Ziyosfera

Bambi effekti

Оқ думли кийик, Уолт Диснейнинг 1942-йилда суратга олинган Бамби анимацион филмидаги бош қаҳрамоннинг табиатдаги ҳайвон тури.

„Бемби эффекти“ – бу кийик каби „ёқимли“ ёки „жозибали“ деб қабул қилинадиган ҳайвонларни ўлдиришга қарши эътироз ҳолати. Шу билан бирга, ёқимсиз ёки жирканч деб ҳисобланган ҳайвонларнинг азобланиши (масалан чўчқа) камроқ ёки умуман норозилик келтириб чиқармайди[1].

Кўр кийиклар АЛФ (Ҳайвонларни озод қилиш фронти) фаоллари томонидан вандал қилинган. Чехия, 2020-йил.

Гўёки антропоморфизмнинг бир шаклига ишора қилиб[2], бу атама Уолт Диснейнинг 1942-йилда суратга олинган Бамби анимацион филмидан илҳомланган ҳолда, бу ерда ҳиссий кулминация – бу филмнинг антагонисти, овчи қўлида бош қаҳрамоннинг онасининг ўлими билан якун топади[3][4][5].

Эффектлар

Баъзи шарҳловчилар бу тахмин қилинган натижани аҳолининг ифлосланиш хавфи тўғрисида хабардорлигини ошириш билан изоҳладилар, масалан, Эххон Валдез нефтининг тўкилишидан кейин денгиз оттерлари тақдири[6], ва бошқа мамлакатлардаги аэродромлардан қушларни қўрқитишда жамоатчилик манфаатларидан огоҳлантириш мақсадида бир қатор бу эффект билан боғлиқ тадбирлар амалга оширилмоқда[7]. Инвазив турлар бўлса, Калифорния штатидаги Поинт Реес шаҳридаги оқ кузги буғу каби маҳаллий бўлмаган ёввойи ҳайвонларни йўқ қилиш ҳаракатларига тўсқинлик қилиши мумкин[8]. Бу эффект замонавий кинонинг антропоморфик сифатида ҳам тилга олинади: замонавий Ғарб сивилизациясидаги кўпчилик ёввойи табиат билан таниш эмас, фақат „телевидениэ ёки кино орқали, бу ерда ичкина жониворлар коса устида дўстлар каби романтика, ўз тақдирини ҳал қилишади. Бу эса табиийки, давлат сиёсатига таъсир кўрсатади ва киноларда атроф-муҳитни ифлослантирувчи ёки бошқача тарзда зарар етказувчи корхоналар имиджига салбий таъсир қилади[9].

Бу эффект ҳақида 2007-йилда АҚШнинг Колорадо штатида рекорд даражадаги қор ёғишидан сўнг содир бўлган воқеаларда ҳам маълумотлар келтирилди, ўшанда хачирлар, шохлар ва буғулар учун озиқ-овқат жуда кам бўлиб, улар оч қола бошлаган. Колорадо ёввойи табиат департаменти фуқаролардан ҳайвонларга ёрдам бериш бўйича сўров ва таклифлар билан тўлиб кетди ва оч ёввойи табиатни озиқлантириш учун деярли 2 миллион доллар сарфлади[10]. Баъзи қассоблар орасида Бамби эффекти (ва умуман олганда, Уолт Диснейнинг антропоморфик қаҳрамонлари) вегетарианлар ҳаракатини кучайтирган деб ҳисобланади[11]. Ошпазлар бу атамани мижозларнинг, масалан, бутун балиққа бўлган қизиқишнинг йўқлигини тасвирлаш учун ишлатишади: “Бу Бамби эффекти – мижозлар ҳайвонланинг қараган кўзларни кўришни хоҳламайдилар"[12].

„Бамби“ эффекти одамларни ёввойи табиатни бошқарадиган ташкилотларга қарши курашишга мажбур қилади. Бироқ, уларнинг аралашуви кўпинча экотизимнинг ҳаёт доирасига ўз таъсирини турли ҳолда ўтказиши мумкин ва шунинг учун кўпинча уларнинг ҳаракатлари самарасиз бўлади. Мисол учун, бу ҳодиса одамларни Смокей Беар Cампаигн каби маҳаллий ташкилотларни очилишига ундаши мумкин. Ушбу компания ёнғинлар сонини камайтирди, аммо натижада экотизимда кутилмаган ўзгаришларга олиб келди[13]. „Бамби“ эффекти (Вилкс, 2008-йил) тадқиқот билан тасдиқланган бўлиб, унда кўпроқ тажовузкор ва дўстона бўлмаган ёввойи ҳайвонларни кўпроқ севишга ёрдам бериш ва уларнинг муҳитида яхшиланишларни кўриш учун улар учун янада ёқимли ва бегуноҳ мултфилмлар яратилиши ва сотилиши кераклиги аниқланган[14].

