Autosomal retsessiv meros usuli sahifasining manbasini koʻrish

[[Fayl:Autorecessive_ru.svg|right|thumb|293x293px| Kasallikning avtosomal retsessiv meros mexanizmi: ikkala ota-ona ham nuqsonli [[gen]] tashuvchisi. Diagrammada koʻk rang sogʻlom bolani (tugʻilish ehtimoli 25%), binafsha rang nuqsonli gen tashuvchisini (50%), qizil esa kasal bolani (tugʻilish ehtimoli 25%) koʻrsatadi. Oddiy gen koʻk doira bilan, nuqsonli – qizil doira bilan belgilangan.]]
'''Avtosomal retsessiv'''-bu autosomal [[Gen|genning]] retsessiv [[Allellar|allel genlari]] tomonidan boshqariladigan [[diploid]] [[Eukariotlar|eukaryotlarga]] xos xususiyatning gen turidir<ref>{{Kitob manbasi/Ruscha|volume=|title=Толковый биотехнологический словарь. Русско-английский|url=|isbn=978-5-9551-0342-6}}</ref>. Ushbu turdagi genga ega [[mutatsiya]]<nowiki/>lar yoki kasalliklarning namoyon boʻlishi uchun autosomada joylashgan mutant allel gen ikkala ota-onadan ham boʻlishi kerak. Boshqacha aytganda, mutatsiya faqat [[Gomozigotalik|gomozigotli]] holatda, yaʼni gomologik autosomalarda joylashgan genning ikkala nusxasi shikastlanganda paydo boʻladi. Agar mutatsiya [[geterozigota]] holatda boʻlsa va mutant allel gen normal funktsional allel gen bilan birga boʻlsa, u holda autosomal retsessiv mutatsiya oʻzini namoyon qila olmaydi.

Avtosomal retsessiv irsiyatning barcha holatlarida, agar ikkala ota-ona ham nuqsonli genga ega boʻlsa, [[Mendel qonunlari|Mendel qonunlariga koʻra,]] [[Bolalar|bolalarning]] ota-onalari kabi [[Mutatsiya|mutant gen]] tashuvchisi boʻlish ehtimoli 50% ni, [[Mutatsiya|mutatsiyaga]] uchramagan sogʻlom bola 25% ni, kasal bolaga ega boʻlish ehtimoli esa 25%ni tashkil qilad<ref name="medichelp">{{Veb manbasi |sarlavha=Медицинская генетика |url=http://www.medichelp.ru/posts/view/5850 |ish=Аутосомно-рецессивный тип наследования |sana= |nashriyot=medichelp.ru |til= |qaralgan sana=2015-01-22 |arxivsana=2015-01-22 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20150122200547/http://www.medichelp.ru/posts/view/5850}}</ref>. Bundan tashqari, ushbu turdagi irsiyatning [[gen kasalliklari]] [[Er|erkaklarda]] ham, [[Ayol|ayollarda]] ham teng chastotada uchraydi<ref name="Асанов">{{Veb manbasi |sarlavha=Асанов А. Ю. |url=http://med-books.info/gennyie-bolezni-nasledstvennyie/autosomno-retsessivnyiy-tip-nasledovaniya.html |ish=Основы генетики и наследственные нарушения развития у детей, 2003 |sana= |nashriyot=med-books.info |til= |qaralgan sana=2015-01-22 |arxivsana=2015-05-09 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20150509072952/http://med-books.info/gennyie-bolezni-nasledstvennyie/autosomno-retsessivnyiy-tip-nasledovaniya.html}}</ref>.

Ushbu turdagi meros koʻplab odamlarning [[irsiy kasalliklar]] asosidir. Avtosomal retsessiv kasalligiga, misol qilib, lizosomal saqlash kasalliklarining koʻpchiligi, ular orasida [[Teya-Saksa kasalligi|Tay-Sachs kasalligi]], [[Gaucher kasalligi]], [[Niemanna-Pik|Niemann-Pik]] kasalligi, shuningdek, (monogen) – [[fenilketonuriya]], [[galaktozemiya]], [[pakanalik]], [[Sensorineural eshitish qobiliyatining yo'qolishi]], [[Gilbert sindromi]]. Avtosomal retsessiv meros turiga ega boʻlgan kasallik klinik jihatdan faqat ikkala autosoma maʼlum bir gen uchun nuqsonli boʻlganda namoyon boʻladi.

Autosomal retsessiv tarzda meros boʻlib oʻtgan kasalliklarning tarqalishi [[Populyatsiya|populyatsiyada]] retsessiv allel genning paydo boʻlish chastotasiga bogʻliq. Koʻpincha, retsessiv irsiy kasalliklar alohida etnik guruhlarda, shuningdek, qarindoshlik nikohlari yuqori foizli populyatsiyalarda uchraydi<ref name="medichelp">{{Veb manbasi |sarlavha=Медицинская генетика |url=http://www.medichelp.ru/posts/view/5850 |ish=Аутосомно-рецессивный тип наследования |sana= |nashriyot=medichelp.ru |til= |qaralgan sana=2015-01-22 |arxivsana=2015-01-22 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20150122200547/http://www.medichelp.ru/posts/view/5850}}</ref><ref name="Асанов">{{Veb manbasi |sarlavha=Асанов А. Ю. |url=http://med-books.info/gennyie-bolezni-nasledstvennyie/autosomno-retsessivnyiy-tip-nasledovaniya.html |ish=Основы генетики и наследственные нарушения развития у детей, 2003 |sana= |nashriyot=med-books.info |til= |qaralgan sana=2015-01-22 |arxivsana=2015-05-09 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20150509072952/http://med-books.info/gennyie-bolezni-nasledstvennyie/autosomno-retsessivnyiy-tip-nasledovaniya.html}}</ref>.

== Shuningdek qarang ==

* [[Tibbiyot genetikasi|Tibbiy genetika]]
* Avtosomal dominant meros

== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:Genetika]]