Ziyosfera

Bahraynda Muharram

Баҳрайндаги кортеж.

Исломий Муҳаррам ойи шиа исломида мотам даври бўлиб, учинчи имом Имом Ҳусайн ва унинг ҳамроҳларининг 680-йилда Карбало жангида вафот этганини хотирлайди. АД. Азадарий(арабча: عزاداری‎‎) содир бўлган воқеаларни хотирлаш ва эслаш учун ўтказилади, улар кўпинча Ҳусайния деб номланувчи жамоат заллари томонидан ташкил этилади. Муҳаррам ойининг ўнинчи куни, Ашурода мотам авжига чиқади. Мотам баъзан Муҳаррамни зикр қилиш ҳам юритилади арабча: ذكرى محرم‎‎).

Баҳрайнда Муҳаррам ойида бўлиб ўтадиган мотам мамлакатда узоқ тарихга эга бўлиб, асрлар давомида амалда бўлиб келган, бу ойда қўшни Форс кўрфази давлатларидан мотам маросимларини томоша қилишган ва қатнашувчи меҳмонларнинг катта қисмини ташкил қилган. Баҳрайннинг Форс кўрфази ҳудудидаги ўзига хос жиҳати шундаки,Ҳусайний юришларига кўчаларда очиқ рухсат берилган. Минтақадаги шиа мусулмонларининг Муҳаррам ойида Баҳрайнга боришига сабаб.

Баҳрайнда хотирлаш

2007-йилда Баҳрайн, Манама шаҳридаги Ашуро воқеаларининг жонлантирилиши.

Тарих

Баҳрайндаги биринчи очиқ Муҳаррам юриши 1891-йилда Манама шаҳрида Британия-Ҳиндистон Стеам Навигатион компаниясининг маҳаллий агенти Мирза Муҳаммад Исмоил бошчилигида бўлиб ўтгани хабар қилинган[1].Тарихчи Нелида Фуккаро воқеани шундай тасвирлайди:

Бу ҳатто Манама шиалари учун ҳам муҳим воқеа эди. Оғир қуролланган Мирзо Исмоилнинг орқасидан одамлар тўпланиб, шиа динининг оммавий кўринишларига ҳукмдорлар томонидан қўйилган ветога қарши ғурур билан Манама кўчаларида йўл олди[1].

1950-йилларда, Баҳрайн миллатчилик ҳаракатининг кучайиб бораётганини кўрганида, Рас Румманнинг маътам (Ҳусайния)кортежи Гамал Абдел Носирнинг Миср байроғи олдидан миллатчилик шиорлари билан юришди[2].

Баҳрайндаги энг қадимий ва энг кўзга кўринган мавотим (қўшиқ маътам) марказий Манаманинг Фариж ал-Махарка да жойлашган бўлиб, ХИХ-аср бошларида қурилган[3]. Буларга Матам ал-Ажам ал-Кабир, Матам Бин Ражаб, Бин Забар, Мадан, Саллум, Ал Мудаифа, Ал Арраед, Ал Қассаб ва ал Ҳажж Халаф киради[3].

Амалиётлар ва маросимлар

Манама марказидаги Имом Ҳусайн хиёбони Муҳаррамлик юришлари учун марказдир.

Баҳрайндаги Муҳаррам ўзига хосдир, чунки бу Форс кўрфази минтақасида энг кўп шиа мусулмонлари бўлган ягона араб давлат ҳисобланади[4]. Ҳисоб-китобларга кўра, минглаб Форс кўрфази фуқаролари Ашуро пайтида Баҳрайнга диний маросимларда қатнашиш учун ташриф буюришади. 2009-йилдаги расмий статистика маълумотларига кўра, мамлакатда 1100 та мотам (мạтм) расмий рўйхатга олинганлигини кўрсаца-да, рўйхатдан ўтмаганларни ҳисобга олган ҳолда 5000 тагача матам борлиги тахмин қилинади[4].

Жараёнлар (Азадари) ой давомида деярли ҳар куни содир бўлади. Маросимларнинг ҳар хил турлари мавжуд бўлиб: Баъзи намойишлар иштирокчиларнинг қўллари билан кўкрагига уришдан, базилари занжирлар билан ўз-ўзини ўраб олишдан ва қилич ёки пичоқ билан уришдан иборат („Ҳайдар“ деб аталади). Эҳтиросли спектакллар ва Ашуро кунини жонлантириш саҳналари ҳам намойиш этилади.

