Bankok sahifasining manbasini koʻrish

{{Turar-joy bilgiqutisi
|name                    = Bangkok
|native_name             = {{qalin emas|{{lang|th|กรุงเทพมหานคร}}}}<br />{{small|{{lang|th-Latn|Krung Thep Maha Nakhon}}}}
|native_name_lang = <!-- ISO 639-1 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead -->
|settlement_type = Maxsus maʼmuriy hudud
|image_skyline = Bangkok Montage 2021.jpg
|imagesize =
|image_alt =
|image_caption =
|image_flag = Flag of Bangkok.svg
|flag_alt = Markazda Bangkok muhri tushirilgan yashil toʻrtburchak bayroq
|image_seal = Seal Bangkok Metropolitan Admin (green).svg
|seal_alt =
|image_shield =
|shield_alt =
|etymology =
|nickname = Farishtalar shahri, Katta Mango
|motto =
|image_map = {{maplink|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=280|frame-height=280|frame-coord=SWITCH:{{coord|qid=Q1861}}###{{coord|qid=Q869}}###{{coord|qid=Q48}}|zoom=SWITCH:8;5;1|type=SWITCH:shape-inverse;shape;point|marker=city|stroke-width=2|stroke-color=#5f5f5f|id2=Q869|type2=shape|fill2=#ffffff|fill-opacity2=SWITCH:0;0.1;0.1|stroke-width2=2|stroke-color2=#5f5f5f|stroke-opacity2=SWITCH:0;1;1|switch=Bangkok;Thailand;Asia}}
|map_alt =
|map_caption =
|pushpin_map =
|pushpin_map_alt =
|pushpin_map_caption =
|pushpin_label_position =
|coordinates = {{coord|13|45|09|N|100|29|39|E|region:TH-10_type:city(8,300,000)|display=inline,title}}
|coor_pinpoint =
|coordinates_footnotes =
|subdivision_type = Davalt
|subdivision_name = [[Tailand]]
|subdivision_type1 = Hudud
|subdivision_name1 = Markaziy Tailand
|subdivision_type2 =
|subdivision_name2 =
|subdivision_type3 =
|subdivision_name3 =
|established_title = Asos solingan
|established_date = XV asr
|founder = Qirol [[Rama I]]
|seat_type = Boshqaruv organi
|seat = Bangkok Metropolitan maʼmuriyati
|government_footnotes =
|government_type = [[Maxsus maʼmuriy hudud (Tailand)|Maxsus maʼmuriy hudud]]
|governing_body =
|leader_party =
|leader_title = Gubernator
|leader_name = [[Chadchart Sittipunt]]
|leader_title1 =
|leader_name1 =
|leader_title2 =
|leader_name2 =
|leader_title3 =
|leader_name3 =
|leader_title4 =
|leader_name4 =
|unit_pref = Metric
<!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion -->
<!-- for references: use <ref> tags -->
|area_footnotes =
|area_urban_footnotes = <!-- <ref> </ref> -->
|area_rural_footnotes = <!-- <ref> </ref> -->
|area_metro_footnotes = <!-- <ref> </ref> -->
|area_note =
|area_water_percent =
|area_rank =
|area_blank1_title =
|area_blank2_title =
<!-- square kilometers -->
|area_total_km2 =
|area_land_km2 =
|area_water_km2 =
|area_urban_km2 =
|area_rural_km2 =
|area_metro_km2 = 7761.6
|area_blank1_km2 =
|area_blank2_km2 =
<!-- hectares -->
|area_total_ha =
|area_land_ha =
|area_water_ha =
|area_urban_ha =
|area_rural_ha =
|area_metro_ha =
|area_blank1_ha =
|area_blank2_ha =
|length_km =
|width_km =
|dimensions_footnotes =
|elevation_footnotes =
|elevation_m = 1.5
|population_footnotes =
