Badamia exclamationis
| Badamia exclamationis | |
|---|---|
_Xindian.jpg) | |
Ilmiy tasniflash | |
| Olam: | Hayvonlar |
| Tip: | Bo‘g‘imoyoqlilar |
| Sinf: | Hasharotlar |
| Turkum: | Tangachaqanotlilar |
| Oila: | Yelkanqanotlilar |
| Kenja oila: | Coeliadinae |
| Urugʻ: | Badamia |
| Turlari: | '''''B. exclamationis''''' |
| Binar nomi | |
|
''Badamia exclamationis'' ((Fabricius, 1775)[1]) | |
| Sinonimlari | |
| |
Badamia exclamationis, odatda jigarrang bigiz yoki ingichka qanotli bigiz deb ataladigan, kapalaklarning Hesperiidae oilasiga mansub turdir[2][3]. U Janubiy Osiyo, Janubi-Sharqiy Osiyo, Avstraliya va Okeaniyada uchraydi[4].
Tarqalishi
Jigarrang bigiz Shri-Lanka, Hindiston, Myanma, Kambodja, Yunnan janubi, Avstraliya va Yaponiyada uchraydi[2]. Bu kapalak Hindiston yarimoroli boʻylab, shuningdek, Andaman orollarida ham tarqalgan[5][2][6][7]. Turning asl joylashuvi Janubiy Hindiston hisoblanadi[2].
Holati
William Harry Evansning 1932-yildagi maʼlumotlariga koʻra, bu kapalak Hindistonda keng tarqalgan, Andaman orollarida esa kam uchraydi[6]. Mark Alexander Wynter-Blyth 1957-yilda uni „kam uchramaydigan“ va „mahalliy hududlarda keng tarqalgan“ tur sifatida qayd etgan[8]. Krushnamegh Kunte esa 2000-yilda bu turni musson oylarida barg toʻkuvchi oʻrmonlarda, keyingi oylarda esa doimiy yashil oʻrmonlarda keng tarqalgan deb qayd etgan[7].
Hayot tarzi
Jigarrang bigiz oʻrmonlarda yashovchi kapalak boʻlib, barg toʻkuvchi va doimiy yashil oʻrmonlarning ochiq joylari hamda chekkalarini afzal koʻradi. Uning qurtlari esa nam barg toʻkuvchi va yarim doimiy yashil oʻrmonlarda uchraydi[7]. U odatda oʻrmon soyasida ertalab yoki kechqurun uchadi[8]. Baʼzan yorqin quyosh nuri ostida ham gullarga qoʻnganini koʻrish mumkin[8]. U, jumladan, Glycosmis, Buddleia, Chromolaena va Lantana turkumlariga mansub oʻsimliklarning gullariga tashrif buyuradi. Bunday paytda u juda ehtiyotkor va serharakat boʻlib, gullar yoki to‘pgullar orasida keskin va tez harakatlanadi. Shuningdek, uni loyqa tuproqli nam joylarda yoki qushlarning axlatida oziqlanayotgan holatda ham uchratish mumkin[7].
Oddiy tasmasimon bigiz (Hasora chromus) kabi turlar sonining keskin koʻpayishi davrida jigarrang bigiz qurtlari ozuqa oʻsimliklarining deyarli barchasini yeb qoʻyishi mumkin. Natijada kapalaklar yangi ozuqa oʻsimliklari mavjud boʻlgan boshqa hududlarga, hatto butazorlar, oʻtloqlar va bogʻlar kabi boshqa yashash muhitlariga ham koʻchib oʻtishi mumkin[7].
Jigarrang bigiz butalar ustidan taxminan 2 metr balandlikda yoki daraxtlar tojida 18–23 metr balandlikda uchishi mumkin. Voyaga yetgan kapalaklar pastki qatlamlarda butalar va kichik daraxtlarning gullari bilan oziqlanadi, tuxum qoʻyish yoki quyoshda isinish uchun esa oʻsimliklarning yuqori qismlariga koʻtariladi. U quyoshda juda kam hollarda isinadi va bunday paytda qanotlarini yassi holda tutadi; oldingi qanotlari orqa qanotlarini qoplab, unga o‘q uchiga oʻxshash koʻrinish beradi. Kapalakning uchishi tez va sakrashsimon boʻlib, qanot qoqishidan tovush chiqadi[7].
