Австралопитеклар- Аустралопитҳеcус [ 1 ] (лат. Аустралопитҳеcус лот. аустралис „жанубий“ + қадимги юнонча "маймун" дан) — қазилма йўқолиб кетган приматлар туркуми бўлиб, бош суяги тузилишида тик юриш белгиларига ва антропоид хусусиятларга эга бўлган, хронологик (давр. жинс сифатида) 4,2 дан 1,8 миллион йилгача мавжуд бўлган. Шунингдек, „австралопитеклар“ тушунчаси кўпинча кенгроқ қўлланилади ва гоминидларнинг катта эволюцион гуруҳига — австралопитекларга (ёки ҳомининларга) тааллуқлидир [ 2 ], улар австралопитеклар жинсидан ташқари, яна бешта авлод вакилларини ўз ичига олади: Саҳелантҳропус , Оррорин , Ардипитҳеcус , Кениантҳропус ва Парантҳропус [ 3 ] ёки Парантҳропус билан бирга улар субтрибега таснифланади. Аустралопитҳеcине [ Инглиз тили ] қабиласи Ҳоминини [ 4 ]. Австралопитек суяклари биринчи марта 1924 йилда Таунг карерида (Трансваал) Раймонд Дарт томонидан, кейин эса Шарқий (Олдувай) ва Марказий Африкада топилган [ 5 ] . Улар Одамлар (Ҳомо) жинсининг тахминий аждодларидир [ 6 ] . Палеонтологик маълумотларга кўра, австралопитҳеcус жинси Шарқий Африкада 4 миллион йил олдин пайдо бўлган, кейинчалик ривожланиб, бутун Африка бўйлаб тарқалиб, 2 миллион йил олдин йўқ бўлиб кетган. Бу даврда австралопитекларнинг бир қанча турлари пайдо бўлди, улар орасида австралопитҳеcус афаренсис , А. африcанус , А. анаменсис , А. баҳрелгҳазали , А. дейиремеда (таклиф қилинган), А. гарҳи ва А. седиба . Германиянинг Эппелшеим шаҳрида деярли 10 миллион ёшли Европа гоминидларининг тишлари топилган — Эпп 13.16 ва Эпп 30.16 (юқори чап ит ва юқори ўнг биринчи молар), Африка австралопитекларининг тишларига ўхшаш [ 7 ] [ 8 ] . Ҳоминидаэ оиласидаги морфологик бўлинишнинг мураккаблиги, шунингдек, гоминидларнинг эволюцион ривожланишини яхшироқ тушуниш учун олимлар қазилма приматларнинг катта гуруҳини — австралопитеклар ёки австралопитекларни аниқлайдилар, улар австралопитекларнинг ўзига қўшимча равишда, бошқа авлодларни ўз ичига олади. Натижада, адабиётда австралопитекларни сўзнинг тор (тури) ва кенг маъносида (эволюцион гуруҳ) ҳам кўриб чиқиш мумкин. Шу нуқтаи назардан, замонавий палеоантропология австралопитекларни шартли равишда уч гуруҳга ажратади:

  • · эрта австралопитек (3,9-7,0 миллион йил олдин)
  • · граcиле аустралопитҳеcус (1,8-3,9 миллион йил олдин)
  • · массив австралопитек (0,9-2,6 миллион йил олдин)
  • · Дастлабки австралопитекларга қуйидагилар киради:
  • · Аустралопитҳеcус — Аустралопитҳеcус анаменсис (Леакей, Феибел, МcДоугал ва Wалкер, 1995)
  • · Саҳелантҳропус тчаденсис (Брунет ва бошқалар , 2002)
  • · Оррорин тугененсис (Сенут, Пикфорд, Гоммерй, Меин, Чебои ва Cоппенс, 2001)
  • · Ардипитҳеcус рамидус (Wҳите, Суwа эт Асфаw, 1995).
  • · Граcиле Аустралопитҳеcинес қуйидаги турларни ўз ичига олади:
  • · Аустралопитҳеcус афаренсис (Жоҳансон, Wҳите ва Cоппенс, 1978)
  • · Аустралопитҳеcус баҳрелгҳазали (Брунет, Беаувилаин, Cоппенс, Ҳеинтз, Моутае ва Пилбеам, 1996)
  • · Аустралопитҳеcус африcанус (Дарт, 1925)
  • · Аустралопитҳеcус гарҳи (Асфаw, Wҳите, Ловежой, Латимер, Симпсон ва Суwа, 1999)
  • · Аустралопитҳеcус седиба (Бергер, 2010)
  • · Кениантҳропус платёпс (Леакей, Споор, Браун, Гатҳого, Киариэ, Леакей ва МcДоугаллс, 2001)
  • · Охирги гуруҳ, ўзига хос анатомияси туфайли, алоҳида жинс сифатида таснифланади — Парантҳропус, учта турга эга:
  • · Парантҳропус аэтҳиопиcус (Арамбоург ва Cоппенс, 1968)
  • · Парантҳропус боисеи (Леакей, 1959)
  • · Парантҳропус робустус (Супурги, 1939).