Ziyosfera

Aylurofobiya

Айлурофобия[1] — мушуклардан доимий ва ҳаддан ташқари қўрқиш билан тавсифланган жуда кам учрайдиган зоофобиялардан биридир[2]. Бошқа ўзига хос фобиялар сингари, айлурофобиянинг аниқ сабаби номаълум ва потенциал даволаш одатда терапияни ўз ичига олади[3][4]. Ном юнонча αἴλουρος сўзларидан келиб чиққан(аилоурос), „мушук“ ва φόβος (пҳóбос), „қўрқув“. Айлрофобиянинг бошқа номларига қуйидагилар киради: фелинофобия[5], элурофобия[5], гатофобия[4] ва cатфобия[5]. Бундай фобияга эга бўлган одам айлурофобе деб ҳам аталади.

Тавсиф

Аилурофобия — офидиёфобия ёки арахнофобия каби бошқа ҳайвонлар фобияларига нисбатан нисбатан кам учрайдиган фобия[4]. Аилурофобе мушуклар ҳақида ўйлашда, мушук билан учрашишни тасаввур қилишда, мушук билан беихтиёр жисмоний алоқа қилишда ёки оммавий ахборот воситаларида мушукларнинг тасвирларини кўришда ваҳима ва қўрқувни бошдан кечириши мумкин. Қўрқув, шунингдек, аилурофобнинг мушук билан учрашишдан қўрқиб, дўстларининг уйига ташриф буюриш каби муайян ҳаракатларни бажаришига тўсқинлик қилиши мумкин. Аилурофоби мушуклар билан боғлайдиган миёвлаш, шивирлаш ёки бошқа товушларни эшитганда, улар ҳаддан ташқари ташвиш ва қўрқувни бошдан кечиришлари мумкин[4][6]. Бир ҳолатда, аилурофобия билан оғриган бемор кийимнинг мушукнинг мўйнасига ўхшашлиги туфайли юмшоқ, мўйнага ўхшаш кийимга тегиши мумкин эмаслиги ҳақида хабар берилган[7].

Сабаблари

Аилурофобиянинг аниқ сабаби номаълум бўлса-да, аилурофобия кўпинча ўз қўрқувини болаликдан бошлаб кузатади. Бу кўплаб бошқа ўзига хос фобияларда, айниқса ҳайвонлар билан боғлиқ бўлганларда кузатиладиган тенденция[8]. Битта назарияга кўра, мушукнинг ҳужумига учраган ёки мушукнинг бошқа бировга ҳужум қилганига гувоҳ бўлган ягона травматик ҳодиса бу фобия ривожланишига сабаб бўлиши мумкин. Аилурофобия пайдо бўлиши ҳақидаги бошқа назариялар, одамнинг бошқа одамнинг қўрқувини кузатиши ёки мушуклар хавфи ҳақида ташвишли маълумотларга тўлиб кетишини ўз ичига олади[8]

Яна бир тушунтириш шундаки, одамлар мушуклардан қўрқиш учун бир оз олдиндан шартли бўлган, чунки катта мушукларнинг аждодлари одамларнинг аждодларини ўлжа қилганлар. Бу леофобия (шерлардан қўрқиш), тигрифобия (йўлбарслардан қўрқиш), леопардалифобия (леопардлардан қўрқиш) ва акинониксфобия (гепардлардан қўрқиш) келиб чиқиши бўлиши мумкин. Бу йиртқичлардан қўрқиш оқилона, чунки улар хавф туғдириши мумкин, аммо уй мушукларидан қўрқиш уларнинг кичик ўлчамлари туфайли мантиқий эмас[4][9].

Даволаш

Ҳайвонлардан фобия учун энг яхши даволаш усулларидан бири таъсир қилиш терапияси эканлигига кенг ишонилади[4]. Ўтмишда аилурофоблар учун тизимли десенситизация деб аталадиган таъсир қилиш терапиясининг ўзига хос шакли муваффақиятли бўлган[10]. Таъсир қилиш терапияси беморга қўрқувни кучайтирадиган қўзғатувчиларга мунтазам равишда таъсир қилиш йўли билан амалга оширилади, аммо бемор аввалги стимулга қулай бўлганда ривожланади. Мисол учун, бир аилурофобик бемор мўйнага ўхшаш мато, мушукларнинг расмлари, ўйинчоқ мушук ва ниҳоят, бемор кейинчалик асраб олган дўстона жонли мушукчага таъсир қилиш орқали қўрқуви учун экспозиция терапиясидан ўтди. Мушукча ўсиб улғайган ва дўстона муносабатда бўлгани сабабли, бемор тўла-тўкис мушуклардан камроқ қўрқишга муваффақ бўлади[11]. Бу усул ҳам аилурофоби, ҳам кинофоби бўлган беморларга ёрдам бериш учун ишлатилади.

