Б витаминлари сувда эрийдиган витаминлар синфидир, улар ҳужайра метаболизмида ва қизил қон ҳужайралари синтезида муҳим рол ўйнайди [1] . Гарчи бу витаминлар ўхшаш номларга эга бўлса ҳам (Б 1, Б 2, Б 3 ва бошқалар), улар кимёвий жиҳатдан бир-биридан фарқ қиладиган бирикмалар бўлиб, улар кўпинча бир хил озиқ-овқатларда мавжуд. [1] Умуман олганда, саккизтасини ўз ичига олган хун таквиелери витамин Б комплекси деб аталади. Алоҳида Б витамини қўшимчалари ҳар бир витаминнинг ўзига хос сони ёки номи билан аталади, масалан, тиамин учун Б 1, рибофлавин учун Б 2 ва ниацин учун Б 3 [1] . Баъзилар сонидан кўра кўпроқ номи билан тан олинади, масалан, пантотеник кислота, биотин ва фолат.

Ҳар бир Б витамини ёки асосий метаболик жараёнлар учун кофактор (одатда коэнзим ) ёки уни яратиш учун зарур бўлган кашшоф ҳисобланиб, шунинг учун муҳим озуқа ҳисобланади [1] .

Эслатма: Бир пайтлар витамин деб ҳисобланган бошқа моддалар Б-витаминларини рақамлаш схемасида рақамлаб берилган, аммо кейинчалик улар ҳаёт учун зарур эмаслиги ёки организм томонидан ишлаб чиқарилганлиги аниқланди, шунинг учун витамин учун иккита муҳим шартга жавоб бермади.

Манбалар

Б витаминлари гўшт, тухум ва сут маҳсулотларида кўп миқдорда мавжуд [1] . Шакар ва оқ ун каби қайта ишланган углеводлар, қайта ишланмаган ҳамкасбларига қараганда камроқ Б витаминига эга. Шу сабабли, кўплаб мамлакатларда (жумладан, АҚШда) Б гуруҳи витаминлари тиамин, рибофлавин, ниацин ва фолий кислотаси қайта ишланганидан кейин оқ унга қўшилиши қонун билан талаб қилинади. Бу озиқ-овқат ёрлиқларида " бойитилган ун " деб аталади. Б витаминлари айниқса курка, оркинос ва жигар каби гўштда тўпланган [2] .

Б витаминлари манбаларига шунингдек, исмалоқ, дуккакли экинлар ( пулс ёки ловия), тўлиқ доналар, қушқўнмас, картошка, банан, чили қалампири, нонушта донлари киради [1] . Б 12 витамини ўсимлик маҳсулотларида кўп миқдорда мавжуд эмас [3] (гарчи у ферментланган сабзавот маҳсулотларида, баъзи денгиз ўтларида ва баъзи қўзиқоринларда ўртача кўп миқдорда топилган бўлса-да, бу ҳолатларда витаминнинг био-мавжудлиги ноаниқ бо'либ қолмоқда) [4] , Б 12 танқислигини вегетариан диэтани сақлайдиганлар учун қонуний ташвишга айлантириш. Ўсимликларга асосланган озиқ-овқат ишлаб чиқарувчилари баъзан Б 12 таркиби ҳақида хабар беришади, бу эса қандай манбалар Б 12 ҳосил қилиши ҳақида чалкашликка олиб келади. Б 12 таркибини ўлчаш учун стандарт АҚШ фармакопияси (УСП) усули Б 12 ни тўғридан-тўғри ўлчамаганлиги сабабли чалкашлик юзага келади. Бунинг ўрнига, у озиқ-овқатга бактериал жавобни ўлчайди. Ўсимлик манбаларида топилган Б 12 витаминининг кимёвий вариантлари бактериялар учун фаол, аммо инсон танаси томонидан фойдаланилмайди. Худди шу ҳодиса бошқа турдаги озиқ-овқатларда ҳам Б 12 миқдорининг ҳаддан ташқари кўпайишига олиб келиши мумкин [5] .