Faol boʻlmagan paytda u soyali oʻrmon hududlarida barglarning pastki tomonida, boshi pastga qaratilgan holda dam oladi. Bezovta qilinganda, odatda, bir muddat juda faol tarzda atrofida uchib, keyin dam olayotgan joyiga qaytadi[7].
Tavsifi
Jigarrang bigiz oddiy koʻrinishdagi jigarrang kapalak boʻlib, tanasining ustki qismi toʻqroq, pastki qismi esa ochroq rangda boʻladi. Jinslari bir-biriga oʻxshash, biroq oldingi qanotlarida dalada kuzatish orqali farqlash qiyin boʻlgan uch-toʻrtta yarim shaffof dogʻ mavjud. Bigizning qorni och jigarrang boʻlib, uning boʻylab qora tasma shaklidagi chiziqlar joylashgan. Quruq mavsumda uchraydigan shakli odatda kichikroq va ranggi ochroq boʻladi hamda oldingi qanotlaridagi dogʻlar boʻlmasligi mumkin[7].
Bu bigizni boshqa turlardan uning uzun va ingichka qanotlari orqali oson ajratish mumkin. U Hindiston kapalaklari orasida qanot uzunligining eniga nisbati boʻyicha eng uzun qanotlarga ega turlardan biridir[7].
Galereya
- Jigarrang bigizning tasvirlari:
-
Jigarrang bigiz -
Muzey namunalari -
Ustki tomondan ko‘rinishi -
Juftlashayotgan juftlik -
Yetilgan tuxumlar -
Qurt. Mayyil, Hindiston -
Terminalia catappa bargini ipak tolalari bilan o‘rayotgan qurt. Dededo, Guam -
Terminalia catappa bargi bilan oziqlanayotgan qurt. Dededo, Guam
.jpg)
_(31621207561).jpg)
_(30927073453).jpg)
_-_Brown_Awl_WLB.jpg)
.jpg)
Manbalar
- ↑ LepIndex, Badamia exclamationis, ID 181283. 2018-yil 19-aprelda murojaat qilingan.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 Markku Savela tomonidan tayyorlangan Lepidoptera haqidagi maʼlumotlar. Badamia urugʻi haqidagi sahifa
- ↑ Tree of Life Web Project (TOL) tomonidan Badamia urugʻi haqidagi sahifa
- ↑
asas jamoat mulki boʻlgan maʼlumotlarni oʻz ichiga oladi: Swinhoe, Charles. Lepidoptera Indica. Vol. IX. London: Lovell Reeve and Co., 1911–1912 — 259–261-bet.
- ↑ R. K., Varshney; Smetacek, Peter. A Synoptic Catalogue of the Butterflies of India. New Delhi: Butterfly Research Centre, Bhimtal & Indinov Publishing, 2015 — 23-bet. DOI:10.13140/RG.2.1.3966.2164. ISBN 978-81-929826-4-9.
- ↑ 6,0 6,1 Evans, W. H.. The Identification of Indian Butterflies, 2nd, Mumbai, India: Bombay Natural History Society, 1932 — 321, ser no I 5.1-bet.
- ↑ 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 7,5 7,6 7,7 7,8 Kunte, Krushnamegh. Butterflies of Peninsular India, India, A Lifescape. Hyderabad, India: Universities Press, 2000 — 194–196, ser no 63-bet. ISBN 978-8173713545.
- ↑ 8,0 8,1 8,2 Wynter-Blyth, Mark Alexander. Butterflies of the Indian Region. Bombay, India: Bombay Natural History Society, 1957 — 470–471-bet. ISBN 978-8170192329.