Azoboʻyoqlar

Azoboʻyoqlar – molekulasida aromatik radikallar (ba’zi geterotsiklik birikmalar)ni birlashtiruvchi bir yoki bir necha azoguruh boʻlgan organik boʻyovchi moddalar. Odatda azoboʻyoqlar tarkibiga muayyan sondagi aminoguruh, oksiguruh va boshqa guruhlar kiradi. Azoguruh soniga qarab mono-, di-, tri- va poliazoboʻyoqlar boʻlishi mumkin. Azoboʻyoqlar molekulasi tarkibida auksoxromlar boʻladi. Azobirikmalarda esa auksoxromlar boʻlmaydi. Azoboʻyoqlar xilma-xilligi va sifati jihatidan boʻyoqlar orasida birinchi oʻrinni egallaydi. Ularni hosil qilish uchun, avvalo, aromatik aminlar diazotirlash reaksiyasiga kiritiladi. Bunda hosil boʻlgan diazobirikmalarga, odatda aromatik aminlar yoki fenollar ta’sir et-tirib, azoboʻyoqlar olinadi. Azoboʻyoqlar kislotali, asosli, erimaydigan boʻyoqlar va boshqalarga boʻlinadi. Bulardan tashqari, pigment azoboʻyoqlar, lok azoboʻyoqlar, moy va spirtda eriydigan azoboʻyoqlar, atsetat ipagini boʻyaydigan azoboʻyoqlar va boshqa boʻladi. Azoboʻyoqlar toʻqimachilik sanoatida, lok-boʻyoq, poligrafiya, koʻnchilik, qogʻoz, rezina sanoatida va sanoatning boshqa tarmoqlarida ishlatiladi (qarang Sintetik boʻyoqlar).

Adabiyotlar

• OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil