Ziyosfera

Azilxon Nurshayiqov

Азилхон Нуршайиқов (1922-йил 15-декабр, Шарқий Қозоғистон вилояти, Жарма тумани, Оқбузау қишлоғи — 2011-йил 12-феврал, Олмаота) — ёзувчи, Улуғ Ватан уруши қатнашчиси. Қозоғистон ССР Давлат мукофоти лауреати (1978). Қозоғистон халқ ёзувчиси (1990). А.А.Фадеэв номидаги халқаро мукофот лауреати (1987). Шарқий Қозоғистон вилояти фахрий фуқароси[1].

Азилхон Нуршайиқов
Асл исми қозоқча: Әзілхан Нұршайықов
Таваллуди 1922-йил 15-декабр
Шарқий Қозоғистон вилояти, Жарма тумани
Вафоти 2011-йил 12-феврал
Олмаота
Ижод қилган тиллари Қозоқ тили ва рус тили
Фуқаролиги SSSR bayrogʻi СССР, Qozogʻiston bayrogʻi Қозоғистон
Фаолият тури ёзувчи, Улуғ Ватан уруши фахрийси
Жанр Очерк
Дебют 1964-йили „Махаббат ани“ ҳикояси
Мукофотлари Парасат ордени
Веб-сайти
ҳттп://нуршаикҳов.кз/кз/

Биографияси

Найман қабиласининг Бура уруғидан чиққан[2][3].

  • Олмаотадаги кончилик институтида, Қозоқ педагогика билим юртида, Семейдаги педагогика институтида таҳсил олган.
  • 1941—1945-йилларда Қизил Армия сафларида урушда қатнашган. Шеър, ҳикоя ва очерклари олдинги, республика ва вилоят газеталарида чоп этилган.
  • Урушдан кейин КазМУни тамомлаган (1949).
  • 1953-йилдан 1979-йилгача „Қозоғистон пионери“ (ҳозирги „Улан“) газетасида бўлим мудири, адабий ходим, бўлим бошлиғи, „Социалистик Қозоғистон“ (ҳозирги „Эгемен Қозоғистон“) газетаси муҳаррири ўринбосари. .
  • 1953—1956-йилларда — Павлодар вилояти „Қизил ту“ газетаси муҳаррири,
  • 1961—1963-йилларда республика „Қозоқ адабиёти“ газетаси бош муҳаррири, Қозоқ Совет тили, адабиёти ва фолклор энсиклопедияси таҳририяти мудири, ХХР Адабиёт ва санъат институтида илмий ходим бўлган. Қозоғистон Давлат Фанлар Академияси. Биринчи очерк, ҳикоялар тўплами 1956-йилда „Алистағи раён“ номи билан нашр этилган.
  • 1985-йилда ёзувчи Улуғ Ватан уруши фахрийлари хотираси жамғармасини ташкил этиш ташаббуси билан чиқди, унинг фаолияти Улуғ Ватан уруши ҳақидаги дастлабки далилларни ёзиб олишга қаратилган эди.
  • 1987-йилда — „Дорогиэ Памая“ ҳарбий-ватанпарварлик тўплами учун А.А.Фадеэв халқаро мукофотига сазовор бўлган[4].

2011-йили Осиёда 2011 қишки ўйинларида эстафетани бошқарган. Бир неча кундан кейин вафот этди ва хотинининг ёнига дафн қилинди.

2021-йил 9-март куни Махаббат қизиқ мол жилдар телесериали премераси Қозоғистон миллий телеканалида кўрсатила бошлайди[5].

Ижодкорлик фаолияти

  • Тоғиз толғау, А., 1977
  • Автопортрет, А., 1977
  • Шиғ. жин 2 жилд, А., 1992
  • Жамбилға хар: Аскери эстеликтер, А., 1996
  • Қаламгер жане онинг достари, А., 2000
  • Ўмир ўрнектери: Адебий кунделиктер, А., 2000
  • Махаббат, қизиқ мол жилдар (рус тилида, 1980—1982), А., 2002
  • Ақиқат пен ангиз, А., 2004
  • Махаббат жирлари (рус тилида, 1965—1982), А., 2005
  • Мангилик махаббат жирлари, А., 2005
  • Тангд. шиғ. жин., 10-жилд, 2005.

Таржималари

И.Буниннинг ишларин, М.Шолоховнинг „Одам тақдири“, П.Павленконинг „Нашр қилинмаган хат“ ҳикоялари, А.Жейкобсоннинг „Қўрқув“ песаси, жилд. б. асарларини қозоқ тилига таржима қилган.

