Avtotropizm

Автотропизм (авто ва юнонча тропос — ҳаракат, бурилиш) — бирор ташқи омил таъсирида букилиб қолган ўсимлик органларининг олдинги ҳолатини тиклаб олиш хусусияти. Масалан, бошоқли ўсимликларнинг ёмғир таъсирида ётиб қолгандан кейин яна бошоғини тиклаб олиши (қаранг Тропизм). Автотрофлар, автотроф организмлар (юнонча аутос — ўзи, тропҳе — озиқ, озиқланиш) — фотосинтез, фоторедуксия ва хемосинтез жараёнлари туфайли ноорганик моддалардан ўз ҳаёти учун зарур органик моддалар тайёрлаб олиш қобилиятига эга организмлар. Автотроф га деярли ҳамма юксак ўсимликлар (паразит ва сапрофит ўсимликлардан ташқари), барча сувўтлар ва тугунак бактериялар киради. Фотосинтетик ўсимликларнинг хлорофилл пигментини сақлаш ва яшил тусли бўлиши уларга хос белгидир. Улар карбонат кислоталар, сув ва минерал элементлардан органик моддаларни синтез қилишда Қуёш энергиясидан фойдаланади. Водород манбаи сифатида унинг турли хил бирикмалари (водород сулфид, углеводородлар ва бошқалар) дан фойдаланадиган айрим бактериялар (тўқ қизил бактериялар, яшил олтингугурт бактериялар, тўқ қизил олтингугуртмас бактериялар) фотосинтез жараёни — фоторедуксияда иштирок этади. Автотроф бактериялар, яъни хемосинтетиклар айрим кимёвий реаксияларда юзага келган энергиядан фойдаланиб, минерал бирикмалардан органик моддалар синтез қилади (хемосинтез). Буларга темир бактериялар киради; айниқса ўз ҳаёт фаолияти билан тупроқ ҳосилдорлиги учун катта аҳамиятга эга бўлган нитрификация жараёнини таъминлайдиган нитрификацияловчи бактериялар муҳим ўринни эгаллайди (яна қаранг Гетеротроф организмлар).

Адабиётлар

• ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил