Авентино дарёси (италянча: Фиуме Авентино) — Италиянинг марказий қисмида жойлашган Абруцо минтақасидаги тоғ дарёси.[1] У Апеннин тоғлари тизмасига мансуб Маиэлла массиви этакларидан бошланиб, Сангро дарёсига қуйилади.[2] Авентино дарёси узунлиги тахминан 45 километр бўлиб, Чиэти провинсияси ҳудудидан оқиб ўтади.[3] Мазкур дарё минтақанинг табиий муҳитини шакллантиришда, шунингдек тарихий, хўжалик ва экологик жараёнларда муҳим аҳамият касб этади.[4]

Авентино
Фиуме Авентино
Aventino daryosi (manbalar yaqinida)
Авентино дарёси (манбалар яқинида)
Тавсиф
Ҳавзаси Адриатика денгизи ҳавзаси
Дарёлар ҳавзаси Сангро дарёси ҳавзаси
Сув оқими
Бошланиши Монте Поррара ён бағирлари
 · Бошланиш жойи Абруцо, Чиэти провинсияси
 · Баландлиги 863 м м
Қуйилиши [[Сангро дарёси]]
 · Қуйилиш жойи Сангро водийси
Жойлашуви
Давлат Италия
Туман Абруцо минтақаси, Чиэти провинсияси

Географик жойлашуви

Авентино дарёси Монте Поррара тоғининг шимолий-шарқий ён бағирларида, денгиз сатҳидан 860 метр баландликда жойлашган булоқлардан бошланади.[5] Дарёнинг юқори оқими тор даралар ва қояли водийлардан иборат бўлиб, қуйи оқимга томон кенгроқ водийлар ҳосил қилади.[6] Тоғли ҳудуддан оқиб ўтиши сабабли Авентино суви тез оқимли ва нисбатан совуқ бўлади.[7] Дарё Адриатика денгизи ҳавзасига мансуб бўлиб, Сангро дарёсининг энг муҳим ирмоқларидан бири ҳисобланади.[8]

Номи ва этимологияси

Авентино дарёсининг манбаи (Соргенти дел фиуме Авентино)

“Авентино” номининг келиб чиқиши бўйича бир нечта илмий қарашлар мавжуд.[9] Ба’зи тадқиқотчилар бу номни лотинча адвентус (“келиш”, “кириб келиш”) сўзи билан боғлайди.[10] Бошқа назарияларга кўра, ном қадимги рим даврида қўлланилган Ақуаэ Вентинаэ атамасидан келиб чиққан бўлиб, бу ҳудуддаги сув манбаларига ишора қилади.[11] Абруцо топонимикасини ўрганган тилшунос Эрнесто Гиаммарcо номни қадимги сув маданияти билан боғлайди.[12]

Тарихий аҳамияти

Авентино водийси қадимдан аҳоли яшаб келган ҳудудлардан биридир. Археологик тадқиқотлар бу ерда Неолит даврига оид манзилгоҳлар мавжуд бўлганини кўрсатади.[13] Рим империяси даврида дарё атрофида қишлоқ хўжалиги ва савдо фаол ривожланган.[14] Ўрта асрларда Авентино стратегик аҳамият касб этган. Дарё яқинида қал’алар, монастирлар ва қўрғонлар барпо этилган.[15] Хусусан, Сан Мартино ин Валле аббатияси диний ва ижтимоий марказ сифатида муҳим рол ўйнаган.[16] Иккинчи жаҳон уруши йилларида Авентино водийси Густав линиясига яқин жойлашгани сабабли ҳарбий ҳаракатларга гувоҳ бўлган.[17] 1943-йилда бу ҳудудда қаршилик ҳаракати фаол бўлган.[18] Авентино дарёси қуйидаги коммуналар ҳудудидан оқиб ўтади: Палена, Таранта Пелигна, Лама деи Пелигни, Гессопалена, Cивителла Мессер Раимондо, Cасоли ва Алтино.[19]