|population_as_of = 2010
|population_total = 8305218
|population_density_km2 = auto
|population_note =
|population_demonym =
|timezone1 = [[Tailanddagi vaqt|AKT]]
|utc_offset1 = +07:00
|timezone1_DST =
|utc_offset1_DST =
|postal_code_type = Pochta kodi
|postal_code = 10###
|area_code_type =
|area_code = 02
|area_codes = <!-- for multiple area codes -->
|iso_code = TH-10
|website = {{URL|https://main.bangkok.go.th/}}
|module =
|footnotes =
}}
'''Bangkok''' yoki '''Krung Thep Maha Nakhon''' — [[Tailand]] poytaxti. Mamlakatning janubida, [[Menamchao-Praya]] daryosining chap sohilida (oʻng sohilida Bangkokning bir qismi — [[Tonburi]] joylashgan). Aholisi 8,2 mln. kishi (2010). Koʻpchiligi siyomliklar, qisman xitoylar. Bangkok mamlakatning eng katta shahri, siyosiy, iqtisodiy va madaniy markazi, yirik tashqi savdo porti, xalqaro miqyosdagi aeroport bor. Bangkokda mamlakat sanoat korxonalarining yarmidan koʻpi, jumladan eng yirik kemasozlik, taxta tilish, qogʻoz, kimyo, yengil va oziq-ovqat sanoati korxonalari, toʻqimachilik fabrikalari, metallsozlik, mashinasozlik, badiiy hunarmandchilik ustaxonalari joylashgan. Shahar atrofida sement, neftni qayta ishlash, traktor va avtomobil yigʻuv zavodlari bor. Sholi oqlash poytaxt sanoatining asosiy tarmogʻidir. Mamlakatning 75% eksporti va 90% importi Bangkok orqali oʻtadi. Universitet (1917), ijtimoiy fanlar universiteti, tasviriy sanʼat universiteti, tibbiyot, qishloq xoʻjaligi, politexnika institutlari, radiostansiyalar va telemarkaz, milliy muzey, kutubxonalar, oʻnlab teatr va kinoteatrlar bor. Bangkokning markaziy qismida qirol qarorgohi, asosiy maʼmuriy va hukumat binolari, saroylar, budda ibodatxonalari joylashgan. Tailandning qadimiy poytaxti [[Ayutiya]] shahri [[Birma]] qoʻshinlari tomonidan (1767) buzilgandan keyin qirol qarorgohi 1769-yil Bangkokga koʻchirildi va 1782-yil Bangkok rasman poytaxt deb eʼlon qilindi.
== Toponimiya ==
Shaharning toʻliq rasmiy nomi Krung Thhep Maxanaxon Amon Rattanakosin Mahadhayatha Mahadilok Phop Nopparat Ratchthani Burir Udemratchanet Mahasathan Avatan Satatan Satit Satita Satittiy Vitsanuki boʻlib, bu „Xudolar shahri, buyuk shahar, shahar abadiy xazina“ degan maʼnoni anglatadi. [[Indra]] xudosi shahri Dunyo poytaxti toʻqqizta qimmatbaho toshni sovgʻa qildi, moʻl-koʻlchilikka toʻla baxtli shahar, reenkarnatsiya qilingan xudo hukmronlik qiladigan ilohiy qarorgohni eslatuvchi buyuk Qirollik saroyi, Indra tomonidan sovgʻa qilingan va [[Vishvakarman]] tomonidan qurilgan shahar<ref>{{статья |издание=Royal Institute Newsletter |том=3 |номер=31 |заглавие=กรุงเทพมหานคร |язык=th |месяц=12 |год=1993}} Vosproizvedeno v {{veb manbasi |lang=th |title=กรุงเทพมหานคร |url=http://www.royin.go.th/th/knowledge/detail.php?ID=639 |website=[[Королевское общество Таиланда]]|accessdate=2012-09-12 |archivedate=2014-12-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141206140602/http://www.royin.go.th/th/knowledge/detail.php?ID=639}}</ref>.

