Bahoullohning Ahdi
Бу мақола автомат таржима қилинган ёки машина таржимаси тайинли ўзгартиришсиз чоп этилгани эътироф этилмоқда. Таржимани текшириб чиқиш ҳамда мақоладаги мазмуний ва услубий хатоларини тузатиш керак. Сиз мақолани тузатишга кўмаклашишингиз мумкин. (Шунингдек, таржима бўйича тавсиялар билан танишиб чиқишингиз мумкин.) Мақоланинг оригинали инглиз тилида — Cовенант оф Баҳáъу'ллáҳ. |
Бу мақолада бир қанча муаммолар мавжуд. Илтимос, уларни тузатиб ёрдам қилинг ёки шу муаммоларни мунозара саҳифасида муҳокама қилинг.
|
Баҳоий Эътиқодида „буюк“ ва „кичик“ деб ҳисобланадиган икки аҳд мавжуд. Буюк аҳд босқичма-босқич илоҳий ваҳий келишувига оиддир, яъни Аллоҳ ҳар минг йилликда ўз элчиларини юбориб туради, уларни тан олиш ва улар келтирган таълимотга жавоб бериш инсониятнинг бурчидир. Кичик аҳд эса, бу дин асосчиси Баҳоуллоҳ ва унинг издошлари орасидаги раҳбарликнинг изчиллиги ва бирдамликни сақлаш ҳақидаги келишувдир[1].
Баҳоий аҳдига биноан, ворислик ёзма равишда жуда аниқ белгилаб берилган бўлиб, Баҳоийлар учун сўзсиз ваколат занжирини таъминлаб бердики, бу уларнинг Баҳоуллоҳнинг вафотидан сўнг, Баҳоий битикларининг ваколатли талқинчиси ва жамоани бошқарадиган шахс сифатида ʻАбду’л-Баҳога эргашишларига олиб келди[1]. Баҳоуллоҳ, диний масалалар бўйича қонун чиқарувчи орган сифатида, тўққиз аъзодан иборат таъсисот, Умумжаҳон Адолат Уйини белгилади, ўз авлодлари учун тайинланадиган вазифа бўлишига ишора қилди, буларнинг ҳар иккаласи ҳам Шоғий Эффендини Муҳофизликка тайинлаганида Абдул-Баҳо томонидан батафсил ёритиб берилган. Умумжаҳон Адолат уйи илк маротаба 1963 йилда сайланиб, будутун дунё Баҳоий жамоаларининг бошқарув органи бўлиб қолмоқда. Ҳар кимки ушбу раҳбарлик занжиридаги алоқани рад этар бўлса, Аҳд бузувчиси деб ҳисобланади[1].
Баҳоийлар учун Баҳоуллоҳнинг Аҳди ва унинг бирликни сақлашдаги кафолати, динларининг ўзига хос нодир хусусиятидандир. Мисол учун, улар Исонинг Авлиё Пётрга ва Муҳаммаднинг Алига ворисликни узатишини бирликни сақлашда ёзиб қолдирилмаган уринишлар деб биладилар, зеро бу динлар бир-бирига қарши оқимларга бўлиниб кетиб, оқибатда бирликни сақлашга муваффақ бўлмадилар[1]. Аҳд орқали Баҳоий Эътиқодида схизмнинг олди олинди ва Муқаддас Битикларда ваколатга эга бўлмагани учун муқобил раҳбарликка бўлган баъзи уринишлар ўзига сезиларли даражада издош жалб қила олмади[1].
