Banan urushlari

Банан урушлари (Банана Wарс) — 1898—1934-йиллар оралиғида Қўшма Штатларнинг Марказий Америка ва Кариб ҳавзасидаги ҳарбий интервенсиялари назарда тутилади. Интервенсиялар асосан денгиз пиёда аскарлари томонидан 1898-йилги Испания-Америка урушидан кейин амалга оширилади ва 1934-йилда Президент Рузвелтнинг яхши қўшничилик сиёсатини амалга ошириш билан якунланади[1].
Ишғоллар
- Панама: АҚШ аралашуви 1846-йилги „Малларино-Бидлаcк“ шартномасидан кейин муносабатлар тубдан ўзгариб кетади ва 1856-йилги „тарвуз уруши“дан кейин босим янада кучаяди. 1903-йилда Панама „Минг кунлик уруш“ пайтида АҚШ ҳукумати кўмаги билан Колумбиядан ажралиб чиқади. Ўша пайтда Панама канали қурилаётган эди ва АҚШ ҳукмронлиги остидаги Панама канали зонаси яратилади.
- Испания-Америка уруши: АҚШ кучлари 1898 йилда Испаниядан Куба ва Пуэрто-Рикони тортиб олади.
- Куба: Қўшма Штатлар ҳарбий губернатор Леонард Вуд бошчилигида 1898-1902-йилларда, 1906-1909, 1912 ва 1917-1922 йилларда босиб олинган ва 1934-йилгача Куба-Америка муносабатлари шартномаси (1903) шартларига амал қилиб келинган эди. 1903-йилда Гуантанамо ҳарбий-денгиз базаси тўғрисидаги доимий ижара ҳақидаги шартнома имзоланади.
- Доминикан Республикаси: Қўшма Штатлар 1903, 1904 ва 1914-йилларда ички ишларига аралашиб, уни 1916-йилдан 1924-йилгача босиб олган эди.
- Никарагуа: 1912-йилдан 1933-йилгача Америка Қўшма Штатлари томонидан ўтган ўн йилликларда вақти-вақти билан денгиз бомбардимонларидан сўнг деярли босиб олинган эди.
- Мексика: АҚШнинг бу даврдаги ҳарбий сиёсати яна умумий тижорат ва сиёсий сабабларга кўра таъсирига тушиб қолган эди.
- Гаити: 1915-йилдан 1934-йилгача Қўшма Штатлар томонидан босиб олинган ва 1917-йилда конституцияси яратилган бўлиб, Гаити фуқороларидан бошқа чет эл фуқароларининг ерга эгалик қилиш тақиқини бекор қилган эди.
- Гондурас: Америка қўшинлари 1903, 1907, 1911, 1912, 1919, 1924 ва 1925 йилларда ишғол қилиб, у ерда Унитед Фруит Cомпанй ва Стандард Фруит Cомпанй мамлакатнинг банан экспорти саноати, ер эгалари ва темир йўлларда устунлик қилган эди. Муаллиф О. Генри 1904-йилда Гондурасни тасвирлаш учун банан республикаси таърифидан фойдаланиб келинган эди.[2]
Манбалар
- ↑ Тҳе Сеcонд Cентурй: У.С.--Латин Америcан Релатионс Синcе 1889. Роwман & Литтлефиэлд, 2000 — 49-бет.
- ↑ „Wҳере дид банана републиcс гет тҳеир наме?“. эcономист.cом (21 касıм 2013). 17 аğустос 2017да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 28 эйлüл 2017.