Ziyosfera

Ayhan Songar

Айҳан Сонгар (1926–1997) турк академиги ва психиатри бўлган. У, шунингдек, тасаввуф, мусиқа, кибернетика ва фотография соҳаларидаги фаолияти билан ҳам танилган. У консерватив фикр маркази – Интеллектуаллар ўчоғи (ИҲ) таркибида бўлган ва Яшил Яримойга раҳбарлик қилган.

Ҳаёти ва таълими

У 1926-йилда Баликесир вилоятининг Гöнен шаҳрида туғилган[1]. Отаси полковник Назми Туркия Истиқлол урушида қатнашган, онаси Февзие Пейман хоним эса Усмонли султони Абдулмажид Ининг рафиқаси бўлган Раҳима Пересту Султоннинг жияни эди[2].

Сонгар 1950-йилда Истанбул университети Тиббиёт факултетини тамомлади ва 1953-йилда психиатрия бўйича тайёргарлигини якунлади[3]. Унинг ўқитувчиларидан бири Мазҳар Усмон эди[1][4].

Фаолияти ва машғулотлари

Таълимни тамомлагач, Сонгар ўқиган университетига илмий ходим сифатида ишга кирди. У 1956-йилда доцент, 1962-йилда эса тўла профессор бўлди[3]. У Истанбул университетининг Cерраҳпаşа тиббиёт факултети Психиатрия кафедрасини ташкил этган. У кафедрага ўттиз тўрт йил давомида раҳбарлик қилди[5]. У беморларини даволашда турк мумтоз мусиқасидан фойдаланди ва университет клиникасида мусиқа терапияси бўлимини ташкил этди[3]. У Тиббиёт факултетида психиатрия, парапсихология, кибернетика ва биофизика фанларини ўқитган[3][4].

Сонгар 1962-йилда консерватив „Фикр эгалари клуби“ (туркча: Айдıнлар Кулüбü) деб аталган фикр маркази аъзосига айланди, бу эса кейинчалик ИҲнинг дастлабки шакли бўлди[6]. У ИҲ асосчиларидан бири бўлган ва 1982-йил 24-декабрдан 1984-йил 4-апрелгача унинг вақтинчалик президенти сифатида хизмат қилган[7][8]. У ИҲ томонидан ишлаб чиқилган турк-ислом синтезини тарғиб қилган „Илмни ёйиш жамияти“ (туркча: Илим Яйма Cемиети) аъзоси ҳам бўлган[6].

Сонгар Суд-тиббиёт институтида Кузатув ихтисослашуви бўлимига раҳбарлик қилган ва, шунингдек, Туркия радио ва телевидение корпорацияси бошқарув кенгаши аъзоси бўлган[3]. 1988-йилга келиб у Туркия Психологик жамиятининг президенти этиб тайинланган[9].

Сонгар Туркия Адабиёт жамғармасининг ташкил этилишида иштирок этган[1]. У Яшил Яримой президентлигида ҳам хизмат қилган[5].

Сонгар 1986-йилдан бошлаб кундалик Терcüман газетасида ҳафталик устун чоп этган, сўнгра Тüркие газетасида 1989-йилдан ҳафталик, 1991-йилдан 1997-йилгача эса ҳар куни мақола ёзган[2]. У, шунингдек, Ҳарекет журнали муаллифларидан бири бўлган[10]. У уд ва гобо ёйи чалган ва қўшиқларга матн ёзган[2]. У кибернетика, энергия ва ҳаёт каби турли мавзуларга бағишланган кўплаб китоблар муаллифи бўлган[2].

Қарашлари

Сонгар нео-спиритизм тарафдори бўлган ва Туркияда бу ҳаракат асосчиси Бедри Руҳселмоннинг қарашларидан таъсирланган[4]. Сонгар кибернетика ислом дунёқараши билан мос келишини ва у турк жамиятидаги радикализмни камайтириш учун қўлланиши мумкинлигини таъкидлаган[11]. Унинг фикрича, кибернетик психиатрия шахслар орасида жиноят ниятини аниқлаш ва сиёсий зўравонлик мотивацияларини йўқотиш йўлларидан бири эди[11], чунки у сиёсий зўравонликни психиатрия муаммоси деб билган[11].

