре фор тҳе манагемент оф атопиc дерматитис: сеcтион 1. Диагносис анд ассессмент оф атопиc дерматитис“. Жоурнал оф тҳе Америcан Аcадемй оф Дерматологй. 70-жилд, № 2. Фебруарй 2014. 338–51-бет. дои:10.1016/ж.жаад.2013.10.010. ПМC 4410183. ПМИД 24290431.
- ↑ 18,0 18,1 „Диагностиc cритериа фор атопиc дерматитис: а сйстематиc ревиэw“. Тҳе Бритиш Жоурнал оф Дерматологй. 158-жилд, № 4. Април 2008. 754–65-бет. дои:10.1111/ж.1365-2133.2007.08412.х. ПМИД 18241277.
- ↑ „Тҳе У.К. Wоркинг Партй'с Диагностиc Cритериа фор Атопиc Дерматитис. ИИИ. Индепендент ҳоспитал валидатион“. Тҳе Бритиш Жоурнал оф Дерматологй. 131-жилд, № 3. Септембер 1994. 406–16-бет. дои:10.1111/ж.1365-2133.1994.тб08532.х. ПМИД 7918017.
- ↑ 20,0 20,1 „Атопиc дерматитис: ан овервиэw“ (ПДФ). Америcан Фамилй Пҳйсиcиан. 86-жилд, № 1. Жулй 2012. 35–42-бет. ПМИД 22962911. 2015-09-06да асл нусхадан (ПДФ) архивланди.
- ↑ „Атопиc Дерматитис“. Медсcапе Референcе. WебМД (2014-йил 21-январ). 2014-йил 10-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 3-март.
- ↑ „Публиc Ҳеалтҳ Адвисорй: Элидел (пимеcролимус) Cреам анд Протопиc (таcролимус) Оинтмент“. У.С. Фоод анд Друг Администратион (2005-йил 10-май). 2015-йил 29-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 23-март.
- ↑ „Топиcал пимеcролимус фор эcзема“. Тҳе Cочране Датабасе оф Сйстематиc Ревиэwс. № 4. Оcтобер 2007. CД005500-бет. дои:10.1002/14651858.CД005500.пуб2. ПМИД 17943859.
- ↑ „Топиcал таcролимус фор атопиc дерматитис“. Тҳе Cочране Датабасе оф Сйстематиc Ревиэwс. 2015-жилд, № 7. Жулй 2015. CД009864-бет. дои:10.1002/14651858.CД009864.пуб2. ПМC 6461158. ПМИД 26132597.
- ↑ „ФДА Аппровес Эуcриса фор Эcзема“. У.С. Фоод анд Друг Администратион (2016-йил 14-декабр).
- ↑ „Эуcриса (cрисабороле) Оинтмент, 2%, фор Топиcал Усе. Фулл Пресcрибинг Информатион“. Анаcор Пҳармаcеутиcалс, Инc. Пало Алто, CА 94303 УСА. Қаралди: 2016-йил 17-декабр.
Бу мақола бирорта туркумга қўшилмаган. Илтимос, мақолага алоқадор туркумлар қўшиб ёрдам қилинг. (Апрел 2024) |