Axborotni uzatish

Ахборотни узатиш — бу жисмоний жараён бўлиб, унинг ёрдамида белгилар (ахборот бериши мумкин бўлган маълумотлар) маконда кўчирилади ёки суб’эктларнинг белгиларга жисмоний кириши амалга оширилади.

Ахборотни узатиш — бу олдиндан ташкил этилган техникҳодиса бўлиб, унинг натижаси бир жойда (ахборот манбаи деб аталадиган) ёки бошқа жойда (ахборот қабул қилувчи) мавжуд бўлган ахборотларларни такрорлашдир. Ушбу ҳодиса белгиланган натижани олиш учун тахмин қилинадиган вақт оралиғини назарда тутади; бу ерда „ахборот“ техник жиҳатдан, мавҳум ёки жисмоний об’эктларнинг символлари, рақамлари, параметрларининг мазмунли тўплами сифатида тушунилади, уларнинг етарли даражадаги „ҳажмисиз“ бошқариш, омон қолиш, кўнгил очиш, молиявий операцияларни амалга ошириш, ҳар қандай бошқа ҳаракатлар, шу жумладан жиноий ва бошқа вазифаларни ҳал қилиши мумкин эмас.

Ахборот узатишни амалга ошириш учун, бир томондан, „манба“ ва „қабул қилувчи“ ўртасида макон ва вақт ичида ҳаракат қилиш қобилиятига эга бўлган „хотира қурилмаси“ ёки „ташувчи“ бўлиши керак. Бошқа томондан, маълумотни „ташувчи“га кўчириш ва ундан кўчириб олиш қоидалари ва усуллари „манба“ ва „қабул қилувчи“ га олдиндан маълум бўлиши керак. Учинчи томондан, „ташувчи“ белгиланган манзилга етиб боргунга қадар („қабул қилувчи“ ундан маълумотни кўчириб олишни тугатгунга қадар) мавжуд бўлиб туриши керак.

Технология ривожланишининг ҳозирги босқичида „ташувчилар“ сифатида жисмоний табиатнинг ҳам моддий-об’экти, ҳам тўлқинли — майдонли об’эктлари қўлланади. Муайян шароитларда узатиладиган „ахборот об’эктлари“ нинг ўзи (виртуал ташувчилар) ҳам ташувчи бўлиши мумкин.

Кундалик амалиётда маълумотни узатиш тавсифланган схема бўйича ҳам, „қўлда“ ҳам, турли хил машиналар ёрдамида, кўплаб техник иловалар билан амалга оширилади.

Ахборот узатиш тизимларини қуришда нафақат жисмоний об’эктлар тўғрисидаги маълумотлар, балки узатиш учун тайёрланган ташувчилар ҳақидаги маълумотлар ҳам „ўтказилиши“ мумкин. Шундай қилиб, иэрархик „узатиш муҳити“ ҳар қандай чуқурликда (тўлқин ташувчиларнинг тарқалиш муҳити билан адаштирмаслик керак) ташкил этилади.

Турлари:

• фелдегер — почта ;
• акустик (акустика, карнай);
• электр алоқа: оптик, симли, радио, радиореле, оптик толали, сунъий йўлдош;

ва бошқа турлари.

Тарихи

Ахборотнинг узоқ масофаларга узатилиши ҳақида биринчи эслатма қадимги юнон афсонаси Тесейда тасвирланган (минтавр устидан ғалаба қозонган тақдирда, Тесей ўз кемасида оқ елканни кўтариши керак эди). Тутун, маёқлар, гелиограф, семафор ва байроқ сигналлари каби визуал сигналларга қўшимча равишда аудио сигналлар ҳам ишлатилган (барабанлар, овозли шохлар ва ҳуштаклар). Қўриқлаш постлари электр бўлмаган алоқанинг биринчи тизимларига айланганлар.

Фақат сигналларни эмас, балки бошқа характердаги хабарларни ҳам узатиш зарурати махсус кодлар ва белгиларнинг яратилишига олиб келди.

Ҳозирги вақтда ахборотни узоқ масофаларга узатиш телеграф, телефон, телетайп каби электр қурилмалари, радио ва микротўлқинли алоқа воситалари, шунингдек, оптик толали алоқа, сунъий йўлдош алоқаси ва глобал Интернетдан фойдаланган ҳолда амалга оширилади.

Яна қаранг

• Меметика
• мем
• Маълумотлар
• Маълумотларни узатиш
• Ахборот ташувчиси
• Ахборот узатиш тезлиги
• Ахборот технологиялари
• Космик кемалар ахборот узатиш тизими

Адабиёт

• Ричард Рид (Ричард Реад). Основы теории передачи информации. М.: «Вильямс», 2004 — 304-бет. ИСБН 0-13-521022-4.