Bangkokning bu nomi 168 ta harfdan iborat boʻlgan dunyodagi eng uzun joy nomi sifatida [[Ginnes]]ning rekordlar kitobiga kiritilgan. Eng koʻp ishlatiladigan qisqartirilgan ism — „Krung Thep“<ref>{{veb manbasi |lang=en |url=http://www.guinnessworldrecords.com/search/applicationrecordsearch?term=longest+place+name&contentType=record |title=Record Application Search |website=Guinness World Records |accessdate=2016-12-02}}</ref>.

Tailand maktab oʻquvchilari poytaxtning rasmiy nomini oʻrganishadi, shu bilan birga, kam sonli shaharning toʻliq nomini izohlay oladi, chunki toʻliq ismning aksariyat soʻzlari eskirgan va hozir kundalik nutqda ishlatilmaydi. Poytaxtning rasmiy nomini toʻliq eslay oladigan koʻpchilik tailandliklar buni Asaniya-Vasan Chotikul (kân) tomonidan yozilgan mashhur „Krung Thep Mahanaxon“ (khảnhānā, 1989) kitobidan eslashadi.

Bangkok noming hozirgi ingliz tilidagi tarjimasi (rus tilidan tarjimasi ham qilingan) toʻliq emas. Tailand aslining arxaikligi va maʼnoni etkazishdagi qiyinchiliklar tufayli unda butun misralar yoʻq. Koʻpgina zamonaviy Tailand maʼruzachilari ham u yerda hamma narsani tushunishmaydi. Bangkokning tantanali nomi qadimgi ertak uslubidagi toʻqqiz baytdan iborat.
== Tarixi ==
Bangkok dastlab kichik savdo markazi va porti boʻlib, oʻsha paytda Bang Makok — olxoʻri daraxtlari oʻsadigan joy boʻlgan (bang — daryo boʻyidagi qishloq va makok — yovvoyi olxoʻri). Tailand poytaxti — Ayutthayaga xizmat qilgan<ref>{{книга|автор=Дорлинг Киндерсли|заглавие=Таиланд|URL=http://www.ozon.ru/context/detail/id/1919550|место=М.|издательство=Издательство «Астрель»|год=2004|isbn=5-17-024192-5, ISBN 5-271-08955-X, ISBN 0-7513-4688-8|страниц=504|access-date=2014-06-28|archive-date=2013-11-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20131105102045/http://www.ozon.ru/context/detail/id/1919550/|url-status=live}}</ref>. Aniqroq qilib aytadigan boʻlsak, shahar nomi kelib chiqqan boʻlishi mumkin boʻlgan meva makok (tay. hḰận) deb ataladi<ref>{{veb manbasi |url = http://www.dhammathai.org/watthai/bangkok/watarun.php |lang = th |title = วัดอรุณราชวราราม ราชวรมหาวิหาร |website = Dhammathai.org |accessdate =  |archive-date = 2020-03-23 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200323054712/http://www.dhammathai.org/watthai/bangkok/watarun.php |deadlink = no }}</ref><ref>{{книга |автор = พลาดิศัย สิทธิธัญกิจ|заглавие =История Бангкока от периода Аютии до Ратанокасина|URL=https://books.google.ru/books?ei=nUaXU46gLsq_ygOV1IKAAw&id=uR56AAAAMAAJ&dq=9789741304110&focus=searchwithinvolume&q=มะกอก|место =Бангкок|издательство=บันทึกสยาม|год=2008|ISBN=978-974-13-0411-0|страниц =288}}</ref>.

1767-yilda [[Ayutthaya]] birma tomonidan vayron qilingan va poytaxt vaqtincha Bangkok qishlogʻi boʻlgan Thonburi shahridagi [[Chao Phraya]] daryosining gʻarbiy sohiliga koʻchirilgan. 1782-yilda qirol [[Rama I]] poytaxtni sharqiy qirgʻoqqa koʻchirdi. Tailandlarning oʻzlari oʻzlarining poytaxtlarini Krung Thep deb atasalar ham, chet elliklar uni eski Bangkok nomi bilan bilishadi. Hozirgi vaqtda faqat Thonburi hududidagi Bangkok Noi va Bangkok Yai kanallari eski nom bilan ataladi. Bangkok va Tonburi oʻrtasidagi koʻprik 1932-yilda qurilgan va 1971-yilda Tonburi tuman sifatida shaharga qoʻshilgan.
== Maʼmuriyati ==
Bangkok Tailandning aholisi oʻz gubernatorini saylaydigan ikkita viloyatdan biri (ikkinchisi — [[Rayong]], qolgan 75 provintsiya gubernatorlarni tayinlagan). Biroq 2014-yilgi harbiy toʻntarishdan soʻng gubernatorlik saylovlari bekor qilindi. Bangkokning harbiy hukumat tomonidan tayinlangan gubernatori, politsiya generali [[Asvin Kvanmuang]] 2016-yil 26-oktabrdan buyon shaharni oxirgi saylangan gubernator [[Sukxumbxand Paribatra]] oʻrniga boshqarib kelmoqda. 2022-yilda gubernatorlik saylovlari qaytarildi va may oyida yangi mer [[Chatchat Sittipan]] saylandi<ref>{{статья|издание=Официальный бюллетень правительства Таиланда (''[[Ратчакитчанубекса]]'')|том=133|номер=Special Part 238 ง|страницы=9—10|заглавие=คำสั่งหัวหน้าคณะรักษาความสงบแห่งชาติ ที่ ๖๔/๒๕๕๙ เรื่อง การให้ผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานครพ้นจากตำแหน่ง และการแต่งตั้งผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร|ссылка=http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2559/E/238/9.PDF|язык=th|число=18|месяц=10|год=2016|archivedate=2021-01-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210127044831/http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2559/E/238/9.PDF}}</ref>.

Bangkokning Buyuk Metropolisi shahar hududining oʻz-oʻzidan oʻsishi shaharning Bangkok provinsiyasi chegarasidan tashqariga qoʻshni [[Nonthaburi]], [[Samut Prakan]] va [[Rathum Tani]] viloyatlariga oʻtishiga olib keldi. Bangkok provinsiyasining hozirgi chegaralari 1972-yilda Bangkok provinsiyasi [[Tonburi]] provinsiyasi bilan birlashgan.

Shahar muhrida Indra xudosi Ayavatada bulutlar orasidan oʻtib ketayotgani tasvirlangan, bu afsonaviy filga oʻxshash jonzot (baʼzan uchta boshli tasvirlangan) hisoblanadi. Indra qoʻlida chaqmoqni ushlab turadi — xudo qurgʻoqchilikni olib tashlaydigan qurol.

Bangkok 50 ta tumanga boʻlingan („khet“ (เขท) yoki ular boshqa viloyatlarda shunday deyiladi — „ampha“ (kấṀภอ)), ular oʻz navbatida 154 „khvaeng“ ga (kṁṁần) boʻlingan.
== Adabiyotlar ==
* [[Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi|OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Osiyo poytaxtlari}}

{{OʻzME}}
{{chala}}

[[Turkum:18-asrda tashkil etilgan aholi punktlari]]
[[Turkum:Shaharlar]]
[[Turkum:Tailand]]