Baltabay Adambayev
Балтабай Абдираҳманули Адамбаев (1919-йил 24-сентябр, Жамбул вилояти Сарису тумани Саудакент – 1990-йил 12-октабр, Олмаота) – филология фанлари номзоди (1962), адабиёцҳунос, фолклоршунос.
| Балтабай Адамбаев | |
|---|---|
| Асл исми | қозоқча: Балтабай Әбдірахманұлы Адамбаев |
| Таваллуди |
24-сентябр 1919-йил Жамбул вилояти Сарису тумани Саудакент |
| Вафоти |
12-октябр 1990-йил (71 ёшда) Олмаота, Қозоғистон ССР |
| Ижод қилган тиллари | Қозоқча |
| Фуқаролиги |
 СССР |
| Фаолият тури | Адабиёцҳунос, фолклоршунос, шоир |
| Жанр | Поэзия |
| Мукофотлари |
 |
Арғин қабиласининг Тарақт уруғидан чиққан[1].
Улуғ Ватан урушида қатнашган. Абай номидаги педагогика билим юртини (Жамбил, 1947), С. М. Киров номидаги Қозоқ давлат университетини (1951) битирган. Қозоғистон ССР Фанлар академиясининг Адабиёт ва санъат институтида кичик, катта илмий ходим (1957 – 1986) бўлган.
Қозоқ халқининг оғзаки адабиётини, унинг ичида халқ ҳикматлари – бетакрор сўз билан мақолларни ўрганиш билан шуғулланган. Риторик сўзларнинг тарихи, табиати, бадиий хусусиятлари ҳақида „Шешендик“ (1969), „Халқ донолиги“ (1976), „Қозоқ риторика“ (1984) монографиялари. тадқиқот ишлари чоп этилди. „Қозоқ эртаклари“ (1962), „Нотўғри сўзлар“ (1967), „Юрт оғзидан“ (1985) тўпламларини тузишда қатнашган. 1-даражали Ватан уруши ордени билан тақдирланган.
Жамбул вилоятининг Сарису туманидаги мактаб-интернатда ўқиб, тарбияланади. Улуғ Ватан уруши йиллари Тошкентдаги Фрунзе номидаги ҳарбий академиянинг тактика ва отиш юқори курсин лейтенант унвони билан тамомлаган. У Калинин майдонида 4-гвардия отишмалар таркибида ротани бошқариб, урушларга қатнашди. 1945—1947-йиллар Жамбил вилоят истеъмолчилар жамиятида ишлайди. 1951-йилда Абай номидаги Жамбил педагогика билим юртини, Қозоқ давлат университетини тамомлаган. Бир неча йил давомида у Жамбил шаҳридаги 38-сонли қозоқ ўрта мактабида дарс берган[2][3][4].
Ишлари:
- Менинг сирларим. Шеърлар. А., КМКАЭБ, 1959;
- Оқбобек. Шеърлар ва шеърлар. А., КМКАЭБ, 1962;
- Нотиқлик сўзлари. Монография. А., „Ёзувчи“, 1967;
- Нотиқ сўзлар (сурий сўзлари асосида). Монография. А., „Ёзувчи“, 1969;
- Мади. Тарихий ҳикоя. А., „Қозоғистон“, 1969;
- Депозит. Шеърлар. А., „Ёзувчи“, 1972;
- Халқ донолиги. Ҳикматлар. А., „Мактаб“, 1976;
- Жангчининг йўли. Ҳикоя ва ҳикоялар. А., „Ёзувчи“, 1978;
- Отнинг изидан. Шеърлар ва шеърлар. А., „Ёзувчи“, 1983;
- Қозоқча риторик сўзлар. Тадқиқот. А., „Фан“, 1984;
- Қозоқ халқ нотиқлик санъати. А., „Она тили“, 1994, 1997.[5]
Урушда
Моздок даштидаги жанглар иштирокчиси. Ўн тўққиз танк унинг ротасини ўраб олди. Ёш офицер хандақдан хандаққа югуриб, соқчиларни хурсанд қилди. Кейин унинг ўзи танкга қарши милтиқ билан бир нечта танкларни тўхтатди. Етти машина вайрон бўлган ва ўн иккитаси қочишга муваффақ бўлган. Адамбаев танклар қаерга бурилганини кузатиб борди ва телефон орқали баталён командирига хабар берди: „Сиз томонда ўн иккита танк кетди, чора кўринг“.
Бу орада тўртта юк машинаси бўшлиққа етиб келди, уларда автоматчилар бор эди. – Ўртоқ соқчилар, орқамдан юринглар! – Адамбаев ўз компаниясини найзали ҳужумга олиб келди. Кечаси олий қўмондонликка 44 та немис танкининг вайрон қилингани ва лейтенант Балтабай Адамбаевнинг қаҳрамонларча ҳалок бўлгани ҳақида маълумот берилди. Аммо у ўлмади, аскар снаряддан ҳайратда қолди ва асирга тушди. Бир неча бор қийноқларга дучор бўлган ва қарзни иттифоқчи фронтнинг америкалик аскарлари озод қилган.
Авлодлари
Невараси – Нуртас Адамбаев
Мукофотлари
1-даражали Ватан уруши ордени билан тақдирланган.
Манбалар
- ↑ {{{титле}}}. ИСБН 965-611-88-2.
- ↑ Қазақстан жазушилари: Аниқтамалиқ/Құрастируши: Қамшигер Саят, Жұмашева Қайирниса – Алмати: „Аң арис“ баспаси, 2009 жил
- ↑ "Қазақстан жазушилари: ХХ ғасир". Аниқтамалиқ. – Алмати: „Ана тілі“ баспаси ЖШС. 2004 – 392 бет.
- ↑ " Қазақ әдебиэті. Энсиклопедиялиқ аниқтамалиқ. – Алмати: „Аруна Лтд.“ ЖШС, 2010 жил. ИСБН 9965-26-096-6
- ↑ Қазақ Ұлттиқ Энсиклопедияси", 1 – том