Avliyo Ketrin Monastiri

Авлиё Кетрин Монастири
Жойлашув	Жанубий Синай губернаторлиги, Миср
Бинокор	Юстиниан И
Тури	эркак
Меъморий услуби	Византия ме'морчилиги
Харита

Синай тоғидаги Авлиё Кетрин монастири (юнонча: Иερά Мóвή Аγίаς Аíкáрίνης στο Όρος Σινά, Арабча: دير سانت كاترين‎, шунингдек, Синай Греч тоғидаги монастир. Иερά Мóвή του Θεοßаδίστου Όρους Σινά) - Қуддус православ черковининг эркак монастири, Санта-Катарина шаҳри яқинидаги Мисрнинг Жанубий Синай губернаторлигида жойлашган.

Дунёдаги энг қадимги доимий христиан монастирларидан бири. У 4-асрда Синай ярим оролининг марказида Синай тоғининг этагида (Инжил хори) 1570 м баландликда ташкил этилган. Монастирнинг мустаҳкам биноси ВИ асрда император Юстинианнинг буйруғи билан қурилган. Монастир аҳолиси асосан православ динининг юнонларидир.

Дастлаб трансфигурация монастири ёки ёнаётган Купина монастири деб номланган. ХИ асрдан бошлаб, 8-асрда Синай роҳиблари томонидан топилган қолдиқлари бўлган Искандария Авлиё Кетринига ҳурматнинг тарқалиши муносабати билан монастир янги ном олди — Авлиё Кетрин монастири.

2002 йилда монастир мажмуаси ЙУНЕСКО томонидан Жаҳон мероси объэктлари рўйхатига киритилган.

Монастир тарихи

3 - асрдан бошлаб роҳиблар хорив тоғи атрофида — ёнаётган гумбаз яқинида, Фаран воҳасида (Вади Фиран[эн]) ва Жанубий Синайнинг бошқа жойларида кичик гуруҳларга жойлаша бошладилар[3]. Ушбу ҳудуддаги биринчи роҳиблар асосан ғорларда ёлғиз яшайдиган зоҳидлар эди. Фақат дам олиш кунларида зоҳидлар биргаликда ибодат қилиш учун ёнаётган купина ёнига тўпланишди. Бу даврнинг монастир ҳаётини В асрда Константинополнинг собиқ префекти жон Хризостомнинг шогирди — авлиё Нил тасвирлаб берган, унинг асарлари руҳонийлар, роҳиблар ва имонлилар томонидан ҳанузгача ўрганилмоқда: "ба'зилар овқатни фақат якшанба кунлари, бошқалари — ҳафтасига икки марта, бошқалари — икки кундан кейин исте'мол қилишган... ҳар якшанба куни уларнинг барчаси турли жойлардан улар битта черковга йиг'илишди, о'пишди, Муқаддас сирларни қабул қилишди ва қалбни қутқариш ҳақидаги суҳбатлар билан улар бир-бирларини тарбиялашди, тасалли беришди ва юқори ютуқларга ундашди".

Авлиё Кетрин монастири тасвирланган белги (ХВИИИ аср)

Император Константин ҳукмронлиги даврида, тахминан 329 йилда, Синай роҳиблари онаси сент-Хеленага мурожаат қилиб, бизнинг хонимга бағишланган кичик черковнинг ёниб бўлмайдиган гумбази ёнида, шунингдек, кўчманчилар босқини пайтида роҳиблар учун бошпана минорасини қуришни илтимос қилишди. Роҳибларнинг илтимосномаси қондирилди ва 4-аср охиридаги зиёратчилар Синайда Византия империясининг турли жойларидан имонлиларни жалб қилган гуллаб-яшнаган роҳиблар жамоаси борлиги ҳақида хабар беришди.

