Baljuna ahdi
Балжуна аҳди – милодий 1203-йилнинг ўрталарида мўғул қабилалари ва бўлажак хон Темучин ўртасида бўлган аҳд ҳисобланади. Сўнгра ушбу қабилалар Балжунату номи билан машҳур бўлди. Темучин 12-аср охирида Керайит хони Тўғрулнинг хизматига келган ва аста-секин ҳокимият тепасига кўтарила бошлаган. 1203-йилда Тўғрулга Темучин томонидан уларнинг оила аъзолари ўртасида никоҳ иттифоқи тузиш ҳақидаги таклиф берилган. Тўғрул эса бу ҳаракат Темучиннинг ҳокимиятга интилиши ва тортиб олишга уруиниши эканига ишонч ҳосил қила бошлаган ва уни йўқ қилиш керак деб ҳисоблаган. Темучинни керайитлар томонидан таъқиб қилиш бошланган. У Керейитларнинг кетма-кет таъқибларидан қочиб юрган. Охир-оқибат Боржигинлар ва Керайитлар ўртасида Қалакалжидда қаттиқ жанг бўлиб ўтди. Ушбу жангда Темучин мағлубиятга учради. Темучин қўшинларининг сочилиб кетган қолдиқларини қайта тўплаб, Мўғулистоннинг жануби-шарқидаги номаълум дарёга ёки Балжуна кўли томонга чекинган. У ерда унинг энг яқин ҳамроҳлари ҳар қандай қийинчилик ва шон-шуҳратни бир-бирлари билан бўлишишга ваъда бериб, ўзаро садоқат қилишга қасамёд қилишган. Шу йилги ёзни юришлари учун жангчиларни ёллаш билан ўтказган. Ўша йилнинг кузида Керайитларни мағлуб этиш учун етарлича куч тўплай олган. Уч йил ўтгач, 1206-йилда даштдаги барча душманларни мағлуб этган. Қурултойда ўзини Чингизхон деб эълон қилган ва Балжуна кўлидаги қасамёд қилган ҳамроҳларининг барчасини улуғ лавозимларга тайинлаган. 19-аср тарихчилари ушбу ҳамроҳларнинг тарихий шахслар эканига шубҳа қилишган, чунки Темучиннинг юксалиши ҳақида ҳикоя қилувчи эпик асар "Мўғулларнинг махфий тарихи"да бошқа персонажлар келган[1].
Умумий маълумотлар
Темучин 1155—1167-йилларда мўғул қабилалари ҳукмдори Есугей ва унинг хотини Хоэлун никоҳидан туғилган. Темучин тўққиз ёшида отаси Есугей вафот этди. Онаси ва олти ака-укалари билан қабила томонидан ташлаб кетилган. Аммо оила омон қолган ва Темучин бир гуруҳ содиқ одамларни йиға бошлаган[2]. Керайитлар 1201-йилга келиб мўғул чўлидаги энг қудратли қабила бўлган. Аммо қабила зодагонлари уларни ҳам тез орада Мўғул чўлининг шарқий қисмида ҳукмрон бўлиб келаётган Темучин томонидан босиб олинишидан қўрқишган. Бу зодагонларга Тўғрулнинг ўғли Сенғум бошчилик қилган[3].