Badh ibn Dustak
Абу Абдуллоҳ ал-Ҳусайн ибн Дустак ал-Ҳарбухтий, Абу Шуджа ёки Бад ёхуд Баз[1] (991-йилда вафот этган) — курд қабила етакчиси, она томондан Марвонийлар сулоласининг энг муҳим асосчиларидан бири[2].
| Бадҳ ибн Дустак | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Амир | |||||
| Салтанат | 983 — 991 | ||||
| Давомчиси | Ал-Ҳасан ибн Марвон | ||||
| Туғилиши | Ҳизан | ||||
| Вафоти |
991 Мосул | ||||
| |||||
| Сулола | Çêҳарбухтî | ||||
| Отаси | Дустак ал-Ҳамидий | ||||
Ташқи кўриниши
Бадҳ ташқи кўриниши жиҳатидан жуда улкан гавдали ва хунук деб тасвирланган[3].
Ёшлик даври
Бадҳ эҳтимол Ҳизан яқинида туғилган. Унинг шахсий ҳаёти ҳақида кўп маълумот сақланмаган. Вояга етганида Бадҳ дастлаб қуролланган кишилар гуруҳига, эҳтимол, жанговар тўдага бошчилик қилган. Бадҳ отасидан мерос қолган ҳудудларни эгаллаган бўлиб, бу Сиирт ва Битлис шаҳарлари атрофида жойлашган ҳамда расмий жиҳатдан Ҳамдонийларга тобе ҳисобланган курд қабилавий иттифоқи эди[2][4][5]. Бадҳ Ҳамидий (Ҳевиди) қабиласига, яъни Çêҳарбухтî (Çар Ботан) қабиласининг бир тармоғига мансуб эди. Бироқ унинг меросига Ҳевидий ва Достикий қабилалари ҳам даъво қилган. „Достикий“ номи унинг исмида учрайдиган Дустак билан боғлиқ бўлиб, бугунги кунда улар Бадинан ҳудудида Доски қабиласи номи остида яшаб келмоқда. Бадҳнинг Феҳм исмли синглиси ва Абулфаворис Ҳасан исмли укаси бўлган. Укаси 987—988-йилларда Бувайҳийларга қарши жангда ҳалок бўлган[1].
Бардас Склерос қўзғолони
Ўз қўзғолони даврида Склерос Бадҳдан ёрдам сўради. Бадҳ эса катта қўшин билан Таронга юриш қилиб, Муş шаҳрини талон-торож қилди. 978 ёки 979-йилда Бадҳ Малазгиртни эгаллашга киришди. Бу шаҳарни 968/969-йилда византияликлар вайрон қилган эди[6][7]. Кейинчалик Эрcиş, Аҳлат ва Баргири ҳам эгалланди[7].
984-йилда Бадҳ Майяфариқин ва бутун Диёрбакир ҳудудини эгаллади[2].
Шимолий Курдистондаги Бадкан қабиласининг келиб чиқиши Бадҳ ибн Дустакка бориб тақалади. Мазкур қабила Бадҳни „Калê Şêх Бадҳ“ („Бобо Шайх Бадҳ“) сифатида тасвирлайди. Ушбу қабила бугунги кунда Муş, Силван ва Диярбакир вилоятларида, Туркия ҳудудида яшаб келмоқда[8]. Малабади кўприги (Силванда жойлашган) ҳамда Батман дарёси (ундан Батман шаҳри номи келиб чиққан) ўз номларини Марвонийлар асосчиси Бадҳ номидан олган. Курд тилидаги „Мала Бади“ ибораси „Бадҳ уйи“ деган маънони англатади, Бад ман эса мазкур атаманинг қадимги шакли ҳисобланади[9].
Ўлими ва мероси
Бад Ҳамдонийларга қарши жангда ҳалок бўлган[2]. Қабри Сур ҳудудида жойлашган деб ҳисобланади[10]. Курдистон газетасида Бадҳ Салоҳиддин ва Бедирхон Бег билан бир қаторда асосий курд етакчиларидан бири сифатида тасвирланган[11].
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 Яз, Арафат (2020). "Мервâнî Девлети'нин Куруcусу Бâд б. Достıк" (тр). Туркиш Студиэс 15 (2): 724–726. ҳттпс://туркишстудиэс.нет/ҳисторй?мод=тамметин&макалеади=&макалеурл=эд2б3c4а-3c06-4д7c-85э3-дc2550фф25б2.пдф&кей=42699.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 Жwаидеҳ, Wадиэ. Тҳе Курдиш Натионал Мовемент: Иц Оригинс анд Девелопмент. Сйраcусе Университй Пресс, 2006 — 15-бет. ИСБН 9780815630937.
- ↑ Кеннедй, Ҳугҳ. Тҳе Пропҳет анд тҳе Аге оф тҳе Cалипҳатес: Тҳе Исламиc Неар Эаст фром тҳе Сихтҳ то тҳе Элевентҳ Cентурй (эн). Роутледге, 2015-12-14 — 224-бет. ИСБН 978-1-317-37639-2.
- ↑ Риппер, Тҳомас. Диэ Марwаниден вон Дияр Бакр. Германй: Эргон, 2000.
- ↑ Амедкоз / Амедроз, Ҳ. Ф. (Жануарй 1903). "Тҳе Манcднид Дйнастй ат Ҳайяфариқин ин тҳе Тентҳ анд Элевентҳ Cентуриэс А.Д". Cамбридге Университй Пресс: 123. дои:10.1017/С0035869Х0003001Х. ҳттпс://зенодо.орг/реcорд/1817820.
- ↑ Сеибт, Wернер. Диэ Склерои: эине просопограпҳисч-сигиллограпҳисче Студиэ (де). Виэнна: Верлаг дер Öстерреичисчен Академиэ дер Wиссенсчафтен, 1976 — 46-бет. ИСБН 9783700101802.
- ↑ 7,0 7,1 Текин, Раҳими. Аҳлат тариҳи. Османлı Араşтıрмаларı Вакфı, 2000 — 35-бет. ИСБН 9789757268307.
- ↑ „Мервани Кüрт бейлиğинин ҳазин сону“ (2019-йил 23-декабр).
- ↑ „Малабади Кöпрüсü йıллара мейдан окуёр“.
- ↑ „Счолар сеэкс реcогнитион фор томб оф Курдиш дйнастиc рулер“. Рûдаw (2020-йил 15-декабр). Қаралди: 2021-йил 5-май.
- ↑ Экиcи, Дениз. Курдиш Идентитй, Исламисм, анд Оттоманисм: Тҳе Макинг оф а Натион ин Курдиш Жоурналистиc Дисcоурсе (1898-1914) (эн). Лехингтон Боокс, 2021 — 61–62-бет. ИСБН 978-1-7936-1259-5.