Шахсий ҳаёти ва вафоти

Сонгарнинг рафиқаси Рейҳан Сонгар ҳам шифокор эди[12]. Уларнинг бир қизи бор эди[2].

Сонгарга 1997-йил бошида простата бези саратони ташхиси қўйилган[12]. Унинг ўлим тўшагида эканлигида кўргани келган меҳмонларидан бири Ражаб Тоййиб Эрдўғон бўлиб, у ўша пайтда Истанбул мери эди[11]. Сонгар 1997-йил 2-июлда Истанбулда шу касалликдан вафот этган[12]. Эртаси куни у Зинcирликую қабристонига дафн қилинган[1].

Мукофот ва фахрий унвонлар

Сонгар 1979 ва 1981-йилларда Миллий маданият жамғармаси томонидан мукофотланган. У 1992-йилда Ню-Ёрк Фанлар академияси аъзолигига қабул қилинган[2].

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Меҳмет Нури Ярдıм. „Бüйüк Ҳеким ве Санаткâр Айҳан Сонгар“. Сомунcу Баба. № 255. Қаралди: 19 Април 2024.
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 Сефа Сайгıлı. „Гонул инсанı Проф. Др. Айҳан Сонгар иçин“ (тр). Фикрият (2018-йил 17-феврал). Қаралди: 2024-йил 19-апрел.
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Şаҳап Эркоç; Тарıк Туна Гöзüток (2023). "Тwелве Псйчиатрисц wҳо шапед Туркиш Псйчиатрй ин тҳе Републиc’с фирст cентурй". Туркиш Жоурнал оф Псйчиатрй: 296–297. дои:10.5080/у27447. ПМИД 38173330. ПМC 10786358. //www.пубмедcентрал.ниҳ.гов/артиcлерендер.фcги?тоол=пмcентрез&артид=10786358. 
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 Кутлуğҳан Союбол (2021). "Ин Сеарч оф Перфеcтион: Нео-спиритуалисм, Исламиc Мйстиcисм, анд Сеcуларисм ин Туркей". Модерн Интеллеcтуал Ҳисторй 18 (1): 80,84. дои:10.1017/С1479244319000246. 
  5. ↑ 5,0 5,1 „Айҳан Сонгар 1926-1997“ (тр). Üскüдар Университй. 2023-йил 20-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2024-йил 19-апрел.
  6. ↑ 6,0 6,1 Йıлдıз Атасой. Ислам’с Марриаге wитҳ Неолибералисм Стате Трансформатион ин Туркей. Лондон: Палграве Маcмиллан, 2009 — 94–95-бет. ДОИ:10.1057/9780230246669. ИСБН 978-0-230-24666-9. 
  7. ↑ „Генел Баşканлар“ (тр). Айдıнлар Оcаğı. 2022-йил 26-майда асл нусхадан архивланган.
  8. ↑ Али Çаğлар; Мустафа Улуçакар (2017). "Гüнüмüз Тüркçüлüğüнüн İсламла İмтиҳанı: Тüрк-İслам Сентези ве Айдıнлар Оcаğı" (тр). Ҳаcеттепе Üниверситеси Тüркият Араşтıрмаларı (26): 119–134. ҳттпс://дергипарк.орг.тр/тр/пуб/туркият/иссуэ/30359/488164. Қаралди: 19 Април 2024. Айҳан Сонгар]]
  9. ↑ "Диреcторй оф ИУПсйС Мембер Соcиэтиэс". Интернатионал Жоурнал оф Псйчологй 23 (1-6): 241. 1988. дои:10.1080/00207598808247762. 
  10. ↑ „Ҳарекет“. İсламcı Дерги Прожеси. 2024-йил 2-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2024-йил 2-май.
  11. ↑ 11,0 11,1 11,2 11,3 Жоаким Парслоw (2021). "Тҳе Мечаниcал Ататüрк: Cйбернетиcс анд Стате Виоленcе ин тҳе Сеcонд Туркиш Републиc". Интернатионал Жоурнал оф Миддле Эаст Студиэс 53 (4): 586–587. дои:10.1017/С0020743821001033. 
  12. ↑ 12,0 12,1 12,2 „Айҳан Сонгар кимдир?“ (тр). 2024-йил 19-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2024-йил 19-апрел.

Ҳаволалар

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Ayhan_Songar" dan olindi