Baltabek Baysultan

Балтабек Байсултанули, Балтабек ҳожи (1860, Сергиопол тумани, Лепси тумани, Еттисув вилояти, Тауқум-Балхаш бўли № 6 қишлоғи — 1921, Лепси) — қозоқ би, жамоат арбоби, ҳожи.

Найман қабиласининг Қаракерейдан тарқалган Семиз найман гуруҳининг Қожан деган отасининг ўғли. Отасидан 13 ёшида етим қолган. 14 ёшгача қишлоқ мулласидан ҳарф таниб, саводин очади. У ёшлигидан жуда қуролли, кучли, зиёли ва зиёли эди. Бўзбала ёшлигидан Қожан қишлоғининг ҳукуматига аралашиб, эл назарига эрта тушди. Кейинчалик “адолатли би” унвони Семиз найман қабиласидан ташқарига чиқиб, Арқа ва Еттисув ҳудудларига кенг тарқалди. Балтабек ҳожи Найман мамлакатининг машҳур уч йилномачисидан биридир.

Унинг насабномасининг аслини Сабит Муқановнинг шахсий архивидан топилиши мумкин. Ғабиден Қулахметовнинг айтишича бўйича, Сабит Муқанов 1957-йилда насаб олганлиги тўғрисида Балтабек ҳожининг ўғли Қодиғулга тилхат берган кўринади. Балтабек ҳожи миллий озодлик йўлида машҳур курашчи бўлди. У 1916-йилда Еттисув вилоятининг Лепси тумани аҳолисининг қирол амирига бўйсунмаган иш ташлаши бошида турган. Балтабек ҳожи тоЛепси тумани аҳолисининг тўлқиннинҳ нафақат ўзи яшаётган ҳудудда эмас, бутун қозоқ даласига тарқалишига катта ҳисса қўшди. Шунга унинг исботи Балхаш кўли яқинидаги қамишзорлар орасида тўрғайдан Абдиғапар ва Кейки ботирнинг аскарлари билан учрашуви. 1916-йилнинг кузида Балтабек ҳожи бир гуруҳ ҳамроҳлари билан Лепси қамоқхонасига қамалди. Подшоҳ тахтдан қулагандан кейин, 1917-йилда 6-март куни сиёсий маҳбусларни озод қилиш тўғрисида махсус Фармон чиқди, Балтабек ҳожи эса 10-март куни озодликка чиқарилади. 1917-йилнинг ёзига келиб, Муваққат ҳукумат сиёсатига қарши одамлар яна Балтабек ҳожига тўплана бошлади. Кейинчалик, бу ҳаракат янги ташкил этилган қизилларга қаршилик кўрсатди. “Тори ала Алаш полки” номи билан тарихга кирган қуролли қозоқ армиясини ташкил этишда қатнашган. Таниқли созанда ва хонанда Асет Найманбаюли ҳам Юзагаш стансиясидаги мазкур полкнинг ишга қабул қилиш комиссияси а’зоси эди. Балтабек ҳожи курашининг ҳар қандай босқичида ҳам ўз ҳаракатини миллий манфаатга бўйсундирди. У ўзига бегона бўлган ҳар қандай кўринишга қарши тинимсиз курашди. Унинг булуциз муносабати на оқга, на қизилга ёқмасди.

Алаш фуқароси Балтабек ҳожи 1921-йилда Лепси шаҳрида судсиз ва терговсиз отиб ташланади. Расмий совет ҳокимияти Балтабек ҳожи ҳақида гапирмаса ҳам, кенг жамоатчилик фахрий ўғилни унутмади. Арип Тангирбергенов, Адиқ Оралбаев, Тобағул Мусабаев каби шоирлар Балтабек ҳожи образини яратдилар.