Baptistlar urushi
Баптистлар уруши (инглизча: Тҳе Баптист Wар, шунингдек, Рождество қўзғолони, Тҳе Чристмас Ребеллион/Уприсинг ёки Ямайкадаги қулларнинг Буюк қўзғолони, Тҳе Греат Жамаиcан Славе Револт) 1831-1832-йилларда Ямайкадаги ўн кунлик қуллар қўзғолони. Қўзғолонда оролдаги 300.000 қулдан 60.000 таси қатнашди[1]. Қўзғолонни баптист воиз Самуэл Шарп бошқарган ва исёнчилар орасида кўплаб баптистлар, унинг издошлари бор эди.
1831-йил 25-декабрда Шарп Британия ҳукумати аллақачон қулликни бекор қилиш тўғрисидаги буйруқни имзолаган деб хато қилиб, Ямайканинг ғарбий қисмида ўзи баптист диакон бўлган Монтего Бай шаҳри атрофида тинч умумий иш ташлашга чақирди. Бу шакарқамиш мавсуми эди ва иш ташлаш шакар плантацияларига зарар етказиши мумкин эди. Экувчиларнинг қаршилиги иш ташлашни дарҳол қўзғолонга айлантирди. Қўзғолончилар қамишларга ўт қўйишди, аммо оқ аҳолига деярли тегмадилар. Қўзғолон пайтида фақат 14 оқ тан ҳалок бўлди. Икки ҳафта ичида қўзғолон қўшин томонидан бостирилди. Қўзғолон пайтида 207 киши ҳалок бўлган, қўзғолондан кейин 310 дан 340 гача қуллар турли жиноятлар, баъзан энг кичик жиноятлари учун қатл этилган. Қўзғолон раҳбарлари, шу жумладан Шарп, 1832-йилда осилган. Миссионерлар шубҳа остида эди ва баъзилари ҳатто ҳибсга олинди, аммо кейинроқ қўйиб юборилди.
Қўзғолон раҳбарлари инглиз миссионерлари томонидан тарбияланган ва 1830-йилларнинг бошларида Буюк Британияда машҳур бўлган аболиционизм ғояларига содиқ эдилар. Дастлаб қулларнинг норозилиги қўзғолон шаклида эмас, балки умумий иш ташлаш шаклида ифодаланади деб тахмин қилинган. Сувга чўмиш мафкурасида, айниқса, бошқа миссионерлик черковларининг таълимотлари билан солиштирганда ҳеч қандай радикал нарса йўқ эди.
Тахминларга кўра, қўзғолонни бостиришда плантаторларнинг шафқацизлиги Буюк Британияда қулликни бекор қилишни сезиларли даражада тезлаштирди. Болаларни эксплуатация қилишни тақиқлаш каби биринчи чоралар 1833-йилда қабул қилинган ва 1838-йилда қуллик бутунлай бекор қилинган.
Манбалар
- ↑ Баррй W. Ҳигман, „Славе Популатионс оф тҳе Бритиш Cариббеан, 1807—1834“, Жоурнал оф Интердисcиплинарй Ҳисторй, Вол. 16, Но. 2 (Аутумн, 1985), пп. 365—367
Адабиётлар
- Мери рекорд. „1831-йилдаги Ямайка қулларининг қўзғолони“, Ўтмиш ва ҳозирги (1968-йил июл), 40(3): сс. 108-125.
- Тёрнер, Мери (юқоридаги муаллиф, уйланган). Қуллар ва миссионерлар : Ямайка қулдорлик жамиятининг парчаланиши, 1787-1834 (Иллинойс Пресс университети, 1982).
- Қисқача, КРМ „Ямайкалик насроний миссиялари ва 1831-2 йиллардаги Буюк қул қўзғолони“, Жоурнал оф Ccлесиастиcал Ҳисторй, (1976), 27(1): сс. 57-72.
- Кратон, Майкл. Эмансипация иқтисодиёти: Ямайка ва Барбадос, 1823-1843 (Шимолий Каролина университети матбуоти, Чапел Ҳилл, 1995).
- ГадҲеуман. „Икки Ямайка қўзғолони ҳақидаги эртак“, Ямайка тарихий шарҳи (1996), 19: 1-8-бетлар.
- Жуниус П. Родригуэз, эд. Қулларга қаршилик ва қўзғолон энциклопедияси. Wестпорт, CТ: Греэнwоод, 2006.
[Туркум: Ямайка Колонияси]]