Bahouddin Sam II
Баҳоуддин Сам ИИ (форсча: بهاء الدین سام) Ғурийларнинг Бомиён тармоғи тўртинчи ҳукмдори бўлиб, 1192-йилдан 1206-йилгача ҳукмронлик қилган.
| Баҳоуддин Сам ИИ | |
|---|---|
| Бомиён малики | |
 | |
| Салтанат | 1192 — 1206-йил 24-феврал |
| Ўтмишдоши | Аббос ибн Муҳаммад |
| Давомчиси | Жалолиддин Али |
| Туғилиши |
12-аср Бомиён |
| Вафоти |
1206-йил 24-феврал Ғазна яқини |
| Турмуш ўртоғи | Аловуддин Оцизнинг қизи |
| Фарзандлари |
Жалолиддин Али Аловуддин Муҳаммад |
| Уй | Ғурийлар |
| Отаси | Шамсиддин Муҳаммад ибн Масуд |
| Онаси | Ғиёсиддин Муҳаммаднинг синглиси |
| Дини | Ислом (Суннийлик) |
Келиб чиқиши ва ҳокимиятга эришуви
Баҳоуддин Сам ИИ Шамсиддин Муҳаммад ибн Масуд ҳамда унинг қариндоши Султон Ғиёсиддин Муҳаммаднинг исми номаълум бўлган опа-синглисининг ўғли эди. Баҳоуддиннинг Аббос ибн Муҳаммад исмли ўгай акаси ҳам бор эди. Унинг онаси туркий бўлган. 1192-йилда уларнинг отаси вафот этди ва Аббос қисқа фурсатда тахтга ўтирди. Бироқ, кўп ўтмай Ғиёсиддин ва унинг укаси Муъизз уд-Дин Муҳаммад Аббосни тахтдан тушириб, ўрнига Баҳоуддинни чиқардилар[1].
Ҳукмронлиги
Тахтга ўтирганидан кўп ўтмай, Баҳоуддин ўз фуқаролари орасида машҳурликка эришди ва кўплаб олимлар, жумладан машҳур эронлик файласуф Фахриддин Розийга ҳомийлик қилди. 1198-йилда Баҳоуддин Балх ҳокими вафотидан сўнг шаҳарни қорахитойлар назоратидан тортиб олди. Шу йилнинг ўзида Ғурийлар ва Хоразмшоҳлар давлати ўртасида уруш бошланди. Хоразмшоҳлар ўз сюзерини бўлган Қорахитойлар томонидан қўллаб-қувватланган эди. Хоразмшоҳлар Ҳиротга ҳужум қилди, Қорахитойлар эса Гузганга бостириб кириб, Баҳоуддинддан хирож талаб қилди[2]. Бироқ, Ғурийлар қисқа фурсатда ҳар икки давлатга оғир зарба беришга муваффақ бўлдилар ва бундан фойдаланиб Марв, Сарахс, Наса, Абиwард, Тус ҳамда Нишопурни эгалладилар[2]. Кўп ўтмай бу шаҳарларга бир неча ғурий шаҳзодалар ҳоким этиб тайинланди. Улар орасида Баҳоуддиннинг бобоси Фахриддин Масуднинг жияни Тожиддин Зангий ҳам бор эди.
1203-йил март ойида Ғиёсиддин Муҳаммад касаллик туфайли вафот этди ва ўрнига укаси Муъизз уд-Дин Муҳаммад Ғурийлар сулоласи бошлиғи бўлди. Бироқ, Ғиёснинг вафотидан кўп ўтмай, Хоразмшоҳ Муҳаммад Ғурийлар империясига бостириб кириб, Ҳиротни қамал қилди. Муъизз ўз саркардаси Ҳусайн ибн Хармил билан қисқа фурсатда Муҳаммадни Ҳиротдан чекинишга мажбур қилди ва уни Хоразмгача қувиб борди. У ерда Ғурийлар қўшини Хоразмшоҳлар пойтахти Гурганжни қамал қилди. Бироқ, Ғурийлар тез орада Ғурга чекинишга мажбур бўлдилар ва чекиниш чоғида оғир мағлубиятга учрадилар. Муъизз Ғурга қайтгач, Баҳоуддин билан Хоразмга қарши янги ҳарбий юришга тайёргарлик кўра бошлади. Шу даврда Ғурий шаҳзода Аловуддин Оциз Баҳоуддиннинг қизларидан бирига уйланган эди.
Бироқ, Муъизз уд-Дин Муҳаммад 1206-йилда суиқасд натижасида ўлдирилди. Бу эса фуқаролар урушига сабаб бўлди. Баҳоуддин Самни маҳаллий эронлик аскарлар қўллаб-қувватлаган бўлса, туркий ғуломлар Ғиёсиддин Маҳмудни, яъни Ғиёсиддин Муҳаммаднинг ўғлини қўллаб-қувватладилар[3]. Бироқ, Баҳоуддин Сам ИИ бир неча кундан сўнг касалликдан вафот этди[4] ва ўрнига ўғли Жалолиддин Али тахтга ўтирди. Жалолиддин укаси Аловуддин Муҳаммад билан отасининг тарафдорлари томонидан қўллаб-қувватланди[3].
Манбалар
- ↑ Ричардс 2010, с. 95.
- ↑ 2,0 2,1 Босwортҳ 1968, с. 164.
- ↑ 3,0 3,1 Босwортҳ 1968, с. 165.
- ↑ Ричардс 2010, с. 96.
Адабиётлар
- C. Эдмунд, Босwортҳ (2001). "ГҲУРИДС". Энcйcлопаэдиа Ираниcа, Онлине Эдитион. ҳттп://www.ираниcаонлине.орг/артиcлес/гҳуридс.<!--->
- Босwортҳ, C. Э. „Тҳе Политиcал анд Дйнастиc Ҳисторй оф тҳе Ираниан Wорлд (А.Д. 1000–1217)“, . Тҳе Cамбридге Ҳисторй оф Иран, Волуме 5: Тҳе Салжуқ анд Монгол периодс. Cамбридге: Cамбридге Университй Пресс, 1968 — 1–202-бет. ИСБН 0-521-06936-Х.
- Ричардс, Д.С.. Тҳе Чрониcле оф Ибн ал-Атҳир фор тҳе Cрусадинг Период фром ал-Камил фи'л-Та'рикҳ. Парт 3. Ашгате Публишинг, 2010 — 1–344-бет. ИСБН 978-0-7546-6952-4.