Автомобил шиналари ғилдиракнинг энг муҳим элементларидан бири бўлиб, у диск жантига ўрнатилган эластик каучук-металл мато қобиғи ҳисобланади. Шиналар автомобил ва асфалт ўртасидаги ҳаракатни таъминлайди, йўл сиртининг талабга жавоб бермаслиги натижасида юзага келадиган кичик тебранишларни автомобил саллонига ўтказмаслик, ғилдирак траэкториясидаги хатоликларни қоплаш каби бир қатор вазифаларни бажаради.

Шина, ўз навбатида, шина, трубка (трубкали шиналар учун) ва жант лентасини (масалан, велосипед ғилдиракларида) ўз ичига олади^[1].

Дунёдаги биринчи каучук канвас шиналари Роберт Уилям Томсон томонидан яратилган. 1846-йил 10-июндаги 10990-сонли патентда шундай дейилган: „Менинг ихтиройимнинг моҳияти вагонларни тортиш учун зарур бўлган кучни камайтириш ва шу билан бирга ҳаракатни осонлаштириш учун вагонлар ғилдиракларининг ромлари атрофида эластик ётқизиш юзаларидан фойдаланишдан иборат“. Томсоннинг патенти жуда юқори стандартларга мувофиқ ёзилган. Унда ихтиро дизайни, шунингдек, уни ишлаб чиқариш учун тавсия этилган материаллар кўрсатилган. Шина ғилдирак устига ўрнатилган бўлиб, ёғоч шпиклар металл ҳалқа билан қопланган ёғоч жантга ўрнатилган. Шинанинг ўзи икки қисмдан: қувур ва ташқи қопқоқдан иборат эди. Томсон экипажни ҳаво ғилдираклари билан жиҳозлаган ва экипанинг тортиш кучини ўлчаш орқали синовларни ўтказган. Синовлар шуни кўрсатганки, шағал қопламасида тортиш кучи 38 % га, майдаланган тошли қопламада эса 68 % га камайган. Шовқинсизлиги, ҳайдаш қулайлиги ва араванинг янги ғилдиракларда осон ишлаши алоҳида эътибор касб этган. Синов натижалари 1849-йил 27-мартда „Механика журналида“ вагоннинг чизмаси билан бирга нашр этилган. Айтиш мумкинки, катта ихтиро пайдо бўлган эди. Конструктив амалга ошириш учун ўйланган, синовлар билан тасдиқланган, такомиллаштиришга тайёр эди. Афсуски, у шу билан тугаган. Бу ғояни қабул қиладиган ва уни мақбул нархда оммавий ишлаб чиқаришга олиб келадиган ҳеч ким йўқ эди. 1873-йилда Томсон вафотидан кейин „ҳаво ғилдираги“ унутилган, аммо бу ихтиронинг намуналари сақланиб қолган.

Шиналарни ишлаб чиқариш учун асосий материаллар булар, табиий ва синтетик каучуклардан тайёрланган каучук ва шнурлар ҳисобланади. Кордонли мато металл (металл шнурлар), полимер ва тўқимачилик ипларидан тайёрланиши мумкин бўлади. Шиналарнинг қанчалик сифатли бўлиши уларнинг қандай материалдан тайёрланишига боғлиқдир.

Дизайн

Шина қуйидаги қисмлардан ташкил топган: синдирувчи қатламлар, протектор ва ён қисм.

Шинанинг тузилиши: 1-протектор; 2-елка қисми; 3-рамка; 4-ён қисм; 5-тўсар ва ёстиқ қатлами; 6-елка соҳасига қўшимча киритиш (яшил); 7-ён ҳалқа; 8-ён қисмлардан иборат.

Диагонал шиналар учун тана гўшти ғилдиракнинг меридионал текислигига маълум бир бурчак остида диагонал йўналтирилган кордонлардан иборат бўлади ва иккита қўшни каркас қатламида кордонлар кесишади. Қатламларнинг умумий сони ҳар доим тенг (иккининг кўплиги). Ён девор танасининг қалинлиги ва бундай шиналарнинг протектори бир оз фарқ қилади. Шнурнинг каркас ипларининг диагонал жойлашуви уни узунламасига ва кўндаланг йўналишларда чўзиш имконини беради, шиналарнинг эластиклигини таъминлайди. Олинган ички ишқаланиш натижасида катта миқдордаги иссиқлик чиқарилади, уни тарқатиш учун диагонали шинанинг ён деворини иложи борича баландроқ қилишга ҳаракат қилинади. Ва, одатда унинг баландлиги профил кенглигининг камида 80 % ни ташкил қилади. Паст профилли баландликдаги шиналар одатда шу сабабли кичик кенгликка эга.

Тўқимачилик ва полимер кордонлари йўловчи, енгил ва юк автомобиллари шиналарида қўлланади. Металл шнур юк автомобилларида қўлланади. Шинадаги шнур ипларининг йўналишига қараб, шиналар ажралиб туради:

радиал;
диагонал

Протектор шиналарнинг йўл билан тишлашиш коэффициэнтини таъминлаш учун хизмат қилади. Протектор маълум бир нақшга эга, бу шинанинг қандай шароитда фойдаланишига қараб ўзгаради^[2]^[3].

Шиналарни белгилаш

Умумий мақсадлар учун шиналар белгиланиши турли бўлиши мумкин. Тарихий сабабларга кўра, ундаги баъзи ўлчамлар метрикада ва баъзилари эса империя („дюйм“) ўлчов бирликларида белгиланилади.

Мисол учун: ЛТ 205/55Р16 91В

П-енгил автомобил эканлигини ифодалайди (йўловчи автомобили); ЛТ-енгил юк автомобили (Лигҳт Труcк);
СТ-трейлерлар;фургонлар;аравалар учун (махсус трейлер), автомобиллар, пикаплар, юк машиналари учун ишлатилмайди;
Т-вақтинчалик (фақат заҳира шиналар учун ишлатилади)
205-профил кенглиги, мм
55-профил баландлигининг кенглигига нисбати,
Агар % кўрсатилмаган бўлса, у 82 % га тенг деб ҳисобланади. Баъзан ўрнига шинанинг ён деворининг баландлиги дюмдаги
(4,40/4,50-21") ёки унинг умумий ташқи диаметри миллиметрда (195/620Р16) тўғридан-тўғри кўрсатилиши мумкин.
Р-радиуснинг ҳарфи ҳисобланади.
16-шинанинг қўниш диаметри.
91-юк индекси.
В-тезлик индекси.

Манбалар

↑ „ГОСТ Р 52390-2005. Раздел 2. Термины и определения, с. 1“. 16-феврал 2015-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 18-ноябр 2017-йил.
↑ „Пятно контакта шин - важен ли его размер? (Спойлер - нет!)“. www.зр.ру. 14-феврал 2021-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 9-феврал 2021-йил.
↑ „Сергей Сироткин: Анатомия машины Ф1: Шины“ (русча). www.ф1неwс.ру. 1-октабр 2017-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 9-феврал 2021-йил.

[1] „ГОСТ Р 52390-2005. Раздел 2. Термины и определения, с. 1“. 16-феврал 2015-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 18-ноябр 2017-йил.

[2] „Пятно контакта шин - важен ли его размер? (Спойлер - нет!)“. www.зр.ру. 14-феврал 2021-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 9-феврал 2021-йил.

[3] „Сергей Сироткин: Анатомия машины Ф1: Шины“ (русча). www.ф1неwс.ру. 1-октабр 2017-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 9-феврал 2021-йил.

[1]

[2]

[3]