Гидрологик хусусиятлари

Авентино асосан қор ва ёмғир сувлари билан тўйинади. Баҳор фаслида сув сатҳи сезиларли даражада кўтарилади, ёз ойларида эса нисбатан пасаяди.[20] Дарё сувининг бир қисми инсон фаолияти та’сирида тартибга солинган.[21] 1950-йилларда дарё оқими асосида сун’ий Сант’Анжело кўли барпо этилган бўлиб, у гидроэнергетика ва суғориш эҳтиёжларига хизмат қилади.[22] Тарихан Авентино сувлари сув тегирмонлари, тўқимачилик устахоналари ва қишлоқ хўжалиги суғориш тизимларида кенг фойдаланилган.[23] ХИХ–ХХ асрларда дарё суви ёрдамида ун ва макарон ишлаб чиқарувчи корхоналар фаолият юритган.[24] Ҳозирги кунда дарё ҳудуди экологик туризм, спорт балиқчилиги ва рафтинг учун қулай ҳисобланади.[25]Авентино водийси бой биологик хилма-хилликка эга. Дарё атрофида тоғ ўрмонлари, сув ўсимликлари ва ёввойи ҳайвонлар яшайди.[26] Ҳудуднинг бир қисми Маиэлла миллий боғи таркибига киради ва давлат муҳофазасига олинган.[27]

Шунингдек қаранг

Манбалар

  1. ↑ „Фиуме Авентино“. Энcиcлопедиа Треccани (5-феврал 2026).
  2. ↑ „Территорио э амбиэнте дел Парcо Назионале делла Маиэлла“. Парcо Назионале делла Маиэлла (расмий сайт) (5-феврал 2026).[сайт ишламайди]
  3. ↑ „Фиуме Авентино“. Википедия (италянча) (5-феврал 2026).
  4. ↑ „ИСПРА нашрлари (сув ва экология бўйича)“. ИСПРА (5-феврал 2026).
  5. ↑ „Монте Поррара ва атроф ҳудуд харитаси“. ОпенСтреэтМап (5-феврал 2026).
  6. ↑ „Маиэлла ҳудудининг геологияси ва релефи“. Парcо Назионале делла Маиэлла (5-феврал 2026).[сайт ишламайди]
  7. ↑ „Моунтаин ривер (тоғ дарёлари хусусиятлари)“. Энcйcлопаэдиа Британниcа (5-феврал 2026).
  8. ↑ „Сангро дарёси“. Википедия (италянча) (5-феврал 2026).
  9. ↑ „Авентино (атама/изоҳ)“. Треccани (Воcаболарио) (5-феврал 2026).
  10. ↑ „адвентус (лотинча луғат мақоласи)“. Персеус Дигитал Либрарй (5-феврал 2026).
  11. ↑ „Топонимика ва жой номлари келиб чиқиши“. Сапере.ит (5-феврал 2026).[сайт ишламайди]
  12. ↑ „Эрнесто Гиаммарcо (биографик ма’лумот)“. Треccани (Дизионарио Биографиcо) (5-феврал 2026).
  13. ↑ „Италия маданий мероси портали (археология бўлими)“. Министеро делла Cултура (МиC) (5-феврал 2026).
  14. ↑ „Анcиэнт Роме (иқтисод ва инфратузилма)“. Энcйcлопаэдиа Британниcа (5-феврал 2026).
  15. ↑ „Медиоэво (Италия тарихий контексти)“. Треccани (5-феврал 2026).
  16. ↑ „Аббазиа ди Сан Мартино ин Валле“. Википедия (италянча) (5-феврал 2026).
  17. ↑ „Тҳе Густав Лине“. Империал Wар Мусеумс (5-феврал 2026).[сайт ишламайди]
  18. ↑ „Италиан Ресистанcе“. Энcйcлопаэдиа Британниcа (5-феврал 2026).
  19. ↑ „Провинcиа ди Чиэти (коммуналар ва география)“. Википедия (италянча) (5-феврал 2026).
  20. ↑ „Оқим ва мавсумий ўзгаришлар (умумий гидрология)“. УСГС Wатер Сcиэнcе Счоол (5-феврал 2026).
  21. ↑ „Инсон та’сири ва сув ресурслари бошқаруви (АҚУАСТАТ)“. ФАО АҚУАСТАТ (5-феврал 2026).
  22. ↑ „Лаго ди Сант’Ангело“. Википедия (италянча) (5-феврал 2026).[сайт ишламайди]
  23. ↑ „Wатермилл (сув тегирмонлари)“. Энcйcлопаэдиа Британниcа (5-феврал 2026).
  24. ↑ „Флоур миллинг (ун ишлаб чиқариш тарихи)“. Энcйcлопаэдиа Британниcа (5-феврал 2026).
  25. ↑ „Абруззода туризм йўналишлари (табиат ва спорт)“. Абруззо Турисмо (расмий туризм портали) (5-феврал 2026).
  26. ↑ „Биодиверситй (биологик хилма-хиллик)“. ИУCН (5-феврал 2026).
  27. ↑ „Парcо Назионале делла Маиэлла (расмий сайт)“. Энте Парcо Назионале делла Маиэлла (5-феврал 2026).

Туркумлар