Ziyosfera

Banu Maxzum

Бану Махзум (арабча: بنو مخزوم‎‎) — Қурайшнинг бой уруғларидан бири. Улар Ислом келишидан олдин Маккадаги энг кучли ва та'сирли учта уруг'дан бири ҳисобланган, қолган иккитаси Бану Ҳошим (Ислом пайг'амбари Муҳаммаднинг қабиласи) ва Бану Умайя қабиласидир[1][2][3].

Тарих

Исломдан олдинги давр

Бану Махзум Маккада ҳукмронлик қилган йирик Қурайш қабилалари гуруҳининг асосий уруг'и эди[4]. Араб насл-насаби анъаналарида Умар ибн Махзум авлодидан бўлган йигирмага яқин новдалар мавжуд бўлса-да, ал-Муғийра ибн Абдуллоҳ ибн Умар ибн Махзум авлоди Бану Махзумнинг асосий оиласи сифатида пайдо бўлган[4]. Тарихчи Мартин Хиндснинг фикрича, “милодий ВИ асрда Маккадаги Махзумнинг кучи ва та’сирини ҳеч қандай аниқлик билан аниқлаш мумкин эмас”[4][5][4]. ВИ асрнинг охирларига келиб, махзум насли Ҳишом ибн ал-Муғийра Маккада шу қадар машҳур бўлдики, Қурайш унинг ўлимидан бошланган танишув тизимини ўрнатди[4]. Унинг оиласи, Бану Ҳишом, бундан буён Махзумнинг Муг'ира авлодининг етакчи хонадонига айланди[4]. О'ша пайтда Ҳишом, унинг акалари Абу Умайя, Валид ва Ҳошим ва уларнинг бир қанча о'г'иллари Макканинг Яман ва Эфиопия билан савдосида ҳукмронлик қилишган[6].

Илк ислом даври

Бану Махзум ВИИ аср бошларида Маккада ислом пайғамбари Муҳаммаднинг энг асосий рақибларидан эди[7]. Уларнинг бошлиқларидан бири Амр ибн Ҳишом Макканинг мусулмонларга қарши мухолифатига раҳбарлик қилган ва Муҳаммад(с.а.в)нинг қабиласи Бану Ҳошимга бойкот уюштирган тах. (616–618)[7]. Мусулмонлар Бадр жангида устунликка эришиб, Махзумга катта талофатлар етказишди, ал-Муғийра авлодидан етти-саккиз зодагон ва уруғнинг бошқа курсантлари қаторидан тахминан тенг миқдорда ҳалок бўлди[7]. Махзумлар ко'рган қурбонлар Маккадаги мавқеини сезиларли даражада заифлаштирди ва улар Абу Суфён бошчилигидаги Бану Абд Шамс томонидан машҳур бо'лди. Махзумнинг камида учта а'зоси, Муҳаммад(с.а.в) билан бирга Бадрда жанг қилдилар ва у 630-йил январда Маккани забт этишга киришганида, яна бир қанча бошқалар, жумладан, уларнинг таниқли ҳарбий қо'мондонларидан бири Холид ибн ал-Валид, ал-Мугиранинг набираси.ҳам унга о'тиб кетишди[7]. Шунга қарамай, Муҳаммад билан музокараларнинг энг ашаддий мухолифлари орасида Амрнинг о'г'ли ва уруг'нинг асосий раҳбари Икрима ҳам бор эди[7]. Холид шаҳарни забт этишда қатнашди ва Икрима кейинчалик Яманга қочиб кетди.[7] Қолган раҳбарлар, я'ни ал-Муг'ийра уруг'идан ал-Ҳорис ибн Ҳишом ва кадет бо'лимидан Са'ид ибн Ярбу Муҳаммад билан ярашдилар ва Бану Махзум янги пайдо бўлган мусулмон тариқатининг бир қисмини ташкил этдилар[7].

Муҳаммад 632-йилда вафот этди, Икрима эса афв этилди ва Ридда урушларида (632-633) Муҳаммадвафотидан кейин мусулмон давлатидан чиқиб кетган араб қабилаларини бостиришда Холид билан бирга фаол рол о'йнади[7]. Кейинчалик Икрима Византия қо'шинлари билан жангда, эҳтимол Ажнадайн жангида вафот этди, Махзумнинг бошқа а'золари ал-Муҳожир ибн Абу Умайя ва Абдуллоҳ ибн Аби Раби'а ибн ал-Муг'ийра эса Яманнинг бир қисми ёки бутун ҳокими сифатида турли муддатларда хизмат қилишган. халифалар даврида Абу Бакр (р. 632–634) ва Умар (р. 634–644)[7]. Бу даврда махзум аъзосининг энг кўзга кўринган ролини Холид ўйнади, у Ридда урушларида Ямамада Мусайлимага қарши ва мусулмонларнинг Сурияни босиб олиши (634–638) даврида Византияга қарши муҳим ғалабаларга эришди[7]. Унинг ўғли Абдурраҳмон Ҳимс ва Жазирага ҳоким этиб тайинланди ва Византияга қарши обрўли кураш олиб борди. Холиднинг қирқ нафарга яқин эркак авлоди Умавийлар ҳукмронлигининг охирларида Сурияда вабодан вафот этди[8].

Яна қаранг

Манбалар

  1. ↑ Брилл, Э. Ж.. Умайяд анд ʻАббáсидс: Беинг тҳе Фоуртҳ Парт оф Журжí Зайдáн'с Ҳисторй оф Исламиc Cивилизатион. Импримериэ Ориэнтале, 1907. 
  2. ↑ ул-Ҳақ, Мазҳар. А Шорт Ҳисторй оф Ислам: Фром тҳе Рисе оф Ислам то тҳе Фалл оф Багҳдад, 571 А.Д. то 1258 А.Д. Боокланд, 1977. 
  3. ↑ Броwн, Жонатҳан А. C.. Муҳаммад: А Верй Шорт Интродуcтион. Охфорд Университй Пресс, 2011. ИСБН 978-0-19-151027-4. 
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 Ҳиндс, п. 137.
  5. ↑ Wатт 1986.
  6. ↑ Ҳиндс, пп. 137–138.
  7. ↑ 7,00 7,01 7,02 7,03 7,04 7,05 7,06 7,07 7,08 7,09 Ҳиндс, п. 138.
  8. ↑ Ҳиндс, п. 139.

Адабиётлар

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Banu_Maxzum" dan olindi