ИВ аср охирида олижаноб зиёратчи Силвия (ёки Этерия) томонидан ёзилган Шарқнинг Муқаддас жойлари ҳақидаги ҳикояда[6], шунингдек, ёниб бўлмайдиган гумбаз атрофида шаклланган монастирлар жамоаси ҳақида хабар берилган:

Биз бу водийнинг бошига боришимиз керак эди, чунки муқаддас эрларнинг ко'плаб ҳужайралари бор эди ва купина жойлашган жойда черков бор эди: бу купина бугунги кунгача тирик ва насл беради. Шундай қилиб, Худонинг тог'идан тушганимизда, биз тахминан о'нинчи соатда купинга келдик. Ва бу купина, юқорида айтганимдек, Раббийнинг Мусога оловда бо'лган фе'лидир ва водийнинг бошида ко'плаб келлиялар ва черков мавжуд бо'лган жойда жойлашган. Ва черков олдида ёқимли бог', мо'л-ко'л ажойиб сув ва бу бог'да купина бор.

Буюк Юстиниан Бинолари Монастир ВИ асрда, император Юстиниан И авлиё Хеленнинг олдинги биноларини ўраб турган кучли қалъа деворларини ва ҳозирги кунгача сақланиб қолган черковни қуришни буюрганида, шунингдек, роҳибларни ҳимоя қилиш учун Синайга аскар юборганида, монастирнинг ривожланишига янада туртки бўлди. Юстинианнинг қурилиши ҳақида унинг замондоши Кесариялик Прокопий хабар беради:

Ушбу Синай тог'ида роҳиблар яшайди, уларнинг ҳаёти о'лим ҳақида доимий фикр юритишдан иборат; ҳеч нарсадан қо'рқмасдан, улар учун азиз чо'лдан завқланишади. Улар ҳеч нарсани хоҳламасликлари ва ҳар қандай инсоний эҳтирослардан юқори бо'лганлиги сабабли, улар о'з таналарига г'амхо'рлик қилмайдилар ва г'амхо'рлик қилмайдилар ва бошқа барча жиҳатларда о'зларига ҳеч қандай фойда ко'ришни хоҳламайдилар, император Юстиниан бу роҳиблар учун бокира номи билан черков қурди, шунда улар о'з ҳаётларини ушбу черковда ибодат қилиш ва ибодат қилиш билан о'тказишлари мумкин эди. руҳонийлик. У бу черковни тог'нинг тепасида эмас, балки анча пастда қурган: одам бу тог'нинг тепасида тунаб қолиши мумкин эмас, чунки у ерда тун давомида доимий шовқинлар ва бошқа диний қо'рқувни келтириб чиқарадиган, одамнинг онги ва иродасини даҳшатга соладиган бошқа ҳодисалар эшитилади. Айтишларича, бу ердан Мусо Худодан олган қонунларини олиб келган. Бу тог'нинг тагида император жуда кучли истеҳком қурди ва бу ерда катта ҳарбий гарнизонни жойлаштирди, шунда сараcен барбарлари бу ердан Фаластин ҳудудларига яширинча кира олмадилар, чунки мен айтганимдек, бу мамлакат кимсасиз эди[8]. - Кесария Прокопияси. Бинолар ҳақида (5-китоб:ВИИИ)

Асосий монастир дарвозалари устида ёзув сақланиб қолган: "Синай тог'ининг ушбу муқаддас монастири пойдевордан қурилган, у ерда Худо Мусога, ромеларнинг камтар шоҳи Юстинианга, унинг ва унинг рафиқаси Теодоранинг абадий ёдида гапирди. Унинг ҳукмронлигининг о'ттизинчи йилидан кейин тугади. Ва унда одам ато 6021 дан ёзда дула исмли аббот, Масиҳдан 527" қо'йилган. Ушбу ёзувга асосланиб, рус олими епископ Порфирй (Успенский) монастир қурилишининг тугашини 557 йилга то'г'ри келади.

Синай ва монастирнинг кўриниши. Доминикалик роҳиб Феликс Фабернинг зиёратчилар учун қўлланмасидан 1508 йилги миниатюра

Искандариялик Эвтикийнинг "хроникаси" га кўра, монастирни ҳимоя қилиш ва унга хизмат кўрсатиш учун император Анадолу ва Искандария Понтусидан Синайга икки юз оилани кўчирган. Ушбу муҳожирларнинг авлодлари Синайнинг бадавий қабиласи жабалияни ташкил қилдилар. 7-асрда Ислом динини қабул қилганига қарамай, улар монастир атрофида яшашни ва унга хизмат кўрсатишни давом эттирмоқдалар.