Аилурофобияни даволаш учун мўлжалланган дори-дармонлар мавжуд эмас. Бироқ, бета-блокерлар ва бензодиазепинлар каби ташвиш ва стрессни энгиллаштирадиган дорилар симптомларни энгиллаштиришга ёрдам беради[12]. Д-сиклосерин таъсир қилиш терапиясида яхши натижаларга эришиш билан боғлиқ[13].

Оммавий маданиятда

1965-йилда "Чарли Брауннинг Рождество" анимацион телевизион махсус филмида Люси қаҳрамони Чарли Браунга нисбатан бир қанча фобияларни санаб ўтади ва нотўғри таъкидлайди: „Агар сиз мушуклардан қўрқсангиз, сизда аилурофазия бор“[14]. „-пҳасиа“ сўз ясовчи элемент юнонча қўшимча бўлиб, криптофазия, афази, дисфазия ва шизофазия каби сўз ва нутққа тегишли бузилиш ва ҳодисаларнинг номларини ҳосил қилиш учун ишлатилади[15].

1934-йилда суратга олинган „Қора мушук“ даҳшатли филмида Бела Лугоси томонидан тасвирланган қаҳрамон фобиянинг экстремал версиясига эга.

1969-йилда суратга олинган „Мушукнинг кўзи“ қўрқинчли филмида, кекса аёлни ўлдиришни режалаштирган қаҳрамон мушуклардан қўрқишади.

"Мумия" филмидаги асосий антагонист Имхотеп мушуклардан қўрқади, чунки у тирик жасад ва мушуклар Миср мифологиясида ер ости дунёсининг қўриқчилари сифатида уюшмаларга эга.

Амалий жокерлар телесериалининг эпизодида, аилурофобияга эга бўлган Сал Вулкано, бир қатор мушукларга дучор бўлган жойда жазолаши керак эди.

„Катта Нейт“ филмида бош қаҳрамон Нейт Райтда айлурофобия бор[16], унинг иқтибосига кўра, "Айлуропҳобиа — бу шундай тортишиш".

Ранма ½ аниме ва манга сериясидаги титул қаҳрамони аилурофобияга эга бўлиб, отаси уни балиқ колбасаларига ўраб, кўп сонли оч мушукларга ташлаган болалик ҳолатига олиб келади.

