Ziyosfera

Avtofobiya

Автофобия, шунингдек, монофобия, изолофобия ёки эремофобия деб аталади, бу изоляциянинг ўзига хос фобиясидир; худбин бўлишдан қўрқиш ёки ёлғиз қолиш ёки ёлғиз қолиш қўрқуви. Ушбу касалликка чалинганлар жисмонан ёлғиз қолишлари керак эмас, балки улар эътиборга олинмаган ёки севилмаганига ишонишлари керак. Бу атаманинг сўзма-сўз ўқилиши натижасида пайдо бўладиган нарсадан фарқли ўлароқ, автофобия „ўзидан қўрқиш“ ни[1] ва автомобиллардан қўрқишни тасвирламайди (турли маданиятларда автомобилни „авто“ деб қисқартиришга қарамай). У одатда бошқа ташвиш бузилишларидан келиб чиқади ва улар билан боғлиқ.

Автофобия агорафобия каби бошқа фобиялар билан боғлиқ ёки улар билан бирга бўлиши мумкин ва одатда агорафобик кластернинг бир қисми ҳисобланади, яъни у маълум ташвиш бузилишлари ва гипервентилия касалликлари билан бир хил хусусиятларга эга. Агорафобик кластердаги фобия билан оғриган одамларнинг асосий ташвиши фавқулодда вазиятларда ёрдам олиш қобилиятидир. Бу кўпинча уларни жамоат жойига чиқишдан, оломонга тушиб қолишдан, ёлғиз қолишдан ёки йўлда қолишдан қўрқади.

Автофобияни агорафобия (омма олдида бўлиш ёки оломон орасида қолиш қўрқуви), ўзидан нафратланиш ёки ижтимоий ташвиш билан аралаштириб юбормаслик керак, гарчи бу улар билан чамбарчас боғлиқ бўлиши мумкин. Бу бошқа анксиете касалликлари ва фобиялар билан бирга бўладиган ўзига хос фобия.

Белгилари ва белгилари

Отофобия белгилари вазиятга қараб фарқ қилади. Бироқ, бу касалликка чалинган кўплаб одамларда баъзи аломатлар мавжуд. Ёлғиз бўлганингизда ёки ёлғиз қолишингиз мумкин бўлган вазиятлар ҳақида ўйлаганингизда кучли қўрқув ва хавотирлик одамнинг автофобик эканлигини кўрсатадиган энг кенг тарқалган белгилардан биридир. Ушбу бузуқлик билан оғриган одамлар, одатда, ёлғиз қолганларида, яқинлашиб келаётган офат борлигига ишонишади. Шу сабабли, автофоблар яккаланиб қолмаслик учун ҳаддан ташқари куч сарфлайди. Бироқ, бу касалликка чалинган одамлар ўзларини ташландиқ ҳис қилишлари учун кўпинча жисмоний изоляцияда бўлишлари шарт эмас. Автофоблар кўпинча одамлар гавжум жойда ёки одамлар гуруҳида бўлади ва улар ўзларини бутунлай танҳо каби ҳис қилишади[2].

Бундан ташқари, чегарадаги шахсият бозуқлукларı бўлган одамларда ташхис қўйилган отофобия билан баъзи алоқалар мавжуд[3].

Қуйида баъзида автофобия билан боғлиқ бўлган бошқа аломатлар рўйхати келтирилган:

  • Руҳий аломатлар:
    • Ҳушидан кетиш қўрқуви
    • Касалликдан бошқа нарсага эътибор қаратиш қобилияти
    • Ақлингизни йўқотишдан қўрқиш[4]
    • Аниқ фикр юритмаслик
  • Ҳиссий аломатлар:
    • Келгуси вақтлар ва ёлғиз қолишингиз мумкин бўлган жойлар ҳақида стрессни бошдан кечиринг
    • Танҳо бўлишдан қўрқиш
  • Жисмоний аломатлар:
    • Бош айланиши, бош айланиши
    • Терлаш
    • Тебраниш
    • Кўнгил айниши
    • Совуқ ва иссиқ чақнашлар
    • Уйқусизлик ёки карıнcаланма ҳисси[4]
    • Қуруқ оғиз
    • Юрак тезлигининг ошиши
    • Изоляция қилинганида ҳаракатланмайди
    • қўл ва оёқларни силкитиш.