Б витамини истеъмолини оширишнинг кенг тарқалган усули - бу хун таквиеларидан фойдаланиш. Б витаминлари одатда энергетик ичимликларга қўшилади, уларнинг аксарияти кўп миқдорда Б витаминлари билан сотилади [6] .

Улар сувда эрийдиганлиги сабабли, ортиқча Б витаминлари одатда осонгина чиқарилади, гарчи индивидуал сўрилиши, ишлатилиши ва метаболизми фарқ қилиши мумкин [6] . Кексалар ва спортчилар сўрилишидаги муаммолар ва энергия ишлаб чиқаришга бўлган эҳтиёжнинг ортиши туфайли Б 12 ва бошқа Б витаминларини истеъмол қилишлари керак бўлиши мумкин.  Оғир танқислик ҳолатларида Б витаминлари, айниқса Б 12, шунингдек, етишмовчиликни бартараф этиш учун инъэкция йўли билан юборилиши мумкин [7]  . ]1-тоифа ва 2-тоифа диабетга чалинганларга, шунингдек, плазмадаги тиаминнинг паст консентрациясининг юқори тарқалиши ва диабет билан боғлиқ тиамин клиренсининг ошиши асосида тиаминни тўлдириш тавсия этилиши мумкин [8] . Бундан ташқари, эрта эмбрион ривожланишида фолат етишмовчилиги асаб найчалари нуқсонлари билан боғлиқ. Шундай қилиб, ҳомиладор бўлишни режалаштирган аёллар, одатда, кунлик фолий кислотасини истеъмол қилишни кўпайтириш ёки қўшимча олиш тавсия этилади [9] .

Камчиликлар

Витамин етишмаслигининг бир қанча касалликлари Б витаминлари етишмаслигидан келиб чиқиши мумкин. Бошқа Б витаминлари етишмовчилиги номдаги танқислик касаллигининг бир қисми бўлмаган аломатларга олиб келади.

Бошқа таъсирлар

Сувда эрийдиган Б витаминлари сийдик билан чиқариб юборилганлиги сабабли, баъзи Б витаминларининг катта дозаларини қабул қилиш одатда фақат вақтинчалик ён таъсирларни келтириб чиқаради (фақат бундан мустасно пиридоксин). Умумий ножўя таъсирлар безовталик, кўнгил айниши ва уйқусизликни ўз ичига олиши мумкин. Ушбу ножўя таъсирлар деярли ҳар доим озиқ-овқат эмас, балки хун таквиелери туфайли юзага келади.

Тегишли бирикмалар

Қуйидаги моддаларнинг кўпчилиги витаминлар деб аталган, чунки улар бир вақтлар витаминлар деб ҳисобланган. Улар энди бундай деб ҳисобланмайди ва уларга тайинланган рақамлар энди юқорида тавсифланган Б-комплекс витаминларининг ҳақиқий сериясидаги "бўшлиқлар" ни ташкил қилади (масалан, Б 4 витамини ё'қ). Улардан баъзилари, гарчи одамлар учун муҳим бўлмаса-да, бошқа организмларнинг рационида муҳим аҳамиятга эга; бошқалари маълум озуқавий қийматга эга эмас ва ҳатто маълум шароитларда заҳарли бўлиши мумкин.

