Axborot ehtiyojlari

Маълумотларга бўлган эҳтиёж (инглизча: Информатион неэдс) — бу шахс,шахслар гуруҳи ёки амалиётда вазифани бажариш учун маълумот олиш зарурлигини акс эттирувчи тизимнинг мулки.

Концепциянинг моҳияти

"Ахборотга эҳтиёж" атамаси биринчи марта журналист Роберт Тейлор томонидан "Савол бериш йўли" мақоласида ишлатилган. (инглизча: Тҳе Проcесс оф Аскинг Қуэстионс) 1962-йилда Америка ҳужжатларида нашр этилган. Мақолада Тейлор шахс онгли равишда ёки онгсиз равишда ахборот тизимидан қандай жавоб олишини тасвирлашга ҳаракат қилди.Шунингдек, у ахборот изловчи ва берилган тизим ўртасидаги ўзаро таъсирни ўрганган.

Тейлорнинг сўзларига кўра, маълумотларга бўлган эҳтиёжлар сўровларнинг аниқлигининг тўртта даражасига эга:

• фойдаланувчи реал шакллантира олмайдиган, аммо унинг онгсизлигида шаклланмаган шаклда мавжуд бўлган "идеал савол";
• ахборотга бўлган эҳтиёжга онгли муносабат, лекин ноаниқ шаклда (шу даражада тушуниш билан шахс унга сўров беришга ёрдам берадиган билимдон одамга мурожаат қилиши мумкин);
• тадқиқотчининг саволи, у нимани қидираётганидан ва қандай шаклда хабардор эканлиги;
• савол ахборот тизимида тақдим этилган шаклда.

Тейлор маълумот сўровини англаш моделини таклиф қилди ва у онгсиз маълумот сўровининг мавжудлиги мавзусига ҳам тўхталди. Онгсиз шаклдаги маълумотни аниқ тузилиши мумкин эмас.

Дастлаб, эҳтиёж инсон психикаси даражасида пайдо бўлади, кейин у фикрлаш даражасига ўтади, ундан кейин тил даражаси келади, унда модел сўз билан ифодаланади . Даражадан даражага ўтиш, модел кўпинча деформацияланади ва натижада ақлий даражада пайдо бўлган моделга тўлиқ мос келмайдиган сўров бўлади.

Илмий адабиётларда "ахборот" эҳтиёжлари кўпинча шундай номланади:

• материя ва энергия алмашинуви каби тирик мавжудотлар учун зарур бўлган ҳиссий маълумотларга органик (биоген) эҳтиёж;
• ижтимоий маълумотларга маънавий эҳтиёж;
• илмий ва техник маълумотларга касбий эҳтиёж.