Baiden jangi: Versiyalar orasidagi farq
Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi. | Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi. |
$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi
| Baiden jangi | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
 | |||||||
| |||||||
| Qoʻmondonlar | |||||||
| Metexon | Imperator Gaozu | ||||||
| Kuchlar | |||||||
| 20,000–40,000[3] (Qarang: Kuchlar) |
320,000[4] | ||||||
Baiden jangi (xitoycha: 白登之戰) — miloddan avvalgi 200-yilda Xan imperiyasi va Xun xoqonligi oʻrtasida boʻlib oʻtgan yirik toʻqnashuv.
Tarixi
[tahrir | manbasini tahrirlash]Xitoydagi ichki urushlar va Sin sulolasining qulashidan soʻng, Lyu Bang (Gaozu) oʻzini yangi Xan sulolasining imperatori deb eʼlon qildi. Shu vaqt ichida shimolda Modu xoqon boshchiligidagi xunlar (Xiongnu) kuchayib, Xitoy chegaralariga xavf sola boshlagan edi. Xan imperatori shimoliy chegaralarni mustahkamlash maqsadida qoʻshin tortadi.
Jang borishi
[tahrir | manbasini tahrirlash]
Xan kitobi (Hanshu) maʼlumotlariga koʻra, xunlar oʻzlarining haqiqiy kuchini yashirib, Xan qoʻshinini pistirmaga tuzoqqa tushirishadi. Imperator Gaozu Pinchen yaqinidagi Bayden togʻida xunlar tomonidan qamal qilinadi. Etti kunlik qamaldan soʻng, imperator xunlar bilan sulh tuzishga va Moduning xotiniga sovgʻalar yuborish orqali qamaldan chiqib ketishga muvaffaq boʻladi.
Tarixchi Rene Grussening yozishicha, xunlar dastlab Shansi viloyatiga bostirib kirgan va Lyu Bang qoʻshinlari tomonidan chekinishga majbur qilingan. Biroq, chekinayotgan koʻchmanchilarni taʼqib qilish davomida imperator Bayden platosida qurshovga tushib qolgan.[5]
Kuchlar nisbati
[tahrir | manbasini tahrirlash]Xitoy manbalari xun qoʻshinini 400 000 kishi deb koʻrsatsa-da, zamonaviy tarixchi Lev Gumilev buni shubha ostiga oladi. Uning fikricha, yaylovlar va logistika imkoniyatlarini hisobga olgan holda, xun qoʻshini taxminan 20 000 – 40 000 atrofida boʻlgan boʻlishi mumkin.[6] Xan qoʻshinlarining soni esa 300 000 dan ortiq boʻlgani aytiladi.
Oqibati
[tahrir | manbasini tahrirlash]Ushbu jangdan soʻng Xan imperiyasi xunlar bilan ochiq urush olib borishga ojizlik qilishini tushunib yetdi. Imperator Gaozu xunlar bilan "Heqin" (nikoh diplomatiyasi) siyosatini boshlashga majbur boʻldi. Unga koʻra, Xitoy malikalari Modu xoqonga xotinlikka berilgan va muntazam ravishda oʻlpon (ipak, sharob va oziq-ovqat) toʻlab turilgan.
Shuningdek qarang
[tahrir | manbasini tahrirlash]Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- ↑ Lev Gumilev, The Huns, 1960, 5-bet [1]
- ↑ Chang (2007), s. 158.
- ↑ Lev Gumilev, The Huns, 1960, 5-bet
- ↑ Chang (2007), s. 158.
- ↑ Grousset (1970), s. 27.
- ↑ The Huns (1960), s. 5.
Adabiyotlar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- Lev Gumilev, The Huns, 1960.
- Chang, Chun-shu (2007), The Rise of the Chinese Empire, Vol. I, University of Michigan Press.
- Grousset, René (1970), The Empire of the Steppes: A History of Central Asia.