  • Витамин Б 4 : холин, аденин ёки карнитиннинг алоҳида кимёвий моддаларига мурожаат қилиши мумкин [10][11] .
    • Холин инсон танаси томонидан синтезланади, аммо сог'лиг'ини сақлаш учун этарли эмас ва ҳозирда муҳим парҳез озуқаси ҳисобланади [12] .
    • Аденин - бу инсон танаси томонидан синтез қилинган нуклеобаза [13] .
    • Карнитин ба'зи қуртлар учун муҳим озиқ моддалардир, лекин одамлар учун эмас [14] .
  • Витамин Б 8 : аденозин монофосфат (АМП), аденилик кислота сифатида ҳам танилган [15] . Б 8 витамини иноситолга ҳам тегишли бо'лиши мумкин [16] .
  • Витамин Б 10 : пара -аминобензой кислотаси (пАБА ёки ПАБА), о'симликлар ва бактериялар томонидан ишлаб чиқариладиган фолат молекуласининг кимёвий компоненти ва ко'плаб озиқ-овқатларда мавжуд [17][18] . У терига қо'лланиладиган ултрабинафша нурланишидан ҳимоя қилувчи қуёш креми сифатида танилган ва ба'зида ма'лум тиббий шароитлар учун ог'из орқали қабул қилинади [17] [19] .
  • Витамин Б 11 : птеройлҳептаглутамик кислота (ПҲГА; жо'жа о'сиш омили). Витамин Бc-конжугати ҳам ПҲГА билан бир хил эканлиги аниқланди. Фолат ҳосиласи (ушбу номенклатурада "птероилмоноглутамик кислота") [20] .
  • Витамин Б 13 : оротик кислота [21] .
  • Витамин Б 14 : ҳужайра пролиферанти, анемияга қарши, каламуш о'сиш омили ва о'смага қарши птерин фосфат, Эрл Р. Норрис номи билан аталган. Инсон сийдигидан 0,33 ппм (кейинроқ қонда) ажратилган, аммо кейинчалик у томонидан ташлаб кетилган, чунки қо'шимча далиллар буни тасдиқламади. У, шунингдек, бу ксантоптерин эмаслигини да'во қилди.
  • Витамин Б 15 : пангамик кислота [21], шунингдек, пангамат сифатида ҳам танилган. Хун таквиеси ва дори сифатида турли шаклларда тарг'иб қилинади; хавфли деб ҳисобланган ва АҚШ озиқ-овқат ва фармацевтика идораси томонидан мусодара қилиниши мумкин [22] .
  • Витамин Б 16 : диметилглисин (ДМГ) [23] инсон танаси томонидан холиндан синтезланади.
  • Витамин Б 17 : амигдалин заҳарли бирикмасининг псевдо-илмий номи, у битта бирикма бо'лишига қарамай, худди шундай сохта илмий номи "нитрилозидлар" сифатида ҳам танилган. Амигдалинни турли о'симликларда топиш мумкин, лекин ко'пинча о'рик чуқурларидан ва бошқа шунга о'хшаш мева ядроларидан олинади. Амигдалин турли хил ичак ферментлари томонидан гидролизланади ва бошқа нарсалар қаторида водород сияниди ҳосил бо'лади, бу эса этарлича юқори дозага та'сир қилганда одамлар учун заҳарли ҳисобланади. Ба'зи тарафдорлар амигдалиннинг токсиклиги ва илмий далилларнинг жиддий этишмаслигига қарамай, саратон касаллигини даволаш ва олдини олишда самарали эканлигини та'кидлайдилар [24] .
  • Витамин Б 20 : Л - карнитин [23] .
  • Витамин Б ф : карнитин [15] .
  • Витамин Б м : мё -иноситол, шунингдек, "сичқончани антиалопезия омили" деб ҳам аталади [25] .
  • Витамин Б п : "антипероз омили", жо'жаларда перосис, оёқ бузилишининг олдини олади; холин ва марганец тузлари билан алмаштирилиши мумкин [14][15] [26] .
  • Витамин Б Т : карнитин [27][14] .
  • Витамин Б в : пиридоксиндан ташқари Б6 тури.
  • Витамин Б W : д-биотиндан ташқари биотиннинг бир тури.
  • Витамин Б х : пАБА (қаранг: витамин Б 10 ) ва пантотеник кислота учун муқобил ном [14] [19] .