Сабаблари

Отофобия ижтимоий ташвишдан келиб чиқиши мумкин. Ушбу фобия билан оғриган одамлар ёлғиз қолганда, улар кўпинча ваҳима ҳужумларини бошдан кечиришади, бу ижтимоий ташвишга эга бўлганларда одатий реаксиядир. Бу касаллик депрессиядан ҳам келиб чиқиши мумкин, чунки одамлар жиддий автофобик бўлиб қолганда, улар баъзи вазифалар ва ҳаракатларни бажариш деярли имконсиз бўлишни бошлайдилар. Бу, одатда, автофоблар одамлар кўп бўлган жамоат жойига ёки оддийгина улар учун ноқулай ёки нотаниш бўлган жойга бориш имкониятига дуч келганда содир бўлади. Бу фобия, шунингдек, агорафобия билан чамбарчас боғлиқ бўлиши мумкин, бу эса ўз-ўзига ишончнинг пасайишига ва ёлғиз бажарилиши керак бўлган муайян фаолиятни тугатиш қобилиятининг ноаниқлигига олиб келади. Бундай фобияга эга одамлар энг ёмон сценарийни тасаввур қилишади. Мисол учун, улар ваҳима қўзғатиши мумкин ва кейин улар бу ҳодисадан ўлиб кетишади деб ўйлашлари мумкин[5].

Шифокорларнинг фикрича, одамларда бу фобия пайдо бўлишига олиб келади, бу болалар жуда ёшлигида, одатда ота-оналари томонидан ташлаб кетилади. Бу биринчи навбатда болалик травмасини келтириб чиқаради, кейинчалик улар ўсиб улғайганларида уларга таъсир қилишда давом этади. Бу автофобияга айланади, чунки улар энди ҳаётларидаги барча муҳим одамлар уларни тарк этишидан қўрқишади. Шунинг учун, бу фобия, бу одамлар ўсиб улғайганларида бўлган хатти-ҳаракатлари ва тажрибаларидан келиб чиқиши мумкин. Бироқ, ташлаб кетиш жисмонан ёлғиз қолишни англатмайди, бу молиявий ёки ҳиссий жиҳатдан изоляция қилишни ҳам ўз ичига олади. Ҳаётни кескин ўзгартирувчи тажрибаларга эга бўлиш, айниқса, бу фобияни ёмонлаштирадиган кўпроқ травма келтириб чиқаради. Жуда юқори ташвишга эга бўлган ва бу ҳолатда кўпроқ „ўткир“ одамлар бу фобияга кўпроқ мойил[6].

Ташхис

Таърифлар

Автофобия монофобия, изолофобия ва эремофобия билан чамбарчас боғлиқ. Бироқ, таърифда у бироз фарқ қилади. Мерриам-Wебстер тиббий луғатига кўра, эремофобия — бу ёлғиз қолишдан қўрқиш[7]. Бундан фарқли ўлароқ, Тҳе Праcтитионер’с Медиcал Диcтионарй автофобияни ёлғизликдан ёки ўз-ўзидан қўрқиш сифатида белгилайди.

Даволаш

Автофобия — бу вояга этмаган одамнинг ёлғиз қолганида ҳаддан ташқари хавф ёки қўрқув ҳиссини келтириб чиқариши мумкин бўлган ташвиш шаклидир. Отофобияни даволашнинг ўзига хос усули йўқ, чунки у ҳар бир одамга турлича таъсир қилади. Касалликка чалинган кўпчилик одамлар психотерапия билан даволанадилар, бунда уларнинг ёлғиз қолиш вақти аста-секин ошириб борилади[8]. Ҳозирда даволаниш сифатида ишлатиладиган ҳар қандай дори-дармонларни қўллаб-қувватловчи аниқ тадқиқотлар мавжуд эмас[8] . Агар ташвиш жуда кучли бўлса, беморга терапияни давом эттиришга ёрдам берадиган дорилар қўлланади.

Таъсирли одамларнинг бундай ташвиш борлигини билмасликлари ва ёрдам сўраш фикридан воз кечишлари одатий ҳол эмас. Гиёҳванд моддаларни суиистеъмол қилиш каби, автофобия ақлий ва жисмоний бўлиб, шифокор ёрдамини талаб қилади. Дори-дармонлар симптомларни барқарорлаштириш ва гиёҳванд моддаларни суиистеъмол қилишни олдини олиш учун ишлатилиши мумкин. Семптомларни энгиллаштириш ва фобияни даволаш учун гуруҳ ва индивидуал терапия қўлланади.

Отофобиянинг енгил ҳолатларида даволаш баъзан жуда оддий бўлиши мумкин. Терапевтлар беморларга ўзларини ёлғиз эмасдек ҳис қилишлари учун турли хил воситаларни тавсия қиладилар, масалан, ёлғиз топшириқларни бажараётганда мусиқа тинглаш ёки уйда телевизорни ёқиш, ҳатто фон шовқини учун бўлса ҳам. Изоляция қилинган вазиятларнинг сукунатини тўхтатиш учун шовқиндан фойдаланиш кўпинча автофобия билан оғриган одамлар учун катта ёрдам бўлиши мумкин.

