Bandura
Бандура (полякча: бандура, лотинча: пандура – уч торли ситра) – торли-тирнама, чертма украин халқ мусиқа асбоби[2].
|
| |
| Ўхшаш асбоблар | |
|---|---|
|
|
Бандура чаладиган мусиқачилар бандурист деб аталади. ХИХ аср ва ХХ аср бошларида анъанавий бандура чалувчилар, асосан кўрлар бўлиб, кобзар номи билан машҳур бўлишган[3]. Бу чолғу асбоби гусли (Шарқий Европа псалтерияси) ва кобза (Шарқий Европа лути)нинг аралашмаси сифатида ривожланган деган тахминлар мавжуд. Баъзилар кобзани бандуранинг бир тури ёки унга ўхшаш чолғу асбоби деб ҳисоблашади[4].
Тузилиши
Дастаси калта, косаси тухумсимон бўлади. Унда 20 ёки ундан ортиқ тор бўлади бўлиб, улар даста ёки қопқоқга тортилган бўлади. Торлари турли узунликда бўлиб, қисқаси – баланд (ингичка), узунлари эса – паст (йўғон) товуш чиқаради. Бандура бармоқлар ёрдамида тирнаб, баъзида эса махсус плектр ёрдамида чалинади[5][6].
Бандуранинг паст товушли асосий узунроқ торлари жўрнавозлик хизматини ўтайди. Баланд товушли, кўпгина қисқа торлари куй ҳосил қилади. Хонанда-созанда (бандурачи-кобзачи)лар қўшиқларини бандура жўрнавозлигида ижро этишган (қадимда бандуралар кобза деб аталган)[7].
Бундан ташқари унинг такомиллаштирилиб оркестрда қўлланадиган (бандура-прима, бандура-алт, бандура-бас ва бандура-контрабас) турлари ҳам яратилган. Украинада Давлат бандурачилар канелласи тузилган бўлиб, улар асосан халқ қўшиқларини ижро қилишади[5][6].
Галерея
-
Черниҳив фабрикасида оммавий ишлаб чиқарилган стандарт Киев услубидаги бандура.
-
Киев услубидаги бандуранинг созлама михлари (яқиндан кўриниши).
-
Торларнинг ўрнатилиш ва созлаш механизми.
-
Басс торлари тузилиши (Киев услубидаги бандурада).
-
Киев услубидаги бандурадаги безак гули.
-
Икки қаватли бурғулар устига тортилган, хроматик ва диатоник торлар (пианинонинг қора ва оқ клавишлари тартибидаги каби).
Манбалар
- ↑ Крылатов, Юрий „Взяв і я бандуру“ [И алсо тоок а бандура]. писни.орг.уа. проект "Українські пісні" (прожеcт "Украиниан сонгс"). Қаралди: 2015-йил 11-июл.
- ↑ Мизйнеc, В. Фолк Инструменц оф Украине. Байда Боокс, Мелбоурне, Аустралиа, 1987, 48с.
- ↑ Буcкингҳам, Жамес Силк; Стерлинг, Жоҳн; Мауриcе, Фредериcк Денисон; Стеббинг, Ҳенрй; Дилке, Чарлес Wентwортҳ. Тҳе Атҳенаэум: А Жоурнал оф Литературе, Сcиэнcе, тҳе Фине Арц, Мусиc, анд тҳе Драма. Лондон: Ж. Франcис, 1874 — 270-бет.
- ↑ Финдеизен, Николаи. Ҳисторй оф Мусиc ин Руссиа фром Антиқуитй то 1800, Вол. 1 (эн). Блоомингтон: Индиана Университй Пресс, 2008. ИСБН 978-0-253-02637-8.
- ↑ 5,0 5,1 И. А. Акбаров. Музика луғати. Тошкент: Ғафур Ғулом номидаги Адабиёт ва санъат нашриёти, 1987.
- ↑ 6,0 6,1 И. А. Акбаров. Мусиқа луғати. Тошкент: Ўқитувчи нашриёти, 1997 — 384-бет. ИСБН 5-645-02422-2.
- ↑ Файл:Натионал Энcйcлопедиа оф Узбекистан лого.пнг „Бандура“, Ўзбекистон миллий энсиклопедияси. (Б-ҳарфи). Тошкент: „Ўзбекистон миллий энсиклопедияси“ Давлат илмий нашриёти, 2000–2006-йиллар.
Адабиётлар
- Диакоwскй, М. А Ноте он тҳе Ҳисторй оф тҳе Бандура. Тҳе Анналс оф тҳе Украиниан Аcадемй оф Арц анд Сcиэнcес ин тҳе У. С. 4, 3–4 но. 1419, Н. Й. 1958, С.21–22
- Диакоwскй, М. Ж. Тҳе Бандура. Тҳе Украиниан Тренд, 1958, но. И, С.18–36
- Диакоwскй, М. Анёне cан маке а бандура – И дид. Тҳе Украиниан Тренд, Волуме 6
- Ҳайдамака, Л. Кобза-бандура – Натионал Украиниан Мусиcал Инструмент. „Гуитар Ревиэw“ но. 33, Суммер 1970 (С.13–18)
- Ҳорнжаткевйč, А. Тҳе боок оф Кодниа анд тҳе тҳреэ Бандурисц. Бандура, #11–12, 1985
- Ҳорнжаткевйč А. Ж., Ничолс Т. Р. Тҳе Бандура. Cанада cрафц, Април–Май 1979 п. 28–29
- Мишалоw, В. А Бриэф Десcриптион оф тҳе Зинкив Метҳод оф Бандура Плайинг. Бандура, 1982, но. 2/6, С.23–26
- Мишалоw, В. Тҳе Кҳаркив стйле #1. Бандура 1982, но. 6, С.15–22 #2; Бандура 1985, но. 13-14, С.20–23 #3; Бандура 1988, но. 23-24, С.31–34 #4; Бандура 1987, но. 19-20, С.31–34 #5; Бандура 1987, но. 21-22, С.34–35
- Мишалоw, В. А Шорт Ҳисторй оф тҳе Бандура. Эаст Эуропеан Меэтингс ин Этҳномусиcологй 1999, Романиан Соcиэтй фор Этҳномусиcологй, Волуме 6, С.69–86
- Мизйнеc, В. Фолк Инструменц оф Украине. Байда Боокс, Мелбоурне, Аустралиа, 1987, 48с.
- Черкаскйи, Л. Украински народни музйчни инструментй. (тр. "Украиниан фолк мусиcал инструменц ") Текҳника, Кйив, Украине, 2003, 262 пагес. ИСБН 966-575-111-5
Ҳаволалар
Викиомборда „Бандурас“ мавзуси бўйича медиафайллар бор.
| Ушбу мақолада Ўзбекистон миллий энсиклопедияси (2000-2005) маълумотларидан фойдаланилган. |
| Мусиқа ҳақидаги уşбу мақола çаладир. Сиз уни бойитиб, ЗиёСферага ёрдам бериşингиз мумкин. |