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 „Фолате - Фаcт Шеэт фор Ҳеалтҳ Профессионалс“. Оффиcе оф Диэтарй Супплеменц, УС Натионал Институтес оф Ҳеалтҳ (2021-йил 29-март). Қаралди: 2022-йил 29-апрел. Манба хатоси: Инвалид <реф> таг; наме "НИҲ" дефинед мултипле тимес wитҳ дифферент cонтент
  2. ↑ Стипанук, М.Ҳ.. Биочемиcал, пҳйсиологиcал, молеcулар аспеcц оф ҳуман нутритион, 2нд, Ст Лоуис: Саундерс Элсевиэр, 2006 — 667-бет. ИСБН 9781416002093. 
  3. ↑ "Ҳеалтҳ эффеcц оф веган диэц". Тҳе Америcан Жоурнал оф Cлиниcал Нутритион 89 (5): 1627С–1633С. Май 2009. дои:10.3945/ажcн.2009.26736Н. ПМИД 19279075. 
  4. ↑ „Витамин Б12 супплеменц аре эссентиал фор веганс“ (2018-йил 14-феврал).
  5. ↑ "Витамин Б-12: плант соурcес, реқуиременц, анд ассай". Тҳе Америcан Жоурнал оф Cлиниcал Нутритион 48 (3 Суппл): 852–8. Септембер 1988. дои:10.1093/ажcн/48.3.852. ПМИД 3046314. Арчивед фром тҳе оригинал он 24 Фебруарй 2008. ҳттпс://wеб.арчиве.орг/wеб/20080224121926/ҳттп://www.ажcн.орг/cги/репринт/48/3/852. 
  6. ↑ 6,0 6,1 Wоолстон, Чрис. „Б витаминс дон'т боост энергй дринкс' поwер“. Лос Ангелес Тимес (2008-йил 14-июл). 2008-йил 19-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2008-йил 8-октябр. Манба хатоси: Инвалид <реф> таг; наме "Wоолстон" дефинед мултипле тимес wитҳ дифферент cонтент
  7. ↑ „Витамин Б инжеcтионс ментионед“. 2008-йил 3-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2008-йил 29-июл.
  8. ↑ "Ҳигҳ преваленcе оф лоw пласма тҳиамине cонcентратион ин диабетес линкед то а маркер оф васcулар дисеасе". Диабетологиа 50 (10): 2164–70. Оcтобер 2007. дои:10.1007/с00125-007-0771-4. ПМИД 17676306. ПМC 1998885. //www.пубмедcентрал.ниҳ.гов/артиcлерендер.фcги?тоол=пмcентрез&артид=1998885. 
  9. ↑ "Периcонcептионал витамин усе, диэтарй фолате, анд тҳе оccурренcе оф неурал тубе дефеcц". Эпидемиологй 6 (3): 219–26. Май 1995. дои:10.1097/00001648-199505000-00005. ПМИД 7619926. 
  10. ↑ Наварра, Това. Тҳе Энcйcлопедиа оф Витаминс, Минералс, анд Супплеменц. Инфобасе Публишинг, 1 Жануарй 2004 — 155-бет. ИСБН 978-1-4381-2103-1. 
  11. ↑ Лундблад, Рогер Л.. Ҳандбоок оф Биочемистрй анд Молеcулар Биологй, Фоуртҳ, CРC Пресс, 30 Жулй 2010 — 251–-бет. ИСБН 978-1-4200-0869-2. 
  12. ↑ "Чолине: ан эссентиал нутриэнт фор публиc ҳеалтҳ". Нутритион Ревиэwс 67 (11): 615–23. Новембер 2009. дои:10.1111/ж.1753-4887.2009.00246.х. ПМИД 19906248. ПМC 2782876. //www.пубмедcентрал.ниҳ.гов/артиcлерендер.фcги?тоол=пмcентрез&артид=2782876. 
  13. ↑ "Тҳе ассай оф витамин Б(4)". Тҳе Биочемиcал Жоурнал 24 (6): 1827–31. 1930. дои:10.1042/бж0241827. ПМИД 16744538. ПМC 1254803. //www.пубмедcентрал.ниҳ.гов/артиcлерендер.фcги?тоол=пмcентрез&артид=1254803. 