Шунингдек қаранг

Маълумотномалар

  1. ↑ Наш, Сусан Смитҳ. Леадершип анд тҳе Э-Леарнинг Организатион. Техтуре, 2006 — 222-бет. ИСБН 978-0-9712061-6-8. 
  2. ↑ Петерсен, Ҳанне. Депенденcй, аутономй, сустаинабилитй ин тҳе Арcтиc. Ашгате, 1999 — 286-бет. ИСБН 978-1-84014-701-8. 
  3. ↑ „Тҳе Бамби Эффеcт“. Портланд Мерcурй. Қаралди: 2007-йил 25-сентябр. „Тҳис ис тҳе Бамби Эффеcт: оур адверсе реаcтион то cуте cриттерс беинг ҳармед.“.
  4. ↑ „Анти-ҳунтинг сентимент он тҳе wане.“. Тимес Cоммунитй Неwспаперс. 2006-йил 23-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 25-сентябр.
  5. ↑ Боардман, Роберт. Cанадиан энвиронментал полиcй: cонтехт анд cасес. Охфорд УП, 2002. ИСБН 978-0-19-541590-2. 
  6. ↑ Кеэбле, Жоҳн. Оут оф тҳе чаннел: тҳе Эххон Валдез оил спилл ин Принcе Wиллиам Соунд. Эастерн Wашингтон УП, 1999 — 4, 164-бет. ИСБН 978-0-910055-53-6. 
  7. ↑ Давенпорт, Жулиа Л.. Тҳе эcологй оф транспортатион: манагинг мобилитй фор тҳе энвиронмент. Спрингер, 2006 — 28-бет. ИСБН 978-1-4020-4503-5. 
  8. ↑ Слобиг, Зачарй. „Эасй Таргет: Тҳере'с а план афоот то эрадиcате тҳе wҳите фаллоw деэр ин Поинт Реес – бут cоулд тҳере бе анотҳер wай то кеэп рангерс, ранчерс, анимал ловерс, Ҳиндус анд венисон динерс он тҳе саме сиде?“. Сан Франcисcо Чрониcле (2007-йил 6-май). 2012-йил 10-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2009-йил 1-декабр.
  9. ↑ Полакович, Гарй. „Cолумн Оне: Сеэинг а Греэнер Биг Сcреэн; Эрин Броcкович ҳас плентй оф cомпанй ас филмс инcреасинглй cаст поллутерс ас тҳе виллаин. Бут бусинессес cалл тҳе депиcтионс слантед анд сай фирмс до тҳеир парт фор тҳе энвиронмент“. Лос Ангелес Тимес (2001-йил 27-март), с. А.1. Қаралди: 2009-йил 1-декабр.
  10. ↑ Ирвине, Леслиэ. Филлинг тҳе Арк: Анимал Wелфаре ин Дисастерс. Темпле УП, 2009 — 128-бет. ИСБН 978-1-59213-834-0. 
  11. ↑ Жанссенс. „Меэпратен: Бамби-эффеcт“. Слагерсwерелд (2008-йил 21-ноябр). 2009-йил 28-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2009-йил 1-декабр.
  12. ↑ Беале, Леwис. „Туркейс он тҳе мену: Чефс реcалл дишес тҳей лове – бут cустомерс ҳате“. Неw Ёрк Даилй Неwс (2004-йил 2-апрел). Қаралди: 2009-йил 1-декабр.
  13. ↑ "Wҳат'с тҳе драw?: иллустратинг тҳе импаcц оф cартоонс версус пҳотограпҳс он аттитудес анд беҳавиорал интентионс фор wилдлифе cонсерватион". Ҳуман Дименсионс оф Wилдлифе. Арчивед фром тҳе оригинал он 2021-05-02. ҳттпс://wеб.арчиве.орг/wеб/20210502195021/ҳттпс://аг.пурдуэ.эду/эхтенсион/ҳеллбендер/Доcуменц/Осински%20эт%20ал%202019%20-%20Wҳат%20с%20тҳе%20драw.пдф. Қаралди: 2021-03-22. Бамби эффекти]]
  14. ↑ wилкс. "Дифферент портраялс оф коалас он Кангароо Исланд: Wҳат гец wҳосе аттентион (анд wҳат доэсн'т).". Мосман, Аустралиа: Роял Зоологиcал Соcиэтй оф Неw Соутҳ Wалес. 

Қўшимча ўқиш

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Bambi_effekti" dan olindi