Буюк аҳд
Буюк аҳд барча Илоҳий Элчиларнинг ўз издошларига Оллоҳнинг кейинги юборадиган Элчиси ҳақидаги аҳдлашувига оиддир[1]. Баҳоий Эътиқодининг асосчиси Баҳоуллоҳга биноан, Оллоҳ ҳар доим инсониятга прогрессив зуҳур дейилмиш жараён давомида, уни тарбия этиш учун мураббий юбориб туришни ваъда берган[2]. Баҳоийларнинг ишонишича, барча динларнинг муқаддас битикларида катта аҳдга оид башоратлар мавжуд бўлиб, Оллоҳдан келадиган ҳар бир элчи ўзидан кейингиси ҳақида махсус равишда ваъда бериб келган[1]. Бинобарин, ҳар бир дин издоши ўзининг катта аҳддаги бурчи сифатида, ўз эътиқодида ваъда қилинган элчиман дея даъво этувчи шахснинг тегишли башоратларни руҳий жиҳатдан амалга оширган оширмаганлигини очиқ фикрлилик билан тадқиқ этиш мажбуриятига эга[1].
Оллоҳ Мазҳарлари
Баҳоийлар Аллоҳни ягона, абадий Зот, ҳар нарсанинг энг қудратли ва энг билгувчи яратувчиси деб биладилар[3]. Ўз яратмишидан чексиз юксак бўлсада, Аллоҳнинг унга бўлган мушфиқ иродаси ақл-идрокка эга мавжудотларга, баҳоийлар томонидан „Аллоҳ Мазҳарлари“ деб аталадиган қатор изчилликдаги пайғамбарлар ёхуд илоҳий элчилар орқали садоқатли равишда узлуксиз етказиб турилади[1][4]. Улар ушбу олам учун Аллоҳ иродасини изҳор этиб, ижтимоий ва руҳий принсип ва қонунларни нозил этадиларки, бу принсип ва қонунлар ҳар бир мазҳар намоён бўлган замон ва маконнинг талаб эҳтиёжларига қараб, ҳамда қобилиятларига мос равишда инсон болаларини тарбиялайди. Аллоҳ ва инсоният орасидаги воситачилар сифатида, ушбу илоҳий мураббийларнинг одамзодга берадиган таълимоти вақт ўтиши билан, бугун бизга йирик дунёвий динлар сифатида маълум бўлган динларнинг асосига айланади[5].
Баҳоуллоҳ айтадики, Оллоҳ Мазҳарларининг табиати иккиламчидир, ҳам илоҳий ва ҳам инсоний. Гарчи Оллоҳ уларда мужассам бўлмасада, уларни оддий инсон деб ҳам айтиб бўлмайди[6]. Баҳоуллоҳ барча Оллоҳ мазҳарларини ўзларига берилган таълимот орқали Яратувчининг иродасини оламга этказиш учун, унинг илми ва аломатларини комилан намоён қиладиган, Оллоҳ томонидан яратилган тоза комил кўзгуларга қиёслайди:
"… [Оллоҳ] ҳар бир замон ва зуҳур даврида эр ва осмон салтанатида, покиза ва безавол Руҳнинг зоҳир бўлишини буюрди. Ушбу нафис, сирли ва боқий Мавжудотга У, иккиламчи табиатни ато этди: моддий оламдан бўлмиш жисмоний табиатни, ҳамда Аллоҳнинг Ўз моҳиятидан туғилмиш руҳий табиатни. Қолаверса, У, Уни қўшалоқ мақом ила сийлади. Биринчи мақом, Унинг Ўзининг ботиний воқеълигига оид бўлиб, Унинг Овозини Оллоҳнинг Ўз овозини намоён этгувчи Зот сифатида тақдим этди… Иккинчи мақом эса, инсоний мақом… Ушбу Инқитоъ Жавҳарлари, ушбу ёрқин Моҳиятлар ҳар нарсани қамрагувчи илоҳий фазл-кароматнинг ўзанидирлар"[7].
Прогрессив зуҳур-ваҳий
Прогрессив зуҳур Баҳоий Эътиқодининг негизида ётадиган таълимотлардан бўлиб, унга биноан, диний ҳақиқат Оллоҳ томонидан буюк аҳддаги ваъдани амалга ошириш учун қатор илоҳий мазҳарларни юбориш орқали тарих давомида босқичма-босқич очиб берилади[8]. Бу туганмас жараённи Баҳоий Эътиқодининг жуфт мазҳарларидан бири бўлган Боб шундай тасвирлаган:
"Оламлар Робби барча инсонлар билан кейинги Зуҳурни ва кейинги Китобни қабул қилишга чорлагувчи Ўз аҳдини жорий этмас экан, ҳеч қачон бирон пайғамбар жўнатмагай ва бирон китоб нозил қилмагай чунончи, унинг фазли оқими чексиз ва тўхтовсиздир"[9].