Яна қаранг

Манбалар

  1. ↑ „Дефинитион оф аилуропҳобиа | Диcтионарй.cом“ (эн). www.диcтионарй.cом. Қаралди: 2021-йил 28-апрел.
  2. ↑ Лондон, Лоуис С. (Жануарй 1952). „Аилуропҳобиа анд орнитҳопҳобиа: Cат пҳобиа анд бирд пҳобиа“. Тҳе Псйчиатриc Қуартерлй. 26-жилд, № 1–4. 365–371-бет. дои:10.1007/БФ01568473. ПМИД 14949213.
  3. ↑ Барнҳилл. „Спеcифиc Пҳобиc Дисордерс“ (эн-УС). Мерcк Мануалс - Профессионал Версион (2020-йил 1-апрел). 28-апрел 2015-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 3-июн.
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 Милосевиc, Ирена; МcCабе, Ранди Э. (2015). Пҳобиас: тҳе псйчологй оф ирратионал феар. Санта Барбара, Cалифорниа: АБC-CЛИО. пп. 11-12. ИСБН 978-1-61069-575-6. ОCЛC895030322.
  5. ↑ 5,0 5,1 5,2 Сзасз, Тҳомас. А лехиcон оф лунаcй: метапҳориc маладй, морал респонсибилитй, анд псйчиатрй. Роутледге, 1993 — 68-бет. ИСБН 978-1560000655. 
  6. ↑ „Аилуропҳобиа, ор Феар оф Cац: Сймптомс, Cаусес, Треатмент“ (эн). Ҳеалтҳлине (25-апрел 2019-йил). Қаралди: 2020-йил 22-январ.
  7. ↑ Фреэман, Ҳ. Л.; Кендриcк, Д. C. (Аугуст 1960). „А cасе оф cат пҳобиа. Треатмент бй а метҳод деривед фром эхпериментал псйчологй“. БМЖ. 2-жилд, № 5197. 497–502-бет. дои:10.1136/бмж.2.5197.497. ПМC 2097085. ПМИД 13824737.
  8. ↑ 8,0 8,1 „Чаптер 18: Интернализинг Cондитионс“, Девелопментал-беҳавиорал педиатриcс: эвиденcе анд праcтиcе Wолраич: . Пҳиладелпҳиа: Мосбй/Элсевиэр, 2008 — 627–688-бет. ДОИ:10.1016/Б978-0-323-04025-9.50021-0. ИСБН 978-0-323-07070-6. ОCЛC 324995635. 
  9. ↑ „Динофелис – ҳоминид ҳунтер ор мисундерстоод фелине?“. www.маропенг.cо.за. 2016-йил 27-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 18-июн.
  10. ↑ „Аилуропҳобиа, ор Феар оф Cац: Сймптомс, Cаусес, Треатмент“ (эн). Ҳеалтҳлине (25-апрел 2019-йил). Қаралди: 2020-йил 22-январ.„Аилуропҳобиа, ор Феар оф Cац: Сймптомс, Cаусес, Треатмент“. Ҳеалтҳлине. 25 Април 2019. Ретриэвед 22 Жануарй 2020.
  11. ↑ Фреэман, Ҳ. Л.; Кендриcк, Д. C. (Аугуст 1960). „А cасе оф cат пҳобиа. Треатмент бй а метҳод деривед фром эхпериментал псйчологй“. БМЖ. 2-жилд, № 5197. 497–502-бет. дои:10.1136/бмж.2.5197.497. ПМC 2097085. ПМИД 13824737.Фреэман, Ҳ. Л.; Кендриcк, Д. C. (Аугуст 1960). „А cасе оф cат пҳобиа. Треатмент бй а метҳод деривед фром эхпериментал псйчологй“. БМЖ. 2 (5197): 497-502. дои:10.1136/бмж.2.5197.497. ПМC 2097085. ПМИД 13824737.
  12. ↑ „Аилуропҳобиа, ор Феар оф Cац: Сймптомс, Cаусес, Треатмент“ (эн). Ҳеалтҳлине (25-апрел 2019-йил). Қаралди: 2020-йил 22-январ.„Аилуропҳобиа, ор Феар оф Cац: Сймптомс, Cаусес, Треатмент“. Ҳеалтҳлине. 25 Април 2019. Ретриэвед 22 Жануарй 2020.
  13. ↑ Матаих-Cолс, Давид; Фернáндез де ла Cруз, Лорена; Монзани, Бенедетта; Росенфиэлд, Давид; Андерссон, Эрик; Пéрез-Вигил, Ана; Фрументо, Паоло; де Клеине, Рианне А.; Дифеде, ЖоАнн (Май 2017). „Д-Cйcлосерине Аугментатион оф Эхпосуре-Басед Cогнитиве Беҳавиор Тҳерапй фор Анхиэтй, Обсессиве-Cомпулсиве, анд Посттрауматиc Стресс Дисордерс“. ЖАМА Псйчиатрй (инглизча). 74-жилд, № 5. 501–510-бет. дои:10.1001/жамапсйчиатрй.2016.3955. ИССН 2168-622Х. ПМИД 28122091.
  14. ↑ Счулз. „А Чарлиэ Броwн Чристмас“. Ашлей Ривер Cреативе Арц Элементарй Счоол. 10-сентабр 2016-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 18-июн.
  15. ↑ Сеэ -пҳасиа ат Wиктионарй.
  16. ↑ Пеирcе. „Биг Нате бй Линcолн Пеирcе фор 17-октабр 2015-йил | ГоCомиcс.cом“ (эн). ГоCомиcс (2015-йил 17-октябр). Қаралди: 2022-йил 17-феврал.

Адабиётлар

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Aylurofobiya" dan olindi