Давлат мукофотлари

  • Қозоғистон ССР Олий Кенгашининг Фахрий ёрлиғи;
  • 1943-йилда СССРнинг „Жасорат учун“ медали;
  • 1944-йилда СССРнинг „Жанговар жасорати учун“ медали;
  • 1944-йилда СССР 3-даражали „Шон-шараф“ ордени
  • 1945-йил СССР медали „Германия устидан ғалаба учун“;
  • 1945-йилда СССРнинг „Варшавани озод қилгани учун“ медали;
  • 1956-йилда СССРнинг хизматлари учун ордени;
  • 1984-йил СССР халқлари дўстлиги ордени;
  • 1985-йилда СССР 2-даражали Ватан уруши ордени;
  • СССР меҳнат фахрийси медали;
  • 1970-йилда „Меҳнат учун Ленин таваллудининг 100 йиллиги“ медали;
  • 1978-йилда „Ҳақиқат ва афсона“ романи учун Қозоғистон ССР Абай номидаги Давлат мукофоти билан тақдирланган.
  • 1987-йилда А. А. Фадеэв номидаги халқаро мукофот лауреати;
  • 1990-йилда у „Қозоғистон халқ ёзувчиси“ фахрий унвони билан тақдирланган.
  • 1995-йилда мустақил Қозоғистоннинг „Хизмати учун“ медали билан тақдирланган.
  • 2001-йил „Қозоғистон мустақиллигига 10 йил“ медали
  • 2005-йилда у Мустақил Қозоғистон Республикасининг „Парасат ордени“ давлат мукофоти ва шаҳзоданинг фармони билан тақдирланган.
  • 2010-йилда Мустақил Қозоғистон Республикасининг олий давлат мукофоти „ Ватан ордени“ раҳбарининг ўзи томонидан тақдирланган (2010-йилда Остона шаҳрида, Акор).
  • 2010-йилда у Қозоғистон Республикаси биринчи президентининг адабиёт ва санъат соҳасидаги давлат ва президентлик даражасини олди.
  • Шарқий Қозоғистон вилояти фахрий фуқароси
  • Жарма тумани фахрий фуқароси[6].

Шахсий хусусиятлари

  • Ҳарбий унвон — катта сержант.
  • Хобби — бу суратга олиш, яхши китоблар йиғиш.
  • Турмуш ўртоғи — Ҳалима Калиакбаровна Ўзбаканова-Нуршайикова (1922—2001), ўқитувчи, адабий ҳамроҳ. Қизлари — Нуршайикова Жанар Азилхоновна (1949-йилда туғилган), филология фанлари доктори, профессор, Нуршайикова

Жаннат Азилхоновна (1951-йилда туғилган), иқтисодчи; ўғиллари — Арнур Азилхонули (1952-йилда туғилган), энергетик, Жаннур Азилхонули (1954-йилда туғилган), электротехника муҳандиси[7].

Хотира

2017-йилда Қозоғистон Марказий давлат музейида саккиз йирик ёзувчига, жумладан Нуршайиқовга бағишланган кўргазма очилди. Экспозициядан ёзувчининг шахсий буюмлари, мукофотлари, портретлари, плакатлари ва асарлари учун иллюстрациялар жой олган.

2019-йилда Семей шаҳри кўчаларидан бирига ёзувчи номи берилди.

Ўлимидан сал аввал Азилхон Нуршайхов 2011-йилги Осиё ўйинлари спорт тадбирида эстафетани кўтарган эди. Бир неча кундан кейин ёзувчи касалхонада вафот этди. У Кенсай қабристонига 10 йил олдин вафот этган рафиқаси ёнига дафн этилган. Кейинчалик Олма-Отада унинг мемориал офиси очилди.

Манбалар

  1. ↑ "Қазақстан": Ұлттиқ энсклопедия/Бас редактор Ә. Нисанбаэв — Алмати „Қазақ энсиклопедияси“ Бас редаксияси, 1998 ИСБН 5-89800-123-9
  2. ↑ „архив нусхаси“. 2021-йил 15-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 24-октябр.
  3. ↑ „архив нусхаси“. 2021-йил 15-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 24-октябр.
  4. ↑ Қалқабаэва С., Ә.Нұршайиқов прозасиндағи адамгершілік ізденістер, А., 2004
  5. ↑ „"Махаббат, қызық мол жылдар" телехикаясының премьерасы“ (қозоқча) (2021-йил 9-март). 2022-йил 24-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 24-октябр.
  6. ↑ Әлім І., Махаббат жиршиси, Аст., 2005
  7. ↑ Қазақстан Республикасинда кімнің кім экені — 2011. 2 томдиқ аниқтамалиқ. Алмати, 2011. ИСБН 978-601-278-473-2 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Azilxon_Nurshayiqov" dan olindi