Ҳар бир Оллон Мазҳари, ўзи зоҳир бўлган замон ва макон одамларига мослаштирилган меъёрда зуҳур олиб келади[1][10]. Зуҳурлар ўртасидаги фарқлар маълум бир Мазҳарнинг илмига боғлиқ бўлмай, аксинча, ўргатиш керак бўлганларнинг „руҳий салоҳияти“, „шароитлари“ ва „замонанинг турли талаблари“ни акс эттирувчи хилма-хил ижтимоий эҳтиёж ва омилларга боғлиқ[11]. Ушбу илоҳий ҳидоят мактаби воситасида одамлар аста-секин оилалар, қабилалар, шаҳар-давлатлар ва яқин пайтларда эришилган халқларни ўз ичига олган тобора кенгайиб бораётган бирлик доиралари даражасигача тараққий этдилар[1][12]. Ушбу концепцияга асосланиб, Баҳоийлар дунёдаги барча асосий динларнинг илоҳий келиб чиқишини қабул қиладилар ва уларни Худо томонидан белгилаб қўйилган бир буюк таълим жараёнининг турли босқичлари сифатида қарайдилар. Баҳоийлар, шунингдек, Баҳоуллоҳнинг Худо томонидан юборилган энг сўнгги мазҳар эканлигига ва унинг таълимотларини қўллаш орқали инсон зоти ниҳоят ўзининг коллектив етуклигига эришади деб ишонадилар[1][13].
Башорат
Аллоҳнинг барча одамлар билан бўлган буюк аҳдининг табиати ва ваъдаси диний адабиётнинг асосий таркибий қисмини ташкил этиб, ҳам башоратларда ифодаланган ва ҳам илоҳий мураббийларнинг ўзлари томонидан эслатиб ўтилган.
Баҳоийлар Бобни Муҳаммад томонидан башорат қилинган Маҳдийнинг қайтиши ҳақидаги исломий башоратларнинг амалга ошиши деб қабул қиладилар ва асосий жаҳон динлари ва гуруҳларининг мессианик, ҳамда улар билан боғлиқ эсхатологик башоратларининг рамзий амалга ошишини Баҳоуллоҳда кўрадилар[14]. Буларга, Яҳудийликдаги, Исаиё 9:6 нинг Юлет ойидаги башоратидан „Абадий Ота“ нинг мужассамланиши, „Фаришталар Рабби“; насронийлик учун „Ҳақиқат Руҳи“ ёки Исо Юҳанно 14-17-даги видолашув нутқида башорат қилган „Юпатувчи“ ва „Отанинг улуғворлигида“ Масиҳнинг қайтиши; зардуштийлик учун Шоҳ Баҳром Варжаванднинг қайтиши; Шиа Ислом учун Учинчи Имом Имом Ҳусайннинг қайтиши; сунний ислом учун, Исо, Исонинг қайтиши; Оллоҳ зоҳир этгувчи Зот, Бобийлик учун[14]. Баҳоийлар, шунингдек, Баҳўуллоҳнинг келишини „Ҳиндулар учун Кришнанинг реэнкарнацияси“, буддистлар учун эса, „ бешинчи Будда“ нинг келишини амалга ошиши деб таърифлайдилар[15].