Юстиниан томонидан қурилган кучли монастир истеҳкомлари роҳиблар томонидан яхши сақланган ва зиёратчиларни хурсанд қилган:

Монастирга кириш вақти келди ... қал'анинг девори қандай қурилганини ко'ряпсизми — узун, моҳирлик билан қурилган, жуда ҳурматга сазовор? Жустиниан лақабли подшоҳ харажатларни берди ва у жуда эҳтиёткорлик билан қурилган. Унинг атрофи икки юз метр, баландлиги о'н то'ққиз ярим ... - Паисиус Агиапостолит. Синайнинг Муқаддас тоғининг тавсифи ва унинг атрофи.

Монастир аббатлари орасида жон климак ҳам бор эди. 7-асрнинг охирига қадар монастир фарон епархиясига тегишли бўлиб, уни архиэпископ санасида аббот бошқарган (Синай архиепископиясининг қадимийлиги халседон собори материаллари билан тасдиқланган, бу ерда "Азиз шаҳар апостол тахтининг метрополитени ва архиепископлари унвони" 24-ўринда "Синай тог'лари"архиепископлиги ҳақида сўз боради[). 681 йилда Фаран эпископи монофелитизм учун минбардан маҳрум бўлганида, эпископал минбар монастирга кўчирилди ва унинг абботи Фаран эпископи бўлди. Бироздан кейин Раито епархияси унга бўйсунди. 8-асрнинг бошларида Синай ярим оролининг барча насронийлари Синай архиепископи юрисдиксиясида эдилар.

Араб ва турк истилолари.

625 йилда Синайни араблар истилоси даврида монастир Муҳаммад пайғамбарнинг ҳомийлигини таъминлаш учун Мадинага делегация юборди. Монастирда намойиш этилган роҳиблар томонидан олинган хавфсизлик хатининг нусхаси — Фирман Муҳаммад (асл нусхаси 1517 йилдан бери Истанбулда сақланиб келинмоқда, у ерда Султон Селим И томонидан монастирдан талаб қилинган) — мусулмонлар монастирни ҳимоя қилишларини ва уни озод қилишларини эълон қилади.солиқлардан. Фирман ғазал терисига куфик қўл ёзуви билан ёзилган ва Муҳаммаднинг қўл изи билан муҳрланган.

1099 йилдан 1270 йилгача бўлган салиб юришлари даврида монастирнинг монастир ҳаётида уйғониш даври бўлган. Синай салибчилар ордени Европадан монастирга борадиган зиёратчиларни қўриқлаш вазифасини ўз зиммасига олди, уларнинг сони кўпайди. Бу даврда монастирда католик черкови пайдо бўлади.

1517 йилда Усмонли империяси Мисрни забт этгандан сўнг, Туркия ҳукумати роҳибларнинг ҳуқуқларини камайтирмади — Султон Селим И Фирман Муҳаммаднинг асосий фикрларини тасдиқлади[18], улар архиэпископнинг алоҳида мақомини сақлаб қолишди ва монастирнинг ички ишларига аралашмадилар. Монастир кенг маданий ва маърифий тадбирларни олиб борди, 18-асрда Крит оролида диний мактаб очди, у ерда ўша даврнинг юнон илоҳиётчилари таълим олишди. Монастирнинг ҳовлилари Миср, Фаластин, Туркия, Руминия, Россия ва ҳатто Ҳиндистонда очилган.

... епископ ёки руҳоний ўз жойларидан ўзгармасин ва роҳиб ўз монастиридан қутулмасин.
... уларнинг черковлари ёки черковларининг ҳеч бири қулаб тушмасин ва черковларга тегишли бўлган бирон бир нарса масжидлар ёки мусулмон уйларини қуриш учун ишлатилмасин.
Муҳаммаднинг хавфсизлик гувоҳномаси .

