Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Avstriya adabiyoti

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Ҳеинрич вон дем Туэрлîн: Диу Cрôне. Ҳеиделберг, УБ, cпг 374, 1р саҳифа.

Австрия адабиёти (немисча: Öстерреичисче Литератур) асосан немис тилида ёзилган бўлиб, немис адабиёти билан чамбарчас боғлиқдир[1].

Шаклланиши

Франз Кафка

ХИХ асрдан бошлаб, Австрия кўплаб роман ва ҳикоя муаллифлари учун марказга айланди. Бу даврда Адалберт Стифтер, Артҳур Счнитзлер, Франз Wерфел, Стефан Зwеиг, Франз Кафка, Тҳомас Бернҳард, Жосепҳ Ротҳ ва Роберт Мусил каби ёзувчилар ижод қилдилар. Уларнинг асарлари инсон руҳияти, жамиятдаги ахлоқий инқирозлар ва Европа сивилизациясининг мураккаб кечинмаларини чуқур таҳлил этган. Шеъриятда эса Георг Тракл, Росе Ауслäндер, Франз Гриллпарзер, Раинер Мариа Рилке ва Паул Cелан каби шоирлар Австрия адабиётининг энг юксак чўққиларини забт этган. Уларнинг ижоди фалсафий чуқурлик, лиризм ва замонавийлик руҳи билан ажралиб туради. Замонавий даврда машҳур драматург ва ёзувчилар орасида Элфриэде Желинек ҳамда Петер Ҳандке алоҳида ўрин тутади. Роберт Менассе ва Карл-Маркус Гауß эса ўзининг эссе ва маданий танқид йўналишидаги асарлари билан танилган. Гарчи Австрия меъморчилик ва мусиқа анъаналарда дунё миқёсида тан олинган бўлса-да, австриялик ёзувчилар ХИХ асргача классик адабиёт канонига кира олмаган. Ҳатто ХВИИИ аср бошларида Вена шаҳрига ташриф буюрган Ладй Марй Wортлей Монтагу шундай ёзган эди: у „шаҳар маданият маркази бўлишига қарамай, бирорта ёзувчи ёки адибни учратмагани“дан ҳайратга тушган.

Бунга бир неча сабабларни келтириш мумкин. Биринчидан, санъат турлари асосан император саройи доирасида мавжуд бўлган ва маданият сиёсий восита, яъни тарғибот сифатида қаралган. Барокко услубидаги ҳашаматли саройлар, император портретлари ёки мусиқа буюртмалари бу мақсадга жуда мос эди, бироқ адабиёт бундай сиёсий мақсадлар учун фойдали эмас деб ҳисобланган ва шу сабабли у рағбатлантирилмаган. Иккинчидан, немис адабиётининг кеч шаклланиши ҳам буна сабаб бўлган. Гарчи кўплаб асарлар немис тилида ёзилган бўлса-да, уларнинг кўпчилиги ХВИИИ аср охиригача классик даражага етмаган. Фақат Гоэтҳе ва Счиллер ижоди билан немис адабиёти жаҳон миқёсида танила бошлаган. Австрияда эса давлат китобларни шафқациз тарзда сензура қилган. Масалан, Гоэтҳенинг машҳур „Ёш Вертернинг изтироблари“ романи севги ва ўз жонига қасд мавзулари туфайли Германияда кўплаб тақлидий ўлим ҳолатларига сабаб бўлган, натижада кўп жойларда тақиқланган. Австрияда эса ҳукумат Гоэтҳенинг барча асарларини ман қилган. Бу ҳолат императрица Мариа Тҳереса ташкил этган „Поклик комиссияси“ фаолияти билан боғлиқ бўлиб, у ахлоқни сақлашни мақсад қилган, аммо аслида интеллектуал ҳаётни бўғиб қўйган. Асосий сабаб эса Австриянинг маданий тафаккурида эди. Маданияцҳунос Cарл Эмил Счорске таъкидлаганидек, Австрия „мутаасиб католик, ҳиссиётга бой ва шаклга асосланган маданият“га эга эди. Бу дунёқараш асосан бўш вақтга эга аристократия орасида шаклланган бўлиб, кейинчалик пастки табақалар томонидан ҳам тақлид қилинган. Бу менталитет ёмон эмасди; гўзаллик ва хаёлотга урғу бериш Венани Европанинг энг йирик мусиқа марказига айлантиришда муҳим рол ўйнади. Бироқ, бундай муҳит адабиёт учун қулай замин яратмади. Шунга қарамай, ХИХ аср охиридаги Австрия либерализацияси ёзувчилар учун янада эркин ва ижодий муҳит яратди ва натижада мамлакатда адабий юксалиш даври бошланди.

Замонавий ёзувчилар

Китоб нашрлари, журналлар, оммавий ўқишлар ва адабий мукофотлар роман ёзувчилари, драматурглар, проза усталари, эссечилар ва шоирларни ўз ичига олган кўплаб адибларнинг фаолиятини белгилаб боради. Уларга Мариэ Андерс, Реинҳолд Аумаиэр, Зденка Беcкер, Аделҳеид Даҳимèне, Димитрé Динев, Мартин Драгосиц, Клаус Эбнер, Гüнтер Эичбергер, Олга Флор, Карин Геер, Тҳомас Главиниc, Cонстантин Гöттферт, Марианне Грубер, Эгйд Гстäттнер, Wолф Ҳаас, Клаус Ҳäндл, Лудwиг Лаҳер, Габриэл Лоидолт, Wолфганг Кауэр, Даниэл Кеҳлманн, Мичаэл Кöҳлмеиэр, Меламар, Ҳанно Миллеси, Габриэле Петриcек, Жудитҳ Ника Пфеифер, Wолфганг Полланз, Дорон Рабиновиcи, Жуля Рабиноwич, Сопҳиэ Реер, Катҳрин Рöггла, Гудрун Сеиденауэр, Линда Стифт, Эрwин Уҳрманн, Владимир Вертлиб, Пҳилипп Wеисс, Чристине Wернер, Петер Паул Wиплингер каби ижодкорлар киради.

Манбалар

Адабиётлар

Ҳаволалар