Baiden jangi sahifasining manbasini koʻrish

{{Urush bilgiqutisi
| conflict          = Baiden jangi
| partof            = [[Hun-Xan urushlari]]
| tasvir           = [[Tasvir:Xiongnu attack the Great Wall of China.jpg|thumb|Hunlarning Buyuk Xitoy Devoriga hujumi]]
| sana              = Miloddan avvalgi 200-yil
| joy             = Bayden tog'i, Pinchen <br> (hozirgi Datong, Shanxi)
| natija            = Xunlarning g'alabasi<ref>[[Lev Gumilev]], ''The Huns'', 1960, 5-bet [https://thelib.ru/books/gumilev_lev_nikolaevich/istoriya_naroda_hunnu-read-5.html]</ref>{{sfnp|Chang|2007|p=[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015068806333&view=1up&seq=190 158]}}
| tomon1        = [[Xunlar]] (Xiongnu)
| tomon2        = [[Xan sulolasi]]
| qomondon1        = Metexon
| qomondon2        = Imperator Gaozu
| kuch1         = 20,000–40,000<ref>[[Lev Gumilev]], ''The Huns'', 1960, 5-bet</ref><br>(Qarang: [[#Kuchlar nisbati|Kuchlar]])
| kuch2         = 320,000{{sfnp|Chang|2007|p=158}}
| qurbon1       = Talofatlar og'ir
| qurbon2       = Xunlarga qaraganda kamroq
| map_type          = China
| map_relief        = yes
| map_size          = 300
| coordinates       = {{Coord|40.0970|N|113.3670|E|display=inline,title}}
| width             = 350
}}

'''Baiden jangi''' ({{lang-zh|白登之戰|Báidēng zhī zhàn}}) — miloddan avvalgi 200-yilda [[Xan sulolasi|Xan imperiyasi]] va [[Xunlar|Xun xoqonligi]] oʻrtasida boʻlib oʻtgan yirik toʻqnashuv.

== Tarixi ==
Xitoydagi ichki urushlar va [[Sin sulolasi]]ning qulashidan soʻng, [[Gaozu (Xan imperatori)|Lyu Bang]] (Gaozu) oʻzini yangi Xan sulolasining imperatori deb eʼlon qildi. Shu vaqt ichida shimolda [[Modu xoqon]] boshchiligidagi xunlar (Xiongnu) kuchayib, Xitoy chegaralariga xavf sola boshlagan edi. Xan imperatori shimoliy chegaralarni mustahkamlash maqsadida qoʻshin tortadi.

== Jang borishi ==
[[Fayl:Xiongnu and Chinese armies clash at Baiden.jpg|thumb|right|Baydenda xunlar va xitoy qoʻshinlari toʻqnashuvi]]
''[[Xan kitobi]]'' (Hanshu) maʼlumotlariga koʻra, xunlar oʻzlarining haqiqiy kuchini yashirib, Xan qoʻshinini pistirmaga tuzoqqa tushirishadi. Imperator Gaozu Pinchen yaqinidagi Bayden togʻida xunlar tomonidan qamal qilinadi. Etti kunlik qamaldan soʻng, imperator xunlar bilan sulh tuzishga va Moduning xotiniga sovgʻalar yuborish orqali qamaldan chiqib ketishga muvaffaq boʻladi.

Tarixchi [[Rene Grusse]]ning yozishicha, xunlar dastlab Shansi viloyatiga bostirib kirgan va Lyu Bang qoʻshinlari tomonidan chekinishga majbur qilingan. Biroq, chekinayotgan koʻchmanchilarni taʼqib qilish davomida imperator Bayden platosida qurshovga tushib qolgan.{{sfnp|Grousset|1970|p=27}}

== Kuchlar nisbati ==
Xitoy manbalari xun qoʻshinini 400 000 kishi deb koʻrsatsa-da, zamonaviy tarixchi [[Lev Gumilev]] buni shubha ostiga oladi. Uning fikricha, yaylovlar va logistika imkoniyatlarini hisobga olgan holda, xun qoʻshini taxminan 20 000 – 40 000 atrofida boʻlgan boʻlishi mumkin.{{sfnp|The Huns|1960|p=5}} Xan qoʻshinlarining soni esa 300 000 dan ortiq boʻlgani aytiladi.

== Oqibati ==
Ushbu jangdan soʻng Xan imperiyasi xunlar bilan ochiq urush olib borishga ojizlik qilishini tushunib yetdi. Imperator Gaozu xunlar bilan "[[Heqin]]" (nikoh diplomatiyasi) siyosatini boshlashga majbur boʻldi. Unga koʻra, Xitoy malikalari Modu xoqonga xotinlikka berilgan va muntazam ravishda oʻlpon (ipak, sharob va oziq-ovqat) toʻlab turilgan.

== Shuningdek qarang ==
* [[Xun-Xan urushlari]]
* [[Modu xoqon]]

== Manbalar ==
{{reflist}}

== Adabiyotlar ==
{{refbegin}}
* [[Lev Gumilev]], ''The Huns'', 1960.
* {{citation |last=Chang |first=Chun-shu |date=2007 |title=The Rise of the Chinese Empire, Vol. I |publisher=University of Michigan Press}}.
* {{citation |last=Grousset |first=René |title=The Empire of the Steppes: A History of Central Asia |date=1970}}.
{{refend}}

{{DEFAULTSORT:Baideng jangi}}
[[Turkum:Miloddan avvalgi 2-asrda Xitoy]]
[[Turkum:Xunlar ishtirokidagi janglar]]
[[Turkum:Xan sulolasi ishtirokidagi janglar]]