Bakteriofaglar




Бактериофаглар (бактериялар ва юн. пҳегос – емирувчи) – бактерияларни ютиб, емириб, йўқ қилиб юборадиган вируслар; бактериялар кушандаси. 1917-йил франсуз олими Ф. Дерелл бактериал филтрлардан ўтиб кета оладиган, эритиш қобилиятига эга мавжудотларга „бактериофаг“ деб ном берган. Н. Ф. Гамалея бу жараённи биринчи бўлиб кузатган (1898). Микроорганизмлар бор жойда бактериофаглар ҳам албатта бўлади. Уларнинг диаметри 45–140 нм бўлган думалоқроқ ёки олтибурчак шаклидаги бошчаси ва узунлиги 100 – 600 нм келадиган думи бор. Бошча ва дум қобиғи оқсил моддадан ташкил топган. Бактериофаглар бактерия ҳужайрасига ўсимтаси билан ёпишиб олади (адсорбсия), сўнгра бошчасидаги нарса ҳужайра ичига кириб бориб, янги фаг заррачаларини ҳосил қилади. Оқибатда ҳужайра емирилиб (лизис), янги бактериофаглар атрофга ажралади. Вирулентли ва мўтадил (симбиотик) бактериофаглар фарқ қилинади. Биринчиси ҳужайраларни емириб (лизис) янги заррачалар ҳосил қилади. Бошқалари ҳужайра ичига кирса ҳам уни эритиб юбормайди (профаг). Моътадил фаг тутган бактериялар лизоген бактериялар дейилади. Бактериофагларнинг айримлари ғоят спесифик хусусиятга эга, яъни микробнинг фақат бир турига таъсир кўрсатади (монофаг). Бошқа Бактериофаглар ҳар хил турдаги ҳужайраларни эритиб юборади (полифаг). Микробларнинг ўзгарувчанлиги ва эволюциясида бактериофаглар муҳим аҳамиятга эга. Ҳамма бактериофаглар оқсил ва нуклеин кислоталардан ташкил топган бўлиб, шу кислоталар турига қараб, ДНК ва РНК тутувчи бактериофагларга бўлинади. Бактериофаглар шифобахш ва касалликларнинг олдини олувчи восита сифатида ҳам қўлланади. Юқумли касалликлар (дизентерия, ич терлама ва бошқалар)га ташхис қўйишда, бемор организмидан ажратиб олинган бактерия хилини аниқлашда ҳам бактериофаглардан фойдаланилади. Ўсимликларда турли касаллик қўзғатувчи (фитопатоген) бактерияларни емирувчи бактериофаглар ҳам маълум. Экин майдонларидаги тупроқда ва ариқ сувларида баъзи патоген микробларнинг бактериофаглари топилган. Экишдан олдин уруғликни турли касалликларга қарши дорилаш тажрибаси бактериофаглардан экиладиган уруғларни юқумсизлантиришда фойдаланиш мумкинлигини кўрсатди[2].
Манбалар
- ↑ "Струcтурал Модел оф Баcтериопҳаге Т4". WикиЖоурнал оф Сcиэнcе 4 (1): 5. 2021. дои:10.15347/WЖС/2021.005. ҳттпс://эн.wикиверситй.орг/wики/WикиЖоурнал_оф_Сcиэнcе/Струcтурал_Модел_оф_Баcтериопҳаге_Т4.
- ↑ "Бактериофаглар" ЎзМЕ. Б-ҳарфи[сайт ишламайди] Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил
Адабиётлар
- "Беёнд Антибиотиcс: Неw Тҳерапеутиc Аппроачес фор Баcтериал Инфеcтионс". Cлиниcал Инфеcтиоус Дисеасес 63 (1): 89–95. Жулй 2016. дои:10.1093/cид/cиw200. ПМИД 27025826. ПМC 4901866. //www.пубмедcентрал.ниҳ.гов/артиcлерендер.фcги?тоол=пмcентрез&артид=4901866.
- Тҳе Перфеcт Предатор. Ҳачетте Боокс, 2019. ИСБН 978-0-316-41808-9.
- Вирусес вс. супербугс : а солутион то тҳе антибиотиcс cрисис?. Лондон: Маcмиллан, 2006. ИСБН 978-1-4039-8764-8.
Ҳаволалар
| Викиомборда „Бактериофаглар“ мавзуси бўйича медиафайллар бор. |
| Викииқтибосда Бактериофагларга тегишли иқтибослар мавжуд. |
- „Тҳе Баcтериопҳаге Эcологй Гроуп“. Тҳе Оҳио Стате Университй. 2013-йил 3-июнда асл нусхадан архивланган.
- „Баcтериопҳагес иллустратионс анд геномиcс“. Орсай пҳаге wеб сите. 2013-йил 29-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 24-октябр.
- „ҚуипСториэс: Баcтериопҳагес гет а фоотҳолд он тҳеир прей“. ПДБе.
- „Усинг 'Пҳаге' Вирусес то Ҳелп Фигҳт Инфеcтион“. Сcиэнcе Фридай подcаст. НПР (2008-йил 1-апрел). 2008-йил 17-апрелда асл нусхадан архивланган.
- „Аниматион оф а сcиэнтифиcаллй cорреcт Т4 баcтериопҳаге таргетинг Э. cоли баcтериа“. ЁуТубе (2019-йил 21-май).
- „Т4 Баcтериопҳаге таргетинг Э. cоли баcтериа“. Аниматион бй Ҳйбрид Аниматион Медиcал (2009-йил 21-декабр).
- Баcтериопҳагес: Wҳат аре тҳей. Пресентатион бй Профессор Граҳам Ҳатфулл, Университй оф Питцбургҳ ЁуТубеда
| Ушбу мақолада Ўзбекистон миллий энсиклопедияси (2000-2005) маълумотларидан фойдаланилган. |
| Ушбу мақола çаладир. Сиз уни бойитиб, ЗиёСферага ёрдам бериşингиз мумкин. Бу андозани аниқроғига алмаштириш керак. |