Axmed Mutushev
Ахмед (Ахметхон) Магомедович Мутушев (1879-йил (1884[1]) – 1943-йил) – чечен адвокати, публицист, жамоат ва сиёсий арбоб. Чор армияси подполковниги, рус-япон уруши қатнашчиси. Феврал инқилобидан кейин Чеченистон ва Кавказда содир бўлаётган ижтимоий ва сиёсий жараёнларнинг фаол иштирокчиси бўлган[2].
| Ахмед Мутушев | |
|---|---|
| Таваллуди |
1879-йил |
| Вафоти |
1943-йил Тошкент, ЎзССР, СССР |
| Фуқаролиги |
 Россия империяси Россия империяси  СССР |
| Касби | адвокат, публицист, сиёсатчи |
Биографияси
Ахмед Магомедович 1879-йилда таваллуд топган. Отасининг васиятини бажариб, 1904-йилда Санкт-Петербургдаги артиллерия мактабини имтиёзли диплом билан тугатган. Чор армиясида подполковник унвонига эга бўлган. Рус-япон урушида қатнашган[1].
1911-йилда Харков университетининг юридик факултетини тамомлаган. Иқтидорли талабага Санкт-Петербург университетида давлат имтиҳонларини топшириш ва номзодлик диссертациясини ҳимоя қилиш таклиф қилинган. Мутушев синовлардан аъло баҳоларга ўтиб, адвокатлик фаолиятини бошлаган[1].
Мутушев ХИХ аср охирида ўзини қобилиятли публицист деб эълон қилган. Мутушев ўз нашрларида халқларнинг ижтимоий-сиёсий аҳволига оид долзарб масалаларни кўтарган, меҳнаткаш оммани эзаётган чор маъмуриятини, Терек вилояти бошқармаси аппарати мансабдор шахсларини танқид қилган. Мутушевнинг сўзларига кўра, „фақат сайланган маҳаллий маъмурият ҳамма жойда, шу жумладан, албатта, Кавказда ҳам тартибни тиклаши мумкин“.
Совет даври
Ахмед 1921-йилда болалари истиқомад қилаётган Харковга кўчиб ўтган ва партия ишига кирган. Аммо Ф. Дзержинский уни Москвага олиб кетган, Мутушев ВЧКда Олий трибуналда алоҳида ишлар бўйича терговчи сифатида ишлай бошлаган. Бироқ тез орада чечен халқи вакиллари РСФСР ҳукуматига Мутушевни Чеченистонга қайтариш илтимоси билан мурожаат қилишган[3].
1922-йил 2-январда Грозний инқилобий қўмитаси янги ижроия қўмитаси ва унинг раисини сайлаш учун Чеченистон Советларининг ИИИ қурултойини чақирган. Гикало тарафдорлари ўз ғалабасини мустаҳкамлашга умид қилишган. Бироқ, Мутушевнинг кутилмаганда қурултойда пайдо бўлиши, уларнинг режаларини чалкаштириб юборди. Делегатлар уни қурултой президиумига киритишни талаб қилишган. Мутушев йиғилганларнинг эътиборини тортган ва аслида қурултой ишини ўз қўлига олган. Болшевиклар ва уларнинг тарафдорлари норозилик сифатида мажлисни тарк этишган. Натижада Мутушев бир овоздан Чечен миллий округи ижроия қўмитаси раиси этиб сайланган.
Мутушев Москвада Гикалога қарши курашда ёрдам топишга умид қилган. Бироқ, унинг тарафдорлари ўз лавозимларидан бўшатилган ёки кичик лавозимларга ўтказилган. Шунинг учун Мутушев фаол сиёсий фаолиятдан воз кечган ва 1920-йилларнинг ўрталаридан Москвада юридик маслаҳатчи бўлиб ишлаган. 1930-йилда давлат чегарасини кесиб ўтишга уринишда сохта айбловлар билан беш йилга озодликдан маҳрум этилган. Бироқ, қамоқда ўтирганда ҳам ўзининг реабилитацияси учун курашни давом эттирган, маҳбуслар шароитини яхшилашга интилган, журналистик мақолалар ёзган ва хитой тилини ўрганган.
1932-йилда С. М. Кировнинг илтимосига биноан Мутушев озод қилинган ва юридик маслаҳатчи сифатида иш бошлаган. Бир муддат оиласи билан Сталинград, Астрахан ва бошқа шаҳарларда яшаган. 1936-йилда Сталинга мактуб йўллаб, партиядан ноҳақ чиқариб юборилганини, аммо партия сафига қайта тикланса, фойдали бўлиши мумкинлигини айтган. Ўша йили ҳибсга олинган. Гувоҳларнинг ёзишича, Ахмед 1943-йил октябр ойида Тошкент яқинидаги лагерда ўпка касаллигидан вафот этган.
1975-йилда Ўзбекистон ССР Олий Кенгаши коллегияси Мутушев иши бўйича суд ҳукми жиноят бўлмаганлиги сабабли бекор қилган.
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 1,2 „Ахметхан Мутушев“. абрек.орг (2017-йил 11-январ). 2017-йил 18-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 16-апрел.
- ↑ „Мутушев, Ахмед Магомедович“. 2023-йил 21-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 22-ноябр.
- ↑ „Мутушев Ахмад Магомедович“. Қаралди: 2023-йил 22-ноябр.