Ацтек янги йили (испан Ано Нуэво Мексика ёки Ано Нуэво Азтеcа; аст. Янcуиc Хīҳуитл) — ацтек календарига мувофиқ янги йил байрами. Григориан тақвимида ушбу байрамнинг қайси санага тўғри келиши фойдаланилган календар турига боғлиқ, аммо у 12-март куни тонгда нишонланиши одатда қабул қилинади[1]. Сана ҳозирги Мексиканинг айрим ҳудудларида яшовчи наҳуа халқи томонидан нишонланади. Байрам учун окот дарахти (қарағай тури) ишлатилади, унда Янги йил арафасида шамлар ёқилади, оташинлар отилади, ноғора чалинади ва қўшиқлар параллел равишда куйланади. Энг муҳим байрам тадбирларидан баъзилари Хаучинанго[2], Наупан, Мехико, Сонголик ва Ҳикотепекда бўлиб ўтади.

Кейинчалик ва кўпроқ қабул қилинган версия Миллий Антропология ва Тарих Институти (НИАИ — ИНАҲ) профессори Рафаэл Тайн томонидан Дуран, Саҳагун ва Алфонсо Касо (НАУ) таълимотларига асосланган ҳолда таклиф қилинган[3]. Унинг ҳисоб-китоблари Мексика йилининг биринчи куни эски Жулиан тақвимига тўғри келадиган 13-феврал ёки жорий Григориан календарида 23-феврал эканлигини тасдиқлайди. Ушбу ҳисоб-китоблардан фойдаланиб, у Ҳуитзилопочтлининг туғилган санасини, йил охирини ва „Йилларнинг охири“ циклини, Янги олов маросимини ва „2 Аcатл“ йилнинг „1 Течпатл“ кун белгисини текширади, 22-феврал санасига тўғри келади[4].

Ушбу 365 кунлик йил қуёш йили билан боғлиқ бўлиб, 18 ойнинг ҳар бирида 20 кунга, шунингдек, йил охирида 5 қўшимча кунга бўлинган. Бундан ташқари, бир неча қўлёзмалар мавжуд бўлиб, унда кабиса йили мавжудлигини тасдиқланган[5][6].

Манбалар

  1. ↑ „Эл Обсервадор #1 Билингуал Неwспапер“. Эл Обсервадор. 2014-йил 1-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 7-декабр.
  2. ↑ „Иниcиа аñо нуэво Азтеcа“. Оэм.cом.мх. 2014-йил 1-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 7-декабр.
  3. ↑ Тҳе Мехиcа Cалендар анд тҳе Cронограпҳй, Рафаэл Тена. ИНАҲ-CОНАCУЛТА 2008.
  4. ↑ Cрóниcа Мехиcаётл, Фернандо Алварадо Тезозомоc п 36
  5. ↑ Фолио 92р Cодех Маглиабечи (1553), Библиотеcа Назионале Cентрале де Флоренcиа: ХИИИ, 3, 1996
  6. ↑ Фолио 7р Cодех Теллериано-Раменсис (1562—1563), Библиотҳеқуэ Наcионале де Франcе. Мс Мех 385, 1995.