Айше Диттанова (қрим татарча: Ayşe Dittan; 1918-йил 27-феврал – 2015-йил-15 ноябр) – қрим актрисаси, Қрим-татар драма театрини қайта тиклаш ташаббускори[1]. Украинада хизмат кўрсатган артист (1993)[2].

Ёшлиги ва таълими

Айше Диттанова 1918-йил 27-февралда Дерекўй (ҳозирги Қримнинг Ялта шаҳри таркибига кирган қишлоқ) қишлоғида туғилган[3]. 1933-йилда Диттанова Симферопол театр коллежини тамомлаган[4]. Ўқишни тугатгач, у Қрим драма театри труппасида ишлай бошлади[5].

Фаолияти

1937-йилда СССРда Қрим татарларига қарши қатағонлар бошланди ва Диттанованинг опа-сингиллари „хиёнат“да айбланиб ўлдирилди. Барча қийинчиликларга қарамай, Диттанова унга кичик эпизодик роллар берилган бўлса ҳам, театрни тарк этмади[1]. Унинг "Боғчасарой фонтани" спектаклидаги роли Диттанованинг саҳнадаги фаолиятидаги энг муҳими ҳисобланади[4].

1938-йилда Диттанова Қрим-татар театрида ишлаган Межит Асановга турмушга чиқди ва улар икки қиз ва бир ўғилни тарбиялашди[1].

Иккинчи жаҳон уруши бошланганда, Диттанова бошқа саҳна актёрлари билан бирга Қримда аскарлар учун намойишлар ўтказган ва 1944-йилда у Тожикистоннинг Ленинобод шаҳрига юборилган[1]. У ерда 1946-1951 йилларда Ленинобод рус драма театрида театр актрисаси сифатида фаолиятини давом эттирди. СССРнинг тоталитар сиёсати туфайли Диттановага, бошқа қрим-татар актёрлари сингари, миллий санъат билан шуғулланишга рухсат берилмаган[6].

1989-йилда Диттанова Қримга қайтиб келди ва дарҳол Қрим-татар театрини тиклаш устида ишлай бошлади[1]. Театр қайта тиклангач, Диттанова 1990-йилдан 1996-йилгача у ерда ишлади[7].

1993-йилда Диттанова маданият ривожига қўшган катта ҳиссаси учун Украинада хизмат кўрсатган артист унвонига сазовор бўлди[2]. 1996-йилдан у Ню-Ёркда яшаган[5]. У Қримга бир неча бор ташриф буюрган ва 2010-йилда Симферополдаги Қрим-татар кутубхонасида ижодий учрашувда иштирок этган[4].

2014-йилда у БМТнинг Ню-Ёркдаги штаб-квартирасида қрим-татарлар депортациясининг 70 йиллигига бағишланган маросимда нутқ сўзлаган[8].

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 „КИРИМ ТАТАР ТİЙАТРОСУНУН СÖНМЕЕН ЙИЛДИЗИ АЙŞЭ ДİТТАНОВА“ (тр). Тариҳистан.орг - Ҳабер, Кüлтüр, Дış Политика, Сиясет, Гüндем. Қаралди: 2021-йил 26-декабр.
  2. ↑ 2,0 2,1 „Про присвоєння почесних звань України майстрам сцени Кримсько-татарського музично-драматичного театру, м. Сімферополь“ (ук). Офіційний вебпортал парламенту України. Қаралди: 2021-йил 26-декабр.
  3. ↑ „Айше ДИТАНОВОЙ (1918)“ (ру-РУ). Республиканская крымскотатарская библиотека им. И. Гаспринского. Қаралди: 2021-йил 26-декабр.
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 „В Симферополе состоялась творческая встреча с Айше Диттановой“ (ру-РУ). Милли Фирка (2010-йил 3-май). Қаралди: 2021-йил 26-декабр.
  5. ↑ 5,0 5,1 „Вісім видатних кримських татарок“ (ук). Іслам в Україні (2016-йил 9-март). 2016-йил 1-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 26-декабр.
  6. ↑ „Неw-Ёркта актриса Айşэ Диттанова вефат этти“. Қıрıм.Ақиқат. Қаралди: 2021-йил 26-декабр.
  7. ↑ „Мерем İбраимова Қıрıм МиллийТеатро Артисти“ (тр). Кıрıм'ıн Сеси Газетеси (2018-йил 17-сентябр). Қаралди: 2021-йил 26-декабр.
  8. ↑ „В ООН відбулась церемонія присвячена 70-й річниці депортації кримських татар“ (ук). ВОА. Қаралди: 2021-йил 26-декабр.