Ҳозирги ҳолат

Санкт-Кетрин монастири автоном Синай православ черковининг маркази бўлиб, у ушбу монастирга қўшимча равишда фақат бир қатор монастир подвалларига эгалик қилади: Мисрда 3 та ва Мисрдан ташқарида 14 та — Грецияда 9 та, Кипрда 3 та, Ливанда 1 та ва Туркияда 1 та (Истанбул).

Монастирнинг абботи Синай архиепископи. 7-асрдан бошлаб унинг тайинланиши Қуддус патриархи томонидан амалга оширилди, унинг юрисдиксияси 640 йилда монастирга ўтди, чунки мусулмонлар Мисрни босиб олгандан кейин Константинопол патриархати билан алоқада бўлган қийинчиликлар туфайли (расмий равишда Константинопол патриархатидан автономия фақат 1575 йилда олинган ва 1782 йилда тасдиқланган[14]).

Ҳозирги вақтда монастир ишларини иқтисодий, сиёсий ва бошқа масалаларни ҳал қиладиган роҳибларнинг умумий йиғилиши бошқаради. Жамоат қарорлари тўрт кишидан иборат оталар Кенгаши томонидан амалга оширилади: архиепископнинг о'ринбосари ва ёрдамчиси, монастир руҳонийси, иқтисодчи ва кутубхоначи[25].Монастир, аввалгидек, ан'анавий христиан зиёратгоҳидир. Ҳар куни бир неча соатдан кейин имонлилар Авлиё Кетриннинг қолдиқларига кириш ҳуқуқига эга бо'ладилар. Ёдгорликларга сиг'иниш хотираси учун роҳиблар юрак тасвири ва АИА АИΚАΤΕΡΙΝА (авлиё Кетрин) со'злари билан кумуш узук совг'а қилишади.

2005 йилда Мисрнинг қадимий буюмлар бўйича олий кенгаши Синай ва Авлиё Кетрин монастири тарихи билан боғлиқ ҳужжатларни тизимлаштириш ва ўрганишни ўз ичига олган монастир мажмуасини ривожлантириш ва ўрганиш дастурининг бошланишини эълон қилди, ҳужжатли филмни суратга олди ва монастир ҳақида батафсил энциклопедия нашр этди.

Монастир хазиналари

Монастир ташкил топганидан бери ҳеч қачон забт этилмаган ва вайрон бўлмаганлиги сабабли, ҳозирда у тарихий аҳамиятга эга бўлган Ватикан апостол кутубхонасидан кейин иккинчи ўринда турадиган улкан пиктограмма тўплами ва қўлёзмалар кутубхонасига эга.

Кутубхона

Монастирдаги кутубхона фақат 1734 йилда архиэпископ Никефорос даврида ташкил этилган [39], шу вақтгача китоблар ва қўлёзмаларни ўрганиш бўйича ишлар олиб борилмаган. 1843 йилда монастирга ташриф буюрган рус зиёратчиси А. Уманец кутубхонанинг ҳолати ҳақида ёзади:

"...деворлари атрофида жавонлар билан махсус кичкина хонада жойлашган. Жавонлардаги китоблар бутунлай тартибсизликда жойлашган бо'либ, ба'зи жойларда уюмларга то'либ тошган ва ба'зида уларни кесиб о'тган одамлар маҳаллий эгалар эмас, балки бу то'сиқни иложи борича тезроқ тугатишга шошилишгани ва шунинг учун уларни бирон жойга ташлаганликлари жуда аниқ: шубҳасиз саёҳатчиларнинг иши, уларнинг ҳар бири бу ерда тартибни сақлашга умуман аҳамият бермайдилар, кутубхонага юзинчи ташриф буюрувчи сифатида у о'з навбатида китобларни шу пайтгача нома'лум бо'лган қо'лёзмани топиш истаги ва умиди билан, уни о'зи билан олиб кетиш учун ҳақиқат ёки ёлг'он билан саралаб олди.

