AynulQuzzot

АйнулҚуззот, Абулмаоний ибн Абдуллоҳ ибн Абубакр Муҳаммад ибн Али ибн Ҳасан ибн Али Миёнжий Ҳамадоний (1099 – Ҳамадон – 1131) – форс-тожик мутасаввиф шоири, олим ва мутафаккири. Ўз даврининг барча илмида тенгсиз бўлиб, “замон орифлари пешвоси”, “аср ягонаси” сифатида улуғланган. Тасаввуф назариётчиси. Муҳаммад Ғаззолий таъсирида бўлган. Кейин Абу Али ибн Сино асарларини чуқур мутолаа қилиб, фалсафани ўрганишга киришган. Тасаввуфий асарларида эркин мушоҳада юритиб, баъзи қалтис фикрларни баён этгани, айрим диндорларни танқид қилгани учун дорга осилиб, жасади ўтда куйдирилган.

Ижоди

Унинг илоҳий ҳикматга оид “Яздоншинохт” (“Худони таниш”), тасаввуфнинг ўн асосини талқин қилувчи “Тамҳидот” (“Текислаш”), Худонинг сифатлари ва зотига бағиш­ланган “Зубдат ул-ҳақойиқ” (“Ҳақиқатлар қаймоғи”), шунингдек, “Тафсири Қуръон” (“Қуръон тафсири”), “Мактубот” (“Мактублар”), “Шарҳи калимоти қисори Бобо Тоҳир” (“Бобо Тоҳир сўзларининг қисқача шарҳи”) асарлари машҳур.

Алишер Навоий унга “Насойим ул-муҳаббат”да алоҳида фасл ажратиб, Шайх Муҳаммад Ҳаммуя ва Муҳаммад Ғаззолий билан суҳбатда бўлгани, Аҳмад Ғаззолийга мактуб ёзиб ўзаро фикр алмашгани, кўп каромат соҳиби эканлигини қайд этган.