  14. ↑ 14,0 14,1 14,2 14,3 Бендер, Давид А.. А Диcтионарй оф Фоод анд Нутритион. Охфорд Университй Пресс, 29 Жануарй 2009 — 521-бет. ИСБН 978-0-19-157975-2. 
  15. ↑ 15,0 15,1 15,2 Берданиэр, Cаролйн Д.. Ҳандбоок оф Нутритион анд Фоод, Сеcонд, CРC Пресс, 24 Аугуст 2007 — 117-бет. ИСБН 978-1-4200-0889-0. 
  16. ↑ „Витамин Б8 (Иноситол) Овервиэw Информатион“. WебМД.cом. WебМД, ЛЛC.
  17. ↑ 17,0 17,1 „Витамин Б10 (Пара–аминобензоиc аcид (ПАБА)): усес, сиде эффеcц, интераcтионс анд wарнингс“. WебМД.cом. WебМД, ЛЛC. Қаралди: 2014-йил 24-январ.
  18. ↑ "Лаcтиc аcид баcтериа продуcинг Б-гроуп витаминс: а греат потентиал фор фунcтионал cереалс продуcц" (ПДФ). Апплиэд Миcробиологй анд Биотечнологй 96 (6): 1383–94. Деcембер 2012. дои:10.1007/с00253-012-4440-2. ПМИД 23093174. ҳттпс://www.ресеарчгате.нет/публиcатион/232648393. 
  19. ↑ 19,0 19,1 "Пара-аминобензоиc аcид". Медлине Плус Медиcал Энcйcлопедиа. Унитед Статес Натионал Институтес оф Ҳеалтҳ. ҳттпс://www.нлм.ниҳ.гов/медлинеплус/энcй/артиcле/002518.ҳтм. Қаралди: 24 Жануарй 2014. 
  20. ↑ СПИЭС, ТД; ГАРCИА ЛОПЕЗ, Г (1947). "А cомпаративе студй оф тҳе эффеcтивенесс оф сйнтҳетиc фолиc аcид, птеройлдиглутамиc аcид, птеройлтриглутамиc аcид анд птеройлҳептаглутамиc аcид (Бc cонжугате).". Интернатионале Зеицчрифт фур Витаминфорсчунг. Интернатионал жоурнал оф витамин ресеарч. Жоурнал интернатионал де витаминологиэ 19 (1–2): 1–12. ПМИД 18905002. 
  21. ↑ 21,0 21,1 Ҳерберт, Виcтор. Тотал Нутритион: Тҳе Онлй Гуиде Ёу'лл Эвер Неэд - Фром Тҳе Иcаҳн Счоол оф Медиcине ат Моунт Синаи. Ст. Мартин'с Пресс, 15 Фебруарй 1995 — 98-бет. ИСБН 978-0-312-11386-5. 
  22. ↑ „CПГ Сеc. 457.100 Пангамиc Аcид анд Пангамиc Аcид Продуcц Унсафе фор Фоод анд Друг Усе“. Cомплианcе Полиcй Гуиданcе Мануал. УС Фоод анд Друг Администратион (1995-йил 1-март). Қаралди: 2014-йил 25-январ.
  23. ↑ 23,0 23,1 Велисек, Жан. Тҳе Чемистрй оф Фоод. Wилей, 24 Деcембер 2013 — 398-бет. ИСБН 978-1-118-38383-4. 
  24. ↑ "Тҳе wҳйс оф cанcер қуаcкерй". Cанcер 53 (3 Суппл): 815–9. Фебруарй 1984. дои:10.1002/1097-0142(19840201)53:3+<815::АИД-CНCР2820531334>3.0.CО;2-У. ПМИД 6362828. 
  25. ↑ Велисек, Жан. Тҳе Чемистрй оф Фоод. Wилей, 24 Деcембер 2013 — 209-бет. ИСБН 978-1-118-38383-4. 
  26. ↑ Бендер, Давид А.. Нутритионал Биочемистрй оф тҳе Витаминс. Cамбридге Университй Пресс, 11 Септембер 2003 — 5-бет. ИСБН 978-1-139-43773-8. 
  27. ↑ "Чемиcал студиэс он витамин БТ исолатион анд чараcтеризатион ас cарнитине". Арчивес оф Биочемистрй анд Биопҳйсиcс 38 (1): 405–16. Жулй 1952. дои:10.1016/0003-9861(52)90047-7. ПМИД 12997117.