Тадқиқот

Герберт Р. Лазарус, М. Д ва Жон Ж. Костан, МСW томонидан „Психоген гипервентилия ва ўлим ташвиши“ деб номланган мақолада автофобия ёки монофобия ўлим ташвиши ёки яқинлашиб келаётган туйғу билан жуда чамбарчас боғлиқ ҳалокат деб аталади. Бемор автофобия туфайли шунчалик кучли қўрқувни ҳис қилиши мумкинки, улар гипервентилацияга тушиши ва шу сабабли ўлишлари мумкин. Бундан ташқари, гипервентилия ва ўлим хавотири бўлган беморларда автофобия ривожланиши ёки бўлиши мумкин, чунки улар ўлишдан, жиддий жароҳат олишдан ёки бошқа оғир вазиятга тушиб қолишдан жуда қўрқиб, ёлғиз қолишдан қўрқишади.[9] Агар керак бўлса, уларга ёрдам берадиган ҳеч ким бўлмаса, автофобия билан боғлиқ ташвишлар агорафобик кластерга киритилган бошқа ташвишлар ёки фобиялар билан бирга пайдо бўлиши мумкин.

Маданиятда

Тапастиc -да автофобия деб номланган комикс ёзилган бўлиб, унда оилавий ҳаёти тошқин бўлган бола ўрта мактабда ўқийди[10].

2018-йил июл ойида канадалик мусиқачи деадмау5 Роб Сwире вокалидан иборат бўлган монофобия номли қўшиқни чиқарди, сўзлари вазиятга ноаниқ ишора қилади[11].

Ушбу концепцияда Атитидево Бҳаваҳ номли телугу филми чиқарилади[12].

Яна қаранг

Манбалар

  1. ↑ МcCрай, Алеха; Броwне, Аллен; Мооре, Доротҳй (9-ноябр 1988-йил). „Тҳе Семантиc Струcтуре оф Нео-Cлассиcал Cомпоундс“. Проc Анну Сймп Cомпут Аппл Мед Cаре. 165–168-бет. ПМC 2245192.{{cите магазине}}: CС1 маинт: дате формат ()
  2. ↑ „Аутопҳобиа ор Феар оф Беинг Алоне“ (инглизча). нобуллйинг.cом. 2015-йил 27-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 7-декабр 2015-йил.
  3. ↑ „Феар оф Абандонмент Пҳобиа – Аутопҳобиа“. www.феароф.нет (26-январ 2014-йил). Қаралди: 4-декабр 2015-йил.
  4. ↑ 4,0 4,1 „CТРН: Чанге Тҳат'с Ригҳт Ноw | Сймптомс“. www.чангетҳацригҳтноw.cом. Қаралди: 4-декабр 2015-йил.
  5. ↑ „Монопҳобиа - Псйчологист Анйwҳере Анйтиме“. www.псйчологистанйwҳереанйтиме.cом. Қаралди: 3-декабр 2015-йил.
  6. ↑ „Феар оф Абандонмент Пҳобиа – Аутопҳобиа“. www.феароф.нет (26-январ 2014-йил). Қаралди: 3-декабр 2015-йил.
  7. ↑ „Медиcал Дефинитион оф ЭРЕМОПҲОБИА“. www.мерриам-wебстер.cом. Қаралди: 7-декабр 2015-йил.
  8. ↑ 8,0 8,1 „Монопҳобиа Чат роом, Анхиэтй, Паниc Аттаcкс, Паниc, Форум.“. www.пҳобиасуппорт.cом. 2015-йил 8-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2-декабр 2015-йил.
  9. ↑ Лазарус, Ҳерберй (1969). „Псйчогениc Ҳйпервентилатион анд Деатҳ Анхиэтй“. Псйчосоматиcс. 10-жилд, № 1. 14–22-бет. дои:10.1016/С0033-3182 (69)71786-8. ПМИД 5780677. {{cите магазине}}: Чеcк |дои= валуэ (ёрдам)
  10. ↑ „Аутопҳобиа :: Чаптер 11 - 45 то 51 | Тапастиc Cомиcс“. тапастиc.cом. 2015-йил 4-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2-декабр 2015-йил.
  11. ↑ „деадмау5 феат. Роб Сwире - Монопҳобиа (Эхтендед Мих)“. ЁуТубе. Қаралди: 9-август 2020-йил.
  12. ↑ ҳттпс://www.имдб.cом/титле/тт15341118/ 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Avtofobiya" dan olindi