Бундай вазият жамоатни талон-торож қилишга ёрдам берди, хусусан, Инжилнинг энг қадимги матнларидан бири бо'лган Синай кодекси монастирдан олиб ташланди.

Монастир кутубхонасининг энг қимматли қўлёзмаларига қуйидагилар киради:

Муқаддас китобнинг энг қадимги матнларидан бири бо'лган Синай кодексининг о'н икки вараг'и (ИВ аср), 1859 йилда монастирдан Россияга олиб кетилган[41];

5-аср Сурия кодекси;

6 - асрнинг юнон тилидаги униал қо'лёзмасининг о'нта вараг'и, Матто Хушхабарининг матни билан (Кодекс 074);

717 йилги юнон Хушхабари (Византия императори Теодосиус ИИИ монастирига совг'а);

Синай псалтери (ХИ аср) — славян тилидаги энг қадимги псалтер.

Монастирда 3304 қўлёзма ва 1700 га яқин варақ мавжуд. Учдан икки қисми юнон тилида, қолганлари Араб, Сурия, грузин, арман, копт, Эфиопия ва славян тилларида. Кутубхонада қимматбаҳо қўлёзмалардан ташқари 5000 та китоб ҳам тўпланган, уларнинг баъзилари босмахонанинг биринчи ўн йилликларига тегишли. Диний мазмундаги китоблардан ташқари, монастир кутубхонасида тарихий ҳужжатлар, Византия императорлари, патриархлари ва турк султонларининг олтин ва қўрғошин муҳрлари ёзилган хатлар мавжуд.

2005 йилда монастирда ушбу йиғилиш учун махсус омборхона қурилиши эълон қилинди[42] 1951 йилда Жанубий монастир девори ёнида қурилган китоб омбори ўрнига.

Белгилар тўплами

Монастирда ажойиб маънавий, бадиий ва тарихий аҳамиятга эга бўлган ноёб пиктограммалар тўплами мавжуд. Ўн иккита энг ноёб ва энг қадимги пиктограммалар ВИ асрда мум бўёқлари билан бўялган — бу дунёдаги энг қадимги пиктограммалар. 1850 йилда преиконоконстриксиядан олдинги даврнинг бир нечта энкаустик пиктограммалари архимандрит Порфирий (Успенский) томонидан Россияга олиб кетилган (1940 йилдан бери пиктограммалар Киэв ғарбий ва Шарқий санъат музейи коллекциясида сақланади. Богдан ва Барбара Ханенко, Киэв)[43].

Монастир коллекциясининг бир қисми 10-асргача бўлган дастлабки Византия даврига тўг'ри келади (шу жумладан 8-9—асрлардаги Сиро-Фаластин пиктограммалари). Ушбу пиктограммалар юнон, грузин, Сурия ва копт усталари томонидан яратилган. Пиктограмма сақланиб қолган, чунки монастир ВИИ асрдан бери Византия империясидан ташқарида бўлган, иконоклазмадан азият чекмаган. Тўпламда ғарбий Европа ёзувининг асарлари кам, аммо салиб юришлари даврининг ноёб пиктограммалари мавжуд бўлиб, улар "г'арбий лотинизм" ва "юнон византинизми"хусусиятларини бир хил услубда бирлаштирган.

Мо " жизавий монастирда ҳурматга сазовор бо'лган ягона белги-бу ХИИИ аср триптихи бо'либ, унда Худонинг онаси бематарисса тасвирланган бо'либ, у бокира циклининг саҳналари билан тасвирланган[44]. Белгида алоҳида байрам куни ва махсус хизмат ё'қ, у тог'ли жойнинг чап томонидаги кафоликон қурбонгоҳида жойлашган.

Та'сир

1695 йилда қадимги Византия Кантакузинлар оиласидан бо'лган валахиялик бояр Михай Кантакузино Авлиё Кетрин монастирига ҳажга борганидан со'нг, у ташриф буюрган монастир номи билан о'з ватанида Синай монастирини ташкил этди.