Ашуро Баҳрайнда икки кунлик давлат байрами ҳисобланиб, Муҳаррам ойининг тўққизинчи ва ўнинчи кунларига тўғри келади (гарчи саналар Григорий тақвимида фарқ қилса ҳам)[5]. Ҳукумат манбаларига кўра, Баҳрайн ҳукумати бир ой давом этадиган тадбир давомида мотамларга фаол равишда озиқ-овқат ва маблағ ажратмоқда"[4].

Машҳур Мотамлар

Мотам — бу шиаларнинг йиғилиш зали бўлиб, уни бази манбаларда Ҳусайния деб ҳам аташади. Мотамлар сони минглаб бўлгани сабабли, эътиборга лойиқлари қуйида келтирилган:

  • Матам ал-Ажам ал-Кабир
  • Матам ибн Ражаб

Расмлар

  • An Ashura banner written in four languages; Arabic, English, Malayalam, and Bengali.
    То'рт тилда ёзилган Ашуро байрог'и; Араб, Инглиз, Малаялам ва Бенгал.
  • A Bahraini flag with black colour instead of red.
    Баҳрайн байрог'и қизил ранг о'рнига қора рангга эга.
  • A flagellation march in Manama, Bahrain.
    Манамада (Баҳрайн) байроқли юришлардан бири.
  • Procession in Sanabis
    Санабисдаги юриш тасвири
  • Muslims listen to a speech on the eve of Ashura in Manama.
    Манамада Ашуро байрами арафасида мусулмонлар жамоат бо'либ нутқ тинглашмоқда.
  • Bahraini Shia Muslims participate in a candle march.
    Баҳрайнлик шиа мусулмонлари шамлар юришида қатнашмоқдалар.
  • Muslims strike their chests as they march to mark the Day of Ashura.
    Мусулмонлар Ашуро кунини нишонлаш учун юришаётганда ко'ксига қо'лларини қо'йиб юришади.
  • Candle march in Manama
    Манамада шам марши тасвири
  • The Hussainia of Qassab, a starting point for processions.
    Қассаб Ҳусайнияси, юришлар учун бошланг'ич нуқта.
  • Cleric delivers a sermon in Sanabis.
    Руҳоний Санабисда ва'з қилади.
  • Music band playing during Ashura.
    Ашуро пайтида мусиқа гуруҳидан бири.
  • Theatrical reenactment of the aftermath of the Battle of Karbala
    Карбало жанги оқибатларини театрлаштирилган тарзда жонлантириш тасвири
  • Al Khawaja mosque during Muharram in 2012, note the black cloth draping the western side of the mosque.
    2012-йил Муҳаррам ойида Ал Хаважа масжиди, масжиднинг г'арбий томонига қора мато билан о'ралганига э'тибор беринг.
  • A typical road in Manama during Muharram, prior to the passing of a procession.
    Муҳаррам ойида, маросимдан олдин Манамадаги одатий ё'л.

Маълумотномалар

  1. ↑ 1,0 1,1 Фуccаро, Нелида. Ҳисториэс оф Cитй анд Стате ин тҳе Персиан Гулф: Манама синcе 1800. Cамбридге: Cамбридге Университй Пресс, 2009 — 106-бет. ИСБН 978-0-511-60512-3. Фуccаро, Нелида (2009). Ҳисториэс оф Cитй анд Стате ин тҳе Персиан Гулф: Манама синcе 1800. Cамбридге: Cамбридге Университй Пресс. п. 106. ИСБН 978-0-511-60512-3. Манба хатоси: Инвалид <реф> таг; наме "фуccаро106" дефинед мултипле тимес wитҳ дифферент cонтент
  2. ↑ Фуccаро, Нелида. Ҳисториэс оф Cитй анд Стате ин тҳе Персиан Гулф: Манама синcе 1800. Cамбридге: Cамбридге Университй Пресс, 2009 — 169-бет. ИСБН 978-0-511-60512-3. 
  3. ↑ 3,0 3,1 Кҳури, Фуад И.. Трибе анд Стате ин Баҳраин: Тҳе Трансформатион оф Соcиал анд Политиcал Аутҳоритй ин ан Араб Стате. Чиcаго: Университй оф Чиcаго Пресс, 1980 — 157-бет. ИСБН 0-226-43473-7. 
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 „Баҳраин: а Сймбол оф Религиоус Фреэдомс“. Баҳраин Ҳуман Ригҳц Монитор. Қаралди: 2012-йил 22-ноябр. Манба хатоси: Инвалид <реф> таг; наме "БҲРМ" дефинед мултипле тимес wитҳ дифферент cонтент
  5. ↑ Тҳе Репорт: Баҳраин 2010. Охфорд Бусинесс Гроуп, 2010 — 228-бет. ИСБН 9781907065224.  
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Bahraynda_Muharram" dan olindi