Мажбуриятлар
Баҳоуллоҳнинг таъкидлашича, Оллоҳ мунтазам равишда элчиларни юбориши ҳақида ваъда берар экан, унга жавобан инсонлар икки томонлама мажбуриятга эга[2]. Биринчиси, янги мазҳар келганида уни тан олиш ва қабул қилиш бўлса, иккинчиси — у олиб келадиган янги таълимотларга бўйсуниш, ҳамда уларни амалда қўллашдир; Баҳоуллоҳ шундай тушунтирадики, бу қўша вазифа бир-биридан ажралмасдир[2]. Қонунлар китобида у шундай дейди:
Аллоҳнинг бандалари учун белгилаб берган биринчи бурчи, Унинг Зуҳурининг Кундузги Чашмаси ва Унинг Қонунларининг Булоғи бўлмиш Зотни тан олишдир, қайсиким Ул, Оллоҳнинг ҳар икки султонлигида — ҳам Унинг Амри соҳасида ва ҳам мавжудлик оламида Худонинг вакилидир. Ҳар кимки бу бурчни адо айласа, барча эзгуликларга эришганлардан бўлгай… Ушбу энг олий мақомга, ушбу бениҳоя шон-шуҳрат чўққисига эришмоқ истаган ҳар бир киши, оламлар Мақсуди бўлмиш Зотнинг ҳар бир фармонига риоя қилиши керак. Бу қўша вазифалар ажралмасдир. Ҳеч бири иккинчисисиз қабул қилинмайди[16].
Аллоҳ Ўз буюк аҳдини прогрессив зуҳур-ваҳий жараёни орқали бажарар экан, Ўзининг Ишонч китобида Баҳоуллоҳнинг баён этишича, Раббий, шунингдек, ўз бандалари қалбининг поклигини, ҳамда ҳар гал янги мазҳарнинг пайдо бўлганида, олдинги мазҳарнинг содиқ издошиман дея даъво қилгувчиларнинг самимиятини синайди. Бундай синов турли йўллар билан амалга ошириладики, яъни одамлар Оллоҳнинг янги мазҳар воситасида гапираётганини тан олиш учун етарли даражада руҳан ҳамоҳанглашганми ёки улар дин пешволари томонидан ıлгарı сурилган урф-одатларга ва руҳий реалликнинг нотўғри талқинига кўр-кўрона ёпишиб, уни рад этадиларми, буни яққол кўрсатади[17].
Баҳоуллоҳ барча мазҳарлар ягона Аллоҳ номидан сўзлашига асосланиб, Аллоҳнинг ҳар қандай мазҳарини инкор этиш уларнинг ҳаммасини инкор қилиш билан баробар эканлигини таъкидлайди: „Иймонинг комил бўлсинким, дарҳақиқат, ушбу Жамолдан юз ўгирган кимса, азал-азалдан аввалги Расулларданм ҳам юз ўгирган ва Аллоҳга такаббу қилганлардан бўлади“[18].
Манбалар
- ↑ 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 Смитҳ 2000.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 Ҳатчер & Мартин 1998.
- ↑ "Тҳе Баҳáъí Фаитҳ". Британниcа Боок оф тҳе Еар. Чиcаго, ИЛ, УСА: Энcйcлопæдиа Британниcа. 1988. ИСБН 0-85229-486-7. ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/1988британниcабо0000даум.
- ↑ Ҳуттер, Манфред (2005). "Баҳā'īс". ин Линдсай Жонес. Энcйcлопедиа оф Религион. 2 (2нд нашри). Детроит, МИ, УСА: Маcмиллан Референcе УСА. 737–740 б. ИСБН 0-02-865733-0. ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/энcйcлопедиаофре0000унсе_в8ф2.
- ↑ Cоле, Жуан (1982). "Тҳе Cонcепт оф Манифестатион ин тҳе Баҳáъí Wритингс". Баҳáъí Студиэс монограпҳ 9: 1–38. ҳттп://баҳаи-либрарй.cом/cоле_cонcепт_манифестатион.
- ↑ Таҳерзадеҳ, А.. Тҳе Ревелатион оф Баҳá'у'ллáҳ, вол. 1: Багҳдад 1853-63. / §'Тҳе натуре оф Год анд Ҳис Манифестатионс' (пп. 175-180). Охфорд, УК: Георге Роналд, 1988, 1976. ИСБН 0-85398-057-8.
- ↑ Фазел, Сеэна; Фананапазир, Кҳазеҳ (1990-06-01). "А Баҳá'í Аппроач то тҳе Cлаим оф Эхcлусивитй анд Униқуэнесс ин Чристианитй" (эн). Тҳе Жоурнал оф Баҳá'í Студиэс 3 (2): 15–24. дои:10.31581/жбс-3.2.2(1990). ИССН 2563-755Х. ҳттпс://жоурнал.баҳаистудиэс.cа/онлине/артиcле/виэw/49.
- ↑ Смитҳ, Петер. А cонcисе энcйcлопедиа оф тҳе Баҳá'í Фаитҳ, Репринт, Охфорд: Онеwорлд, 2008 — 276–7-бет. ИСБН 978-1-85168-184-6.
- ↑ Ҳеллер, Wендй М. „Тҳе Cовенант анд Cовенант-Бреакинг“, . Тҳе Wорлд оф тҳе Баҳá'í Фаитҳ, 1 (эн), Лондон: Роутледге, 2021-11-26 — 409–425-бет. ДОИ:10.4324/9780429027772-40. ИСБН 978-0-429-02777-2. Қаралди: 2023-йил 12-июл.
- ↑ Шогҳи Эффенди. Баҳáъí Администратион (п. 185). Wилметте, ИЛ: УСА: Баҳáъí Публишинг Труст, 1974, 1998. ИСБН 0-87743-166-3.
- ↑ Лундберг, Заид. Баҳá'í Апоcалйптиcисм: Тҳе Cонcепт оф Прогрессиве Ревелатион. Департмент оф Ҳисторй оф Религион ат тҳе Фаcултй оф Тҳеологй, Лунд Университй, Май 1996. Қаралди: 2006-йил 25-ноябр.
- ↑ Баҳá'í Интернатионал Cоммунитй. „Турнинг Поинт Фор Алл Натионс: А Статемент он тҳе Оccасион оф тҳе 50тҳ Анниверсарй оф тҳе Унитед Натионс, §В“ (эн). www.биc.орг. Баҳá'í Интернатионал Cоммунитй (1 Оcтобер 1995) (2012-йил 8-март).
- ↑ Баҳá'í Интернатионал Cоммунитй. „Тҳе Просперитй оф Ҳуманкинд, §ВИИ“ (эн). www.биc.орг. Баҳá'í Интернатионал Cоммунитй (3 Марч 1995) (2012-йил 9-март).
- ↑ 14,0 14,1 Буcк, Чристопҳер „Тҳе эсчатологй оф Глобализатион: Тҳе мултипле-мессиаҳшип оф Баҳā'у'ллāҳ ревиситед“, . Студиэс ин Модерн Религионс, Религиоус Мовеменц анд тҳе Бáбí-Баҳá'í Фаитҳс Шарон, Моше: . Бостон: Брилл, 2004 — 143–178-бет. ИСБН 90-04-13904-4.
- ↑ Шогҳи Эффенди. „Год Пассес Бй (п. 94)“. Баҳá’í Референcе Либрарй. www.баҳаи.орг. Баҳá'í Wорлд Cентре.
- ↑ Данеш, Рошан (2021-11-26), „Лаw“, Тҳе Wорлд оф тҳе Баҳá'í Фаитҳ (инглизча) (1-нашр), Лондон: Роутледге, 360–370-бет, дои:10.4324/9780429027772-35, ИСБН 978-0-429-02777-2, С2CИД 244704150, қаралди: 2023-07-12
- ↑ Смитҳ, Петер. Ан Интродуcтион то тҳе Баҳа'и Фаитҳ (Энглиш). Cамбридге: Cамбридге Университй Пресс, 2008-04-07 — 22-бет. ИСБН 978-0-521-68107-0.
- ↑ Счаэфер, Удо. Баҳá'í Этҳиcс ин Лигҳт оф Сcриптуре: Доcтринал фундаменталс (эн). Удо Счаэфер, 2007 — 34-бет. ИСБН 978-0-85398-505-1.