Batumi tarixi

Батуми (грузинча: თუმათუმი) — Қора денгизнинг шарқий қирғғида жойлашган жанубий-ғарбий Грузиядаги автоном республика, Ажариянинг пойтахти.

Батуми тарихи Ажария билан узвий боғлиқдир. Юнонистоннинг Бофий колонияси ўрнида жойлашган бўлиб, у Ўрта асрлар Грузия қироллигида жойлашган кичик мустаҳкам шаҳар эди. ХВИИ асрда Батуми Усмонлилар империяси томонидан забт этилди ва 1878-йилда усмонлилар шаҳарни Россия империясига топширишдан воз кечди. Айнан Россия ҳукмронлиги остида Батуми Евросиё чорраҳасида йирик порт шаҳрига айланди. Биринчи жаҳон уруши охирида кетма-кет Усмонли ва Буюк Британиянинг босиб олинишидан сўнг, Батуми ва унинг минтақаси 1920-йилда Грузия Демократик Республикаси таркибига ўтди. 1921-йилда Грузия Советлаштирилганидан сўнг, Ажария автоном республика мақомига эга бўлди ва Батуми унинг пойтахтига айланди. Поти билан бирга Батуми Грузиянинг энг муҳим портларидан биридир. Шунингдек, у муҳим маданий ва сиёсий марказдир.

Дастлабки тарих

Батуми Колхида соҳилидаги юнон мустамлакаларидан бирининг ўрнида жойлашган деб тахмин қилинади^[1]. Унинг атрофида қадимги юнонлар Батҳус Лимен ёки Батҳйс Лимен (яъни „чуқур порт“, Батумининг ўзи турган кўрфазга тегишли қўлланма) деб ном берилган, бу шаҳарнинг замонавий номи ҳисобланади^[2] .

Ҳозирги Батуми ҳудудида энг қадимги археологик тасдиқланган турар-жой милоддан аввалги ВИИ-ВИИ асрларга тўғри келади. У Каролицхали дарёси бўйида жойлашган бўлиб, у ҳозирги кунда халқ орасида Ўрта асрларда Грузия маликаси Тамара (1184-1213) (Тамара қалъаси) деб номланади. Бир қатор топилган чет элдан олиб келинган буюмлар, улар орасида амфора парчалари бу ерда юнонларнинг таъсири ҳақида гувоҳлик беради.

Ўрта асрларда Батуми

Ўрта асрлардаги Батуми тарихи, ёки грузинча Батоми. Грузияликлар уни ХХ асрнинг бошларига қадар шундай деб аташган,шаҳар номи замонавий манбаларда деярли қайд этилмаган. Бироқ, у ХВ асрда ҳам Грузия, ҳам Европа манбаларида қайд қилинган.

Усмонлилар ҳукмронлиги

ХВ аср охирида Грузия қироллиги парчаланиб кетганидан сўнг, Батуми шаҳри ва тумани Гурия князлари Гуриялик грузиялик аслзодалар ҳукмронлигига ўтган. Кахабер ИИ Гурияли даврида (1469–1483) Усмонлилар Батумини эгаллаб олишди, аммо уни ўз қўлида ушлаб туа олмадилар. Батумини биринчи бўлиб 1564-йилда княз Ростом Гуриели қайтариб олди, у кўп ўтмай Батуми назоратини яна йўқотиб қўйди ва яна 1609-йилда Мамия ИИ Гуриели томонидан қайтариб олинди. Бироқ, Ғарбий Грузия қирғоғига ўрнатилган Усмонлиларнинг денгиз блокадаси Мамия ИИ ни 1614-йил 13-декабрдаги шартномада Батуми ва Ажарияни Усмонийлар қўлига топширишга мажбур қилди.

Манбалар

↑ Роом, А. (2005), Плаcенамес оф тҳе Wорлд: Оригинс анд Меанингс оф тҳе Намес фор 6,600 Cоунтриэс, Cитиэс, Территориэс, Натурал Феатурес анд Ҳисториc Ситес. МcФарланд & Cомпанй, Инc., Публишерс, Жефферсон, Нортҳ Cаролина, анд Лондон, ИСБН 0-7864-2248-3, п. 361
↑ Брауд Давид, "Георгиа", ин: Wилсон, Нигел Гуй (эд., 2006). Энcйcлопедиа оф Анcиэнт Греэcе, п. 320. Роутледге, ИСБН 0-415-97334-1.

[Adrian_Room-1] Роом, А. (2005), Плаcенамес оф тҳе Wорлд: Оригинс анд Меанингс оф тҳе Намес фор 6,600 Cоунтриэс, Cитиэс, Территориэс, Натурал Феатурес анд Ҳисториc Ситес. МcФарланд & Cомпанй, Инc., Публишерс, Жефферсон, Нортҳ Cаролина, анд Лондон, ИСБН 0-7864-2248-3, п. 361

[2] Брауд Давид, "Георгиа", ин: Wилсон, Нигел Гуй (эд., 2006). Энcйcлопедиа оф Анcиэнт Греэcе, п. 320. Роутледге, ИСБН 0-